Finansın Geleceği

Yazan: Gürdoğan Yurtsever, Fütüristler Derneği Denetim Kurulu Başkanı / Mevzuat Uyum Derneği Yönetim Kurulu Başkanı

Teknolojideki hızlı gelişim her sektörü ve yaşamımızı derinden etkilemeye devam ediyor. Her geçen gün gelişen yeni teknolojiler ile geleneksel iş modellerinin hızla değişimine ve yeni iş yapış modellerinin gelişimine şahit oluyoruz.

Bu değişimden en fazla etkilenen alanların birisinin de finansal hizmetler olduğunu ifade etmek yanlış olmayacak. Başta bankacılık, sigortacılık ve sermaye piyasaları olmak üzere finansal hizmetlerin bütününde çok boyutlu ve büyük bir değişim yaşanıyor. Hızla gelişen finansal teknolojiler ile finansın her alanı geriye dönüşü mümkün olmayacak şekilde dönüşüyor.

Geleneksel finans şirketlerinin dijital ve uzaktan hizmet kanalları her geçen gün çeşitleniyor ve bunların kullanımı hızla artıyor. Bu şirketlerin fiziksel mekanları giderek azalıyor. Herhangi bir fiziksel mekânı bulunmayan ve yalnızca dijital ortamda faaliyet gösteren bankalar, sigorta şirketleri ve diğer finans kuruluşları ile karşılaşıyoruz. Uzaktan müşteri edinimi gibi teknolojiler ile bu gelişim daha da hızlanıyor. Ülkelerin düzenleyici otoriteleri bu kapsamda yeni düzenlemeler yapıyor ve dijital dönüşüme ayak uydurmaya çalışıyor.

Finansal teknolojiler tüm dünyada başlı başına büyük bir gelişim alanı olarak boy gösteriyor. FinTech denilen yeni nesil finansal teknoloji çözümleri büyük bir hızla gelişiyor. Sigortacılık alanında ise InsurTech denilen sigortacılık çözümleri geliştiriliyor. Finansal teknoloji geliştiren startup’lar başta ödemeler olmak üzere birçok finansal işlemin geleneksel finans şirketlerine göre daha hızlı, kolay ve düşük maliyetle yapılmasına imkân sağlayan çözümler üretiyor. Bu hizmetlerin kullanımı hızla artıyor. Bu konuda elektronik para ve ödeme hizmetleri gibi yeni sektörler oluşuyor. Yapılan düzenlemeler bu gelişimi daha da hızlandırıyor.

Gelişen dijital teknolojiler, teknoloji üreten şirketlerin de finansal hizmetler vermesine imkân sağlıyor. TechFin denilen bu yaklaşım ile teknoloji şirketleri giderek finansal şirketlere dönüşüyor. Bu durum finans şirketlerini ve finansal hizmetleri doğrudan etkiliyor. Açık bankacılık (open banking) ve açık sigortacılık (open insurance) gibi yeni gelişen kavramlar ile bankalar ve sigorta şirketleri müşterilerine ilişkin bilgileri üçüncü parti firmalara açmak durumunda kalıyor. Bu şekilde bu firmalar müşterilere katma değeri yüksek yeni finansal ürün ve hizmetler geliştirebiliyor. 

Devrim niteliğindeki bir başka teknoloji olan blockchain (blok zinciri) teknolojisi bir otoriteye veya aracılara ihtiyaç duyulmadan hızlı ve güvenilir işlem yapılmasını mümkün kılıyor ve değer paylaşımı yapılabiliyor. Bu teknoloji finansal şirketlerin aracılığına olan ihtiyacı azaltıyor, karşılıklı işlem yapılmasına imkân sağlıyor. Yine bu kapsamda kullanımı hızla artan kripto para ve varlıklar da finansal hizmetlerin geleneksel yapısını hızla değiştiriyor.

Pek çok sektörü etkileyen yapay zekâ (artificial intelligence), makine öğrenmesi (machine learning) gibi teknolojiler, robotik teknolojiler, büyük veri (big data) çalışmaları da finansı doğrudan etkiliyor. Müşteri verileri çok daha etkili ve hızlı analiz ediliyor. Bu kapsamda yeni ürün ve hizmetler geliştiriliyor. Bunların yanı sıra nesnelerin interneti (internet of things), bulut (cloud), sanal gerçeklik (VR), arttırılmış gerçeklik (AR), otonom araçlar gibi birçok teknolojik çözüm finansal hizmetler ile entegre olarak finansı dönüştürücü etkide bulunuyor.

Farklı farklı uygulamaların ayrı ayrı sunduğu farklı sektörlere yönelik hizmetleri tek bir uygulamada buluşturan süper uygulamalar (SuperApps) tüm dünyada giderek yaygınlaşıyor. Farklı sektörlere yönelik birçok hizmetin yanı sıra para transferi, ödeme, kredi başvurusu, sigorta gibi pek çok finansal hizmet süper uygulamalar üzerinden gerçekleştirilebiliyor. Giderek artan, sıkılaşan ve karmaşık hale gelen düzenlemeler nedeniyle finans şirketleri uyum risklerinin yönetimi için regülasyon teknolojileri (RegTech) kullanmak durumunda kalıyor. Kullanımı hızla artan ve milyarlarca insanın kullandığı sosyal medya kanalları üzerinden finansal hizmetler verilmeye başlıyor. Finans şirketleri bu kanalları kullanmanın yeni yöntemlerini geliştiriyor.

Bu şekilde yeni gelişen birçok teknoloji, ayrı ayrı ve birlikte finansal hizmetleri doğrudan etkiliyor ve hızla dönüştürüyor. Son dönemde yaşanan pandeminin pek çok sektör gibi finansal hizmetler sektöründeki bu dönüşümü daha da hızlandırdığını ifade etmek yanlış olmayacak. Finansal hizmetler çeşitleniyor ve her geçen gün yeni finansal ürün ve hizmetler geliştiriliyor. Müşteriler yeni finansal ürün ve hizmetler ile tanışıyor ve deneyimliyor, artan alternatif hizmetler arasında kendisine en uygun olanları kolayca seçebiliyor.

Finansal hizmetler hızlanıyor, daha hızlı ve kolay işlem yapılabiliyor. Bunun yanı sıra finansal hizmetlere daha düşük maliyetle erişim mümkün olabiliyor. Müşterilerin finansal hizmetlere erişim maliyetleri düşüyor. Bütün bunlar müşteri memnuniyetini ve kullanıcı deneyimini artırıyor. Bu şekilde finansal hizmetlerin kapsayıcılığı artıyor. Geçmiş dönemlerde finansal hizmetlere erişimi mümkün olmayan kesimler finansal hizmetler ile tanışıyor ve işlem yapabiliyor.

Gelişen teknolojiler finansal hizmetlerde kişiselleştirilmiş ürün ve hizmetlerin gelişmesine imkân sağlıyor. Daha etkili işlenen müşteri verileri ile müşterilerin ihtiyaçlarına uygun yeni ürün ve hizmetler geliştirilebiliyor ve müşterilere göre farklı fiyatlar ile öneri olarak sunulabiliyor. Günün her saatinde erişilebilir, istenildiği zaman başlatılıp sonlandırılabilen finansal ürün ve hizmetler gelişiyor. Finansal işlemler diğer ürünlerin e-ticaret platformları üzerinden online satışı gibi çeşitli süreçlerin içine daha fazla entegre oluyor. Uçtan uca birçok sürecin içinde finansal hizmetler ayrılmaz bir parça olarak eklemleniyor.

Bütün bunlar finansal hizmetlerin katma değerinin artmasına ve geniş kesimler tarafından daha fazla kabul görmesine neden olurken geleneksel finans şirketlerinde yıkıcı bir etkiye de neden oluyor. Bu dönüşüm sürecinde finansal hizmetler geçmişte olduğu gibi yalnızca finans şirketleri tarafından verilen imtiyaz olmaktan çıkıyor. Ülkelerdeki düzenlemelere bağlı olarak finans şirketi olmayan birçok şirket bağımsız olarak veya finans şirketleri ile işbirlikleri ile finansal hizmetler alanında doğrudan veya dolaylı olarak hizmet veriyor.

Finans şirketleri ise giderek dijital organizasyonlara ve teknoloji şirketlerine dönüşüyor. Kurum bazlı yaklaşım yerine platform ve eko sistem bazlı yaklaşım ön plana çıkıyor. Finans şirketlerinin tek başına ayakta kalmaya ve büyümeye çalışmasının yerine iş birlikleri ile birlikte bir eko sistem oluşturması veya mevcut bir eko sistemin parçası olması zorunlu hale geliyor. Buna ayak uyduramayan şirketlerin sürdürülebilir olması giderek zorlaşıyor. Gelişen finansal hizmetler ekonomik büyümeye de daha fazla katkı sunuyor. Yeni finansal teknolojiler paylaşım ekonomisi gibi yeni ekonomilerin ve sektörlerin gelişmesinde önemli rol oynuyor. Bunun yanı sıra mevcut sektörlerde yeni iş yapış modellerinin gelişmesine de ortam sağlıyor.

Bir anlamda finans sisteminin yeni paradigmalarla baştan başa yeniden tanımlandığı bir çağı yaşıyoruz. Değişen finans sistemi ise başta ekonomik aktiviteler olmak üzere her sektördeki değişimin katalizörü olarak dünyayı geri dönülemez biçimde dönüştürüyor. Finansal teknolojilerdeki bu değişimin daha da hızlanması ve bugüne kadar görmediğimiz yeni finansal çözümler ile karşılaşmamız olası görünüyor. Bildiğimiz bankalar ve finans şirketlerinin formlarının yakın gelecekte tamamen değiştiğini görmemiz şaşırtıcı olmayacak. Bu durum yeni fırsatlarla birlikte beraberinde birçok riskin de ortaya çıkmasına neden oluyor. Bu risklerin doğru bir şekilde ortaya konulması ve etkili bir şekilde yönetilmesi daha önemli hale geliyor.

Finans sistemindeki bu değişimin başta finans alanında hizmet veren şirketler ve düzenleyici kurumlar olmak üzere herhangi bir iş modeli bulunan ve planlayan tüm birey ve kuruluşların yakından takip etmesi, bu sürecin kendisine olan etkisini analiz etmesi, bu değişimin önünde yürümesine imkân sağlayacak dinamik ve esnek stratejiler geliştirmesi, bunları etkili bir şekilde uygulaması hayati önem taşıyor.