Eğitim ortamlarında arkadaşlığı nasıl destekleyebiliriz?

Görsel betimleme: Bir fotoğraftan esinlenerek Pied Paper 2018 (Florida 2018)  isimli görselde, Anne Rothenstein’in çizimiyle tek bir sıra halinde ellerini birbirinin omzuna koymuş çocuklar yer alıyor. 

Bireyin arkadaş seçim hakkına saygı duymak, arkadaşlığa ve tanışıklığa alan açacak etkinlikler yapmak, sınıf ortamında ve dışında bireyin güvende hissedeceği ortamlar yaratmak, arkadaşlığı desteklemek için eğitimin tüm paydaşlarına düşen en temel sorumluluklar.

Çocukların okul ikliminde kendilerini daha iyi ve güvende hissetmelerini, empati kurmalarını, duygularını daha iyi ifade edebilmelerini ve olumlu arkadaşlıklar kurabilmelerini sağlaması için yapılabilecek etkinliklerden biri de Fark Yaratan Sınıflar’da da yer alan Başak Uysal’ın öğrencileriyle birlikte geliştirdiği gönüllülük esasına dayanan Zorbalığı Önleme Kulübü. Bu kulüpte çocuklar birbirleriyle tanışıyor, sosyalleşiyor, birbirine ve başkalarına destek oluyor, arkadaşlığa dair olumlu sloganlar üretiyor ve gün içinde söyleyemedikleri şeyleri bir kağıda yazıp kulübün özel kutusuna atıyorlar. 

Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü ve Sabancı Vakfı işbirliğiyle geliştirilen Birleştirilmiş Sınıflı Köy Okulları için Etkinlik Kitabı’nda yer alan Dostum Jin Jin etkinliği, arkadaşlık sürecinde dikkat edilmesi gerekenlere, hak ve özgürlüklerin birlikte yaşama kültürüne etkisine, anlaşmazlık ve uzlaşı durumlarının sonuçlarına, davranışların kendi hayatını ve arkadaşlarını nasıl etkilediğine dair kazanımlar içeriyor.

Paydaşlarımıza da “Sizce, eğitim ortamlarında arkadaşlığı nasıl destekleyebiliriz, çoğaltabiliriz, sürekli kılabiliriz?” sorusunu yönelttik:

“Eğitim ortamlarındaki arkadaşlığı çoğaltmanın, desteklemenin en etkili yolu bence eğitim ortamında bireyler arasında etkili bir iletişimin sağlanmasından geçtiğini düşünüyorum. Bu konuda da en önemli rol model de tabii ki öğretmenler. Öğretmenler söyledikleriyle/söylemedikleriyle, yaptıklarıyla/yapmadıklarıyla bireyler için çok önemli bir model ve öğretmenin her davranışı öğrencilere olumlu veya olumsuz dönebilmektedir. Arkadaşlığı sağlamanın yolarından birinin de oyunlar olduğunu düşünüyorum. Oyunlar yoluyla bireylerin zihinsel, ruhsal ve sosyal bakımdan gelişmelerini sağlayabiliriz. Bununla birlikte oyun ortamındaki bireyler birbirine ısınmakta zorlanmayacaklar ve birbirlerini anlamları yolunda da önemli bir adım atacaklardır. Bunların yanında en az bunlar kadar önemli olduğunu düşündüğüm yöntem de yaratıcı dramalardır. Yaratıcı dramalar yoluyla birey birçok konu hakkında farkındalık kazanabilir, bu farkındalıklarını gösterebilecekleri uygun ortamı da bulabilirler. Sonuç olarak eğitim ortamındaki arkadaşlığı güçlendirmenin eğitim ortamındaki etkileşimi güçlendirmekten geçtiğini düşünüyorum. İletişime kapalı bir ortamda sorunların ve uyumsuzlukların artacağını düşünüyorum. Bunların yaşanmaması için bireylerin birbirine dokunabilecekleri ortamların oluşturulması gerektiğini düşünüyorum.” - Murat Açıkgöz, Türkçe Öğretmeni 

“Aslında eğitim ortamındaki etkinlikler, grup çalışmaları, buz kırıcı aktiviteler insanları daha yakından tanımamızı sağlıyor ve bir arkadaşlık ilişkisi geliştirmemize ön ayak olabiliyor. Bu nedenle dayanışmacı ve birlikteliği teşvik eden öğrenme metodlarının çok faydalı olduğunu düşünüyorum. Ancak daha önce de bahsettiğim gibi arkadaşlığın bir noktada teşvik edilebilecek ancak günün sonunda yaptığımız bir seçimle ilgili olduğunu düşünüyorum. O yüzden eğitimi alan kişilerin bir noktada bu seçimi kendilerinin yapmalarına da fırsat vermek gerektiğini düşünüyorum. Örneğin grup çalışmaları yaptığımız sırada grubumdaki insanlarla hiç iyi anlaşamadığım için aldığım dersten nefret ettiğim, derse giderken ayaklarımın geri geri gittiği durumlar da yaşadım.” - Elif Ünal, Yeşil Gazete Editörü

“Eğitimin erken kademelerinde grup çalışmalarını ve oyunla öğrenmeyi destekleyerek, öğrencilere sosyal yönlerinin de gelişebileceği görevler vererek arkadaş edinmelerini kolaylaştırabiliriz. İlerleyen kademelerde ise dışarıdan bir desteğin arkadaşlık ilişkisi kurdurabilmesi zorlaşıyor. Ergenlik dönemine dek arkadaşlık aile onayından önemli ölçüde etkileniyor. Ergenlik dönemiyle birlikte kendi seçimlerini yapabilmek bireyin kendisini bağımsız hissedebilmesinin önemli bir parçası haline geliyor. Şüphesiz bu seçimlerden en önemlisi de arkadaş seçimi. Bunu rağmen öğrencilerin birbirini tanıması için fırsatlar yaratmak, yalnızca okul içi değil okul dışı öğrenmeyi de içeren çalışmalar sürdürmek yararlı olabilir. Üniversite düzeyi için öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine uygun kulüpler kurmasında danışmak rolü üstlenmek de onların ortak noktalarını keşfetmelerinin yolunu açabilir.” - Neslihan Yücelşen, Öğretim Elemanı