Dunning-Kruger Sendromu Nedir?

Bu sayıdan itibaren geçmiş sayılardan bugüne bizimle gelen Nasıl? sorusunu Nedir? sorusu ile değiştiriyor ve psikoloji, sosyoloji gibi alanlardan çeşitli konulara ilişkin, Nedir? sorusunu soruyoruz. Bu sayıda Dunning-Kruger Sendromu Nedir? sorusuna cevap arayacağız.

Dunning-Kruger etkisi olarak da bilinen bu eğilim, Justin Kruger ve David Dunning isimli, Cornell Üniversiteli psikiyatri uzmanları tarafından ortaya konuyor. Bu eğilim, insanların gerçekte olduklarından daha akıllı ve daha yetenekli veya bilgili olduklarına inandıklarından bahsediyor ve genel geçer tanımlamalara göre, düşük yetenekli ya da niteliksiz denebilecek insanların, kendi yetersizliklerini fark edecek becerilere sahip olmadıklarını öne sürüyor. Bu durum, insanların zayıf öz-farkındalık ve düşük bilişsel yeteneğinden dolayı kendi yeteneklerini abartmalı olarak da tanımlanabiliyor. Zihniniz hemen etrafınızdaki tanıdıkları taramaya başlamış olabilir :)

Bu sendrom ile ilgili çok fazla bilgi ve değerlendirme bulunuyor. Genel anlamda yukarıdaki kısa açıklamadan, sanki yetersiz, niteliksiz insanların kendilerini bir şey sandıkları gibi bir anlam çıksa da, bu etkinin ortaya konmasının amacının bunun tam tersi olarak, herkesin kendinde bir şeyler bulabilmesi olduğunu söylüyor David Dunning. Jonathan Jerry'nin bir makalesinde kendisiyle görüşerek kaleme aldığı şu notları paylaşmak isterim: 

"Dr. Dunning'e göre, insanların Dunning-Kruger etkisi hakkında yaptığı en önemli hata, kimin bu etkinin kurbanı olduğuyla ilgili. "Etki onlar hakkında değil, bizimle ilgili," diye yazdı bana. "Etkinin dersi her zaman kendimiz hakkında nasıl alçakgönüllü ve dikkatli olmamız gerektiğiydi." Dunning-Kruger etkisi aptal insanlarla ilgili değildir. Çok yetkin olmadığımız şeyler söz konusu olduğunda, çoğunlukla hepimizle ilgilidir."

Aslında bu etki bir önyargı olarak tanımlanmış olsa da, esasen beynimizin becerilerini değerlendirme yeteneğiyle ilgili bir sorundan kaynaklanan bir tutarsızlık söz konusu olabilir ve bu herkesin zaman zaman dikkat etmesi gereken bir durum olarak ortaya çıkabilir demek istiyor Dr. Dunning. Yani aptal ya da cahil insanlar her şeyi bildiklerini sanırlar demek, bu sendromu tanımlamak için tam doğru bir açıklama olmayacaktır. Bu şekilde yetersizliklerinin farkına varmayan insanlar pekala var, ancak Dunning-Kruger etkisi bununla ilgili değil. Yani Dunning ve Kruger 1999 yılında bu etkiyi ortaya koyduklarında dertleri kendine güveni üst seviyede olan niteliksiz insanlar değildi. Amaçladıkları, belirli bir işte kötü olan kişilerin kendilerini olduklarından çok daha iyi düşündükleri, bu işte çok iyi olan kişilerin ise yeterliliklerini hafife alma eğiliminde olduklarına ilişkin bir gözlem ortaya koymaktı. 

Biraz daha araştırınca, bu sendromla bağdaştırılan çeşitli özlü sözlere denk geldim:
“Gerçek bilgi, kişinin cehaletinin boyutunu bilmesidir.” - Konfüçyüs 

"Cehalet, bilgiden daha çok güven doğurur." - Charles Darwin 

"Aptal kendini akıllı zanneder, bilge ise aptal olduğunu bilir." - William Shakespeare

Bunların her biri ne kadar kulağa doğru gelen ve sorgusuz sualsiz katılabileceğimiz sözler olsa da, aslında Dr. Dunning'in yukarıdaki açıklaması sonrasında, Dunning-Kruger etkisinin tam kapsamını ortaya koymaktan ziyade, bir eksik anlaşılmayı yansıtıyor gibiler. Neticede Dr. Dunning bize dikkati her zaman kendimizde de tutmamızı, çünkü beynimizin "bilme" ile ilgili kör noktaları olabileceğini hatırlatıyor. Başkalarını niteliksiz ya da cahil olarak değerlendirerek yargılamayı değil. Benim bu noktada aklıma gelen dörtlük ise Yunus Emre'den oldu:

İlim ilim bilmektir
İlim kendin bilmektir
Sen kendini bilmezsin
Ya nice okumaktır...