Evimizde Döngüsel ve Sorumlu Gıda Tüketimi

2016 yılının ocak ayında Birleşmiş Miletler üyesi ülkeler tarafından 2030 yılına kadar ulaşılması gereken hedefler olarak belirlenen Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini artık sık sık görmekteyiz. Pandemi sebebi ile hedeflere giden süreç sekteye uğrasa da bu hedefler doğrultusunda farklı ülkeler kendi hedeflerini ortaya çıkartmaya başladı. Bu sayede aslında bu 17 maddeden oluşan küresel hedefler, tüm paydaşlar için bir altyapı oluşturdu diyebiliriz.

Döngüsel ekonomi dönüşüm sürecinde de bu hedeflerle bir paralellik mevcut elbette. 17 maddelik Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini detaylıca incelediğimizde, döngüsel ekonomi konsepti ile aynı mantıkta ilerleyen süreçler görebiliriz. Bu maddeler arasında, özellikle döngüsel ekonomiyi yakından ilgilendiren bir madde mevcut. 12. Madde; Sorumlu Üretim ve Tüketim

Sorumlu Üretim ve Tüketim, ekolojik ayak izinin azaltılması için, kaynakların doğru kullanımını temele oturtan, sorumlu üretim ve tüketim kalıplarının belirlenmesi hedefi olarak özetlenebilir. Döngüsel ekonomi içerisinde üretimi ve tüketimi biraz daha ayrı incelemek gerektiğine inanıyoruz, zira sisteme bir bütün olarak bakmanın yanında, sistem içerisindeki tüm süreçlerin kendine özel yapılarını da incelemek gerekiyor.

Bu nedenle bu hafta, önceki yazılarımızda da devamlı vurguladığımız sorumlu tüketimi biraz daha gıda tüketimi özelinde incelemek istedik. Döngüsel ekonomiye uygun şekilde, sorumlu bir tüketici olmak adına gıda tüketim alışkanlıklarımızda neleri değiştirebiliriz, hep beraber inceleyelim;

Alışveriş alışkanlıklarımız
Tüketiciler olarak ne gibi etkiye sahip olacağımızı hayal etmek çok kolay değil, haklısınız. Alışveriş listenizde yapacağınız bir düzenleme ile tüm atık sorununa çözüm olamayacağımızı düşünerek, çoğu zaman bu sorumlu tüketim adımlarını erteleriz. Fakat gıda israfı ile ilgili raporlara bakıldığında, tüketilebilir ürünlerin %30’undan daha fazlasının israf edildiğini görebiliriz. Belirtmekte fayda var, bu israf tamamen perakende ve son kullanıcılar tarafından gerçekleştiriyor. Özetle şöyle düşünelim, tek başımıza atık oluşumunun kendi payımıza düşen kısmını önleyebiliriz ve bu konuda çevremizde farkındalık yaratarak, kendi payına düşen sorumluluğu almış sorumlu tüketici sayısını arttırabiliriz. Bu sayede de atık oluşumunun önüne geçmiş oluruz.

Peki kişisel olarak ne yapabiliriz? İlk adım, sıkça duyduğunuz planlı alışveriş. Döngüsel ekonominin temelinde sistemi bir bütün olarak düşünme ve her adımı düşünerek tasarım süreçlerini yürütme olduğunu söylemiştik. Şimdi alışveriş rutininizi bir döngüsel ekonomi sistemi ile harmanlayalım. Alışveriş listesi yapmak, önünüzdeki birkaç günü planlamak anlamına gelebilir. 1 haftalık alışveriş yapıyorsanız, önümüzdeki 7 gün boyunca neler yiyeceğinizi kafanızda tasarlayabilirsiniz, bu sayede tam olarak bu ihtiyaçlara göre alışverişinizi yapabilirsiniz. 1 haftanızı tasarlarken belirlediğiniz yemek hedefleri için gereken malzemeleri temin ettiğiniz için, hiçbir malzeme hafta sonunda kullanılmamış olarak kalmayacak. Bu sayede de kaynakların verimli kullanım ilkesine de uymuş olacaksınız. Elbette 1 haftamızı her öğünü ile tasarlamak çok kolay olmayabilir, fakat kendimizi buna alıştırmak ve mümkün olduğunca plana uymak, gezegenimize destek olmak için önemli!

Bir diğer alışveriş sürecinde yapılabilecek adım ise paketli gıda tüketimini azaltmak. Ambalajlı ve paketli gıdaların hem doğaya hem de insan sağlığına çok büyük zararı olduğunu biliyoruz, bu nedenle burayı detaylandırmıyoruz. Fakat illa paketli gıda alışverişi yapmanız gerekiyor ise, etikete dikkatlice bakmanızı, o ürünü üreten markanın üretim koşullarını araştırmanızı ve gerçekten sürdürülebilir ve döngüsel üretim süreçlerine sahip markaların ürünlerini satın almanız çok önemli. Bu sayede, alışveriş yaptığınız marketlere de, sürdürülebilir ürünlere olan talebin arttığını, buna göre tüm ürün gamında iyileştirmeler yapılması gerektiği bilgisini verebilirsiniz. Markaların araştırılması çok zahmetli iş diyenler olabilir😊 Aslında burada yapmanız gereken şey, genelde paketli olarak aldığınız ürünleri bir kere ayırmak ve toplamda 1–2 saatinizi alacak basit bir internet araştırması yapmak. Gezegenimiz için 1–2 saat ayırabilirsiniz, değil mi? 😊

Düzenleme ve kullanım
Özellikle perakende sektöründe çok önemli bir kural vardır; ilk gelen ilk çıkar. Yani stoklara, depoya ya da rafa ilk gelen ürün, ilk önce satılmalıdır ki son kullanma tarihi gelmeden elden çıkarılmış olsun. Bu hem stok maliyetini hem de atık maliyetini azaltan bir süreçtir. Peki bu sektörel kuralı alıp evimize uyarlayabilir miyiz? Cevap çok açık; elbette yapabiliriz😊

Buzdolabımızı ya da kiler dolabımızı bir market rafı gibi düşünelim. Alışverişten geldik ve ürünleri yerleştiriyoruz. Elimizde çok güzel renklere sahip, ağız sulandırıcı bir meyve paketi var(meyve seçimini hayal gücünüze bırakıyoruz😊). Bu paketi aldık ve buzdolabı rafımızın arkalarına yerleştirdik. Geri kalan malzemeleri de sırası ile yerleştirdik ve işimiz bitti. İş yoğunluğu, koşturmaca, susmayan telefonlar, e-posta trafikleri ile geçen 3–4 gün sonra buzdolabını açtık. Rafın önünde duran bir yoğurt kabını kenara çektiniz ve köşede o eski halinden eser kalmayan meyveler… İlk aldığınızda ağız sulandıran o meyveler, artık eskisi kadar çekici görünmüyor, nasılsa diğer alışverişte daha tazesini alırım diye düşündünüz ve olduğu gibi çöpe döktünüz. Tebrikler, atık oluşumuna katkı yapmaya devam ediyorsunuz!

Bu hikayedeki ana fikir gayet basit gördüğünüz gibi. Son kullanma tarihi ya da bozulma süresi daha kısa olan ürünlerin atık olmasını önlemek için buzdolabınızda basit bir düzenleme yapmanız yeterli olacaktır. Unutmayın bir küçük meyve parçası bile israf ediliyor ise, hala sorun var demektir.

Bir diğer öneri de, aslında büyüklerimizin sıkça yaptığı ama bizim niyeyse bir türlü kabullenemediğimiz mükemmel bir uygulama. Yemeğiniz için soğan doğradınız ama dış kabuğundan sonraki ilk katmanı da soyarken çöpe attınız… Havuç doğrarken başını ve sonunu kestiniz ve o köşeler çöpe gitti… Salata yaparken yeşilliklerin ‘hoş’ görünen yerlerini doğradınız, geri kalanı yine çöpte… Aslında gün içinde çok önem vermeden ne kadar çok atık yarattığımızın farkında mısınız? Bunu önlemek için bu sebze fazlaları ile yapılan çorba tariflerinden tutun, makarnanıza yapacağınız sebze soslarına ya da o beğenmediğimiz salatalık köşelerinden yapacağımız detoks sularına onlarca farklı kullanım alanı mevcut.

Önemli olan bunun farkında olup, süreçlerimizi buna göre düzenlemek. Hemen hatırlayalım, döngüsel ekonomide her atık bir hammaddedir ve bir üretim süreci sırasında ortaya çıkan atıkların başka üretim süreçlerinde kullanılabileceği kapalı sistemler tasarlamak ana amaçtır.

-Sebze yemeğimiz ilk ürünümüz olsun
-Bu yemek için kullandığımız soğan, havuç hammaddelerimiz,
-Bu hammaddeleri yemek için kullandık ve elimizde bu hammaddelerin artıkları kaldı,
-Çorba ikinci ürünümüz olsun,
-Ana yemek hazırlanması sırasında elde kalan soğan kabuğu, havuç ve farklı malzemeler püre haline getirilerek çorba için hammadde haline geldi,

Eminiz ki bu örnekler daha yaratıcı şekilde çoğaltılabilir ve döngüsel ekonominin bir diğer temeli olan inovasyonu gündelik hayatımızın her anında kullanabiliriz. İnovasyon için illa teknolojik bir yenilik yapmamıza gerek yok😊 Yemek yapma veya alışveriş süreçlerinizde yapacağınız inovasyonlar sorumlu bir tüketici olmanızı kolaylaştıracaktır.

Sonuç olarak, vurgulanması gereken en önemli nokta şu; Döngüsel ekonomi prensiplerini öğrenmek ve bunları gündelik hayatımızın her alanına uygulamak mümkün. Tek başımıza neyi değiştireceğiz diye düşünmek yerine, nerelerde değişiklik yapabiliriz, hangi alışkanlıklarım ben farkında olmadan doğaya zarar veriyor olabilir sorularını sormak, yapmamız gereken tek şey aslında. Bu haftaki yazımızda gıda tüketimi noktasında sorumlu bir tüketici olmak adına neler yapabiliriz konusunu incelemeye çalıştık, döngüsel ekonomiyi adapte edebileceğimizi düşündüğünüz farklı önerilerinizi bizimle paylaşabilirsiniz. Haftaya görüşmek üzere.