Eurovision: Siyaset üstü mü, siyaset aracı mı?

İsrail, on binlerce kişinin katıldığı protestolar ve diskalifiye çağrılarına rağmen Eurovision Şarkı Yarışması’nın 11 Mayıs Cumartesi akşamı düzenlenecek finaline katılmaya hak kazandı.

Perşembe günkü yarı finallerin ardından, aralarında İsrail’in de bulunduğu 10 ülke finale kaldı. Eurovision’un bu yılki favorilerinden Hollanda ve İsviçre de Cumartesi günkü büyük finalde yer almayı garantilerken, hayranların favorilerinden Malta ve Belçika ise elendi.

İsrail protestoları

İsrail'in bu yıl İsveç'te düzenlenecek Eurovision’a katılması ve yaptığı şarkı seçimi, on binlerce kişinin Filistin yanlısı protestolar düzenlemesine neden oldu.

Yaklaşık 6 bin protestocu İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırılarını ve ülkenin yarışmaya dahil edilmesini protesto etmek için Malmö’de yürüyüş yaptı. “Gazze'de çocuklar öldürülüyor", "Soykırımı durdurun" ve “Filistin’e özgürlük” sloganları atıldı. Protestoya katılanlar arasında iklim aktivisti Greta Thunberg de bulunuyordu.

Rusya kararı

Filistin yanlısı protestocular Avrupa Yayın Birliği’ni (EBU) çifte standart uygulamakla suçluyor. Bunun nedeniyse Rusya’nın 2022’de Eurovision’dan diskalifiye edilmiş olması. Rusya’nın katılımının "yarışmanın itibarını zedeleyeceğini" söyleyen EBU, İsrail hakkındaysa Eurovision'un "siyasi olmayan bir müzik etkinliği" olduğu yönünde açıklama yapıyor.

Protestocular ayrıca 2020'de demokratik olmayan yollardan devlet başkanlığını ilan eden Aleksandr Lukaşenko'ya tepki olarak Belarus'un da 2021'de yarışmadan diskalifiye edilmiş olmasına dikkat çekiyor.

Ancak İsrail, tüm tepkilere rağmen 11 Mayıs’ta yapılacak olan finale katılacak.

İsrail’in tavrı

İsrail’i temsil eden 20 yaşındaki Eden Golan, yarışmaya October Rain (Ekim Yağmuru) isimli şarkıyla katılacağını duyurmuştu. Şarkıda, Hamas’ın 7 Ekim’deki saldırılarına ve hayatını kaybedenlere gönderme yapılıyordu.

Yarışmanın organizatörleri, şarkının sözlerinin “siyasi tarafsızlık” kuralını ihlal ettiği gerekçesiyle değiştirilmesini istedi. İsrail devlet televizyonu Kan, şarkının sözlerinin değişmeyeceğini söyledi. Ancak İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, ülkesinin yarışmaya katılmasını sağlayacak "gerekli değişikliklerin" yapılması çağrısında bulundu ve Herzog'un çağrısıyla sözleri değiştirilen şarkının adı Hurricane (Kasırga) oldu.

İsrailli sanatçı, Hurricane'in Çarşamba günü yapılan kostümlü provaları sırasında yuhalandı. 9 Mayıs’taki yarı finalde sahne aldığı sırada da yuhalanan sanatçı sahneye çıktığında “Özgür Filistin” sloganları atıldı. Ancak sanatçının sahnede gördüğü tepki yayına verilmedi. EBU, sanatçının performansını alkış sesleri ve destek tezahüratları montajlayarak yayınladı.

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu yaşananlardan sonra bir açıklama yaparak şarkıcıyı "Yahudi karşıtı protestolara karşı durduğu” ve İsrail’i başarıyla temsil ettiği" için tebrik etti.

Eden Golan yarı final sonrası yaptığı açıklamada "İsrail'i temsil etmekten onur duyduğunu" söyledi.

İzlanda'nın Tel Aviv protestosu

2019’da İsrail’in başkenti Tel Aviv’de düzenlenen Eurovision Şarkı Yarışması’nda İzlanda’yı temsil eden Hatari grubu, puanların dağıtıldığı sırada Filistin bayrağı açmış ve zafer işareti yapmıştı.

Aynı yıl, Madonna'nın dansçılarından biri de kostümünün arkasında yer alan Filistin bayrağıyla sahneye çıkmıştı. Amerikalı şarkıcının seslendirdiği "Gelecek" (Future) şarkısı sırasında sahneye el ele çıkan iki dansçıdan birinin üzerinde Filistin, diğerinde ise İsrail bayrağı vardı.

Avrupa Yayın Birliği’nin tutumu

Gazze'nin işgali nedeniyle pek çok izleyici bu yıl İsrail’in Eurovision’a katılmamasına yönelik çağrıda bulunmuştu.

İzlanda, Norveç, İngiltere, İrlanda, Litvanya, San Marino, Finlandiya, Danimarka gibi ülkeler Rusya’nın diskalifiye edilmesini örnek göstererek İsrail için itirazlarını dile getirmişler ve İsrail’in de yarışmadan çıkarılması gerektiğiyle ilgili açıklama yapmışlardı. 

Belçika'nın kamu yayın kuruluşu VRT'de basın sendikasına bağlı çalışanlar, ikinci yarı final esnasında yayını keserek İsrail'in Gazze'deki saldırılarını protesto etti. İsrail'in performansı sırasında ekran karartılarak “Bu bir sendika eylemidir. İsrail devletinin insan hakları ihlallerini kınıyoruz. Ayrıca İsrail, basın özgürlüğünü yok ediyor. Bu nedenle yayınımıza bir süreliğine ara veriyoruz. Şimdi ateşkes” mesajı yayımlandı. Belçika’yı temsil eden sanatçı Mustii ise, kolunda ‘barış’ yazısıyla sahneye çıktı. 

• Bir adım geriden: EBU, 2 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, Eurovision Şarkı Yarışması'nda davetlilerin Filistin bayrağıyla içeri alınmayacağını söyledi. Malmö Arena'da gerçekleşen yarışma öncesinde seyircilere Filistin bayrakları veya sembolleriyle girmemeleri için uyarılar yapıldı. Alana girişte sıkı güvenlik önlemleri alındı.

7 Mayıs’ta yapılan yarı finalde İsveçli şarkıcı Eric Saade, sahneye bileğinde Filistin kefiyesiyle çıktı.  İsveç’i 2011 yılında temsil eden Saade, 13 yıl sonra ‘Popular’ adlı şarkısını yeniden seslendirdi.

Babası Filistin asıllı bir Lübnanlı olan Saade’nin sahneye kefiyeyle çıkmasının ardından EBU'dan şu açıklama yapıldı: 

“Eurovision Şarkı Yarışması canlı bir TV şovudur ve tüm sanatçılar yarışma kurallarından haberdardır. Eric Saade’nin etkinliğin siyasi olmayan doğasını tehlikeye atmayı seçmesinden üzüntü duyuyoruz.”

Eurovision daha sonra diğer iki açılış sanatçısının performanslarına ait klipleri sosyal medya sayfalarında yayınlarken, Saade’ninkine yer vermedi.

Kişisel Instagram hesabından EBU’ya yanıt veren pop yıldızı, kefiyenin babasının bir hediyesi ve köklerini hatırlamanın bir yolu olduğunu söyledi ve Eurovision’un Filistin bayrakları ve sembollerini yasaklamasını eleştirdi:

“Bir gün bunun ‘siyasi sembol’ olarak adlandırılacağını bilmiyordum. Bu, geleneksel bir İsveç at heykeli olan Dala’ya siyasi sembol demek gibi bir şey. Benim gözümde bu sadece ırkçılık. Ben sadece kapsayıcı olmak ve benim için gerçek olan bir şeyi giymek istedim ama EBU etnik kökenimin tartışmalı olduğunu düşünüyor gibi görünüyor.”

Salı günkü yarı final öncesi İrlanda’nın temsilcisi Bambie Thug’a, yüzüne ve bacaklarına ortaçağa ait Kelt alfabesiyle İrlanda dilinde yazdığı "ateşkes" ve "Filistin'e özgürlük" makyajını çıkarması talimatı verildi. Şarkıcı basın toplantısında, makyajını silmesiyle ilgili, “EBU'nun emri nedeniyle değiştirmek zorunda kaldık” dedi.

Hollanda ‘vakası’

Hollanda temsilcisi Joost Klein, Perşembe günü düzenlenen basın toplantısında İsrailli Eden Golan'ın konuşması sırasında yüzünü bayrakla kapattı. Bir muhabir ise Golan'a "Burada bulunarak halk için tehlike yarattığınızı ve diğer katılımcıları riske attığınızı düşünüyor musunuz?" sorusunu yöneltti. Moderatör İsrailli şarkıcıya soruyu yanıtlamak zorunda olmadığını söylediğinde ise Hollanda temsilcisi Joost Klein "O nedenmiş?" diyerek laf attı.

Eurovision’un bu yılki favorilerinden olan Klein ise aynı toplantıda kendisine sorulan “Şarkınızın hepimizi müzik yoluyla birleştirebileceğini düşünüyor musunuz?” sorusunu EBU’yu eleştirerek “Bunun EBU için iyi bir soru olduğunu düşünüyorum” şeklinde yanıtladı.

EBU, Hollanda’yı temsil eden Joost Klein'ın finalden bir gün önce yapılan kostümlü provaya çıkmasına da izin vermedi. Organizatörler, Klein’in "vuku bulan bir hadise" nedeniyle provalara katılamadığını açıkladı:

“Şu anda Hollandalı sanatçının karıştığı ve bize bildirilen bir olayı araştırıyoruz. Kendisi bir sonraki duyuruya kadar prova yapmayacaktır.”

Provalar sırasında Klein'ın Europapa adlı şarkısının herhangi bir açıklama yapılmaksızın atlanması ve sıralamada kendisinden sonra yer alan İsrail temsilcisi Eden Golan'ın onun yerini almasına seyirciler çok sert tepki gösterdi. Hollanda’nın provaya katılamayacağına dair anons yapılırken, karar yuhalandı.

Türkiye neden bu yıl sahneye çıktı?

Sertab Erener, Eurovision’un Perşembe akşamı düzenlenen ikinci yarı finalinde sahneye konuk şarkıcı olarak çıktı ve 2003’te Türkiye’ye birincilik getiren Everyway That I Can'i yeniden seslendirdi. 

Erener, 2005 birincisi Helena Paparizou ve 1999 birincisi Charlotte Perelli ile birlikte sahne aldı. Erener’in sahnede olduğu sırada Türk ve Yunan basın ekibi şarkıyı birlikte söyleyerek dans etti.

Eurovision fanları, Türkiye’nin yeniden yarışmaya katılması için sosyal medyadan çağrı yaptı. Seyirciler, “Eurovison’a geri dönebilsek keşke”, “21 yıl sonra yeniden” ve “Gençliğimizi çaldılar” şeklinde mesajlar yayımladı.

Türkiye, “politik oylamaları” gerekçe gösterek çekildiği yarışmaya son kez 2012’de Can Bonomo ile katılmıştı. Ancak Türkiye’nin yarışmaya katılmamasının tek gerekçesi oylama sistemi değildi. TRT Genel Müdürü İbrahim Eren, 2014 Eurovision birincisi Conchita Wurst'ü hedef göstermişti:

“Kamu yayıncısı olarak, birinci olan sakallı, etekli, cinsiyet kabul etmeyen, herhangi bir cinsiyeti olduğunu söylemeyen, 'Aynı anda hem erkeğim hem kadınım' diyen Avusturyalı birini saat 21.00'de, çocukların seyrettiği bir zamanda ben canlı yayımlayamam. Avrupa Yayın Birliği'ne, Eurovision'la ilgili olarak 'Siz değerlerinizden saptınız’ dedim.”

Türkiye'nin İsrail'e ihracat yasağı uyguladığı ve İsrail'in katılımının tartışıldığı bu dönemde Sertab Erener'in yarışmada sahne almasıyla ilgili TRT'den bir açıklama gelmedi. Erener'in sahne almak için TRT'nin onayına ihtiyaç duyup duymadığı ise bilinmiyor.

İtalya ‘sehven’ oyları açıkladı

İtalya’nın ulusal kamu yayıncısı Rai, finale çıkan ülkelerin oy yüzdelerini yayınladı. Buna göre İsrail oyların %39,31'ini alırken, İsrail’den sonra en yüksek oy oranına sahip olan Hollanda’nın %7,32'de kaldığı görüldü.  

Önceki yıllarda, final sonrasına kadar yarı final televizyon oylama yüzdelerini açıklamayan kanalın bu yıl bunu değiştirmesi ise, ‘İtalya’nın İsrail’e verdiği desteği’ akıllara getirdi.

Konuyla ilgili açıklama yapan kanal, teknik bir sorun oluştuğunu ve bunun sonucunda verilerin ‘yanlışlıkla’ gösterildiğini açıkladı:

“Sonuçlar, 68. Eurovision Şarkı Yarışması Yönetmeliği uyarınca ancak final akşamından sonra kamuoyuna açıklanabilecek. Yarı finalde yaşananlardan sonra Rai derhal EBU yönetiminden özür diledi. Bunun nihai sonucu etkilemeyeceğine inanıyoruz. Yayınlanan oylar aslında eksik. Her hâlükarda Rai, EBU ile iletişime geçerek etkinliğin geri kalanında kurallara tam olarak uyma konusundaki kararlılığını vurguladı.”

Protestoların gölgesinde geçen yarışmada 2024 Eurovision galibinin hangi ülke olacağını öğrenmek için tüm dünya merakla Cumartesi gecesini bekliyor.