Geleceğin Özel Eğitim Sınıfları

Yazan: Melisa Durmuş, Özel Eğitim Öğretmeni, Fütüristler Derneği Proje Lideri

Gün geçtikçe özel gereksinimli öğrenci sayısı artış göstermektedir. Genel eğitim öğretmenleri sınıflarda kapsayıcı eğitim ile bütünleştirmeye tabii olan öğrencilerle daha sık karşılaşmaya başlamıştır. Öğretmenler öğrencilerinin bilişsel ve psikososyal gereksinimlerine ilişkin daha derin bir anlayış geliştirdikçe, bireyselleştirilmiş programları nasıl uygulayacaklarını bilecek ve sınıflarının ihtiyaçlarını savunabileceklerdir. Bireyselleştirilmiş eğitim odağında, kendi içlerinde gelişim seyri takip edilmesi gereken bu öğrencilerle birlikte, özel eğitim öğretmenleri rehberliğinde geleneksel eğitim anlayışının dışında arayışlar başlamıştır. Böylelikle daha erişilebilir öğrenme ortamları, öğretim yöntem ve teknikleri, materyalleri ile ilgili çeşitli çalışmalar meydana gelmiştir.

2010 yılında iPad piyasaya sürüldüğünde kişiselleştirme ve uyarlama özelliklerini içinde barındırmasından dolayı çeşitli öğrenme gereksinimlerine çözüm getirmiş ve özel gereksinimli bireyler içerisinde yer alan bazı grupların kolaylıkla benimsemesine neden olmuştur. Ancak özel eğitime ihtiyacı olan bireyler müfredata ve materyallere erişimde çeşitli zorluklar çekmeye yine devam etmiştir. Bu yüzden eşit fırsatlar ve koşullar yaratmak, kalıcı öğrenmeler sağlamak için evrensel tasarımı ve günümüz teknolojilerini sınıflarda kullanmamız yadsınamaz bir gerçektir.

Öğrenmede Evrensel Tasarım

Sınıftaki öğrencilerin öğrenme gereksinimleri doğrultusunda uyarlanabilen programlar ile bireyselleştirilmiş öğrenme ortamlarını sağlamaktadır. Geleneksel eğitim içerikleri ve materyallerinin aksine erişilebilir öğrenme ortamları ile her öğrencinin kendine özgü öğrenme yöntemine, güçlü ve geliştirilebilir yönlerine odaklanarak en iyi öğrenme deneyimlerine ulaşmaları sağlanmaktadır.

Yapay Zekâ 

Tanı alma sürecinde çeşitli beceri alanları ve tanı grupları için geliştirilen yapay zekâ uygulamaları ile birçok çocuk erken dönemde taranarak tanılanabilmekte ve her bir öğrencinin güçlü ve geliştirilebilir özellikleri hızlı ve optimal şekilde tespit edilebilmektedir. Optimal değerlendirme sonuçları ile öğrencinin öğrenme gereksinimlerine en uygun olan öğrenme deneyimleri tasarlanabilmektir.

Yapay zekâ uygulamaları ile geliştirilen robotlarla yapılan öğrenme deneyimleri neticesinde otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilerin sosyal etkileşim ve iletişim becerilerinin artış gösterdiği görülmektedir.

İnsansı robotları henüz sınıflarda görmüyor olabiliriz ancak şimdiden çocukların onlarla nasıl etkileşime geçtiğine dair pek çok araştırma mevcuttur.

İşitme cihazlarında seslerin ayırt ediciliğini artırma ve gürültülü sesleri belirleyip filtreleme özellikleri üzerine çalışılmaktadır. Microsoft, insan konuşmasını altyazılara dönüştürmek, metni konuşmaya çevirmek için Microsoft Translator uygulamasında; Apple ses tanıma, sesleri çevirme gibi alanlarda AI kullanmaktadır. Nesneleri ve yüzleri tanımak ve ardından bunları kullanıcı için tanımlamak için bir akıllı telefondaki kamerayı kullanmaktadır.

Liftware Level tarafından tasarlanan ve Steady olarak adlandırılan kaşık Parkinson ve benzeri hastalıklarda ortaya çıkan titreme ve sarsıntı hareketlerini dengeleyerek özel gereksinimli bireylerin yemek yeme işlemini çok kolay hale getirebilmektedir. Kaşık üzerinde bulunan sensörler kullanıcının elinin hareketlerine karşı üç boyutlu dengeleme hareketler gerçekleştirerek sabit kalabilmektedir.

Tekerlekli sandalye kullanan özel gereksinimli bireyler çeşitli adaptasyonlar ve modifikasyonlar sayesinde araba kullanabilmektedir. Ancak bu bireyler tekerlekli sandalyelerini katlamak ve kendilerini arabanın içine transfer etme konusunda çeşitli güçlükler yaşayabilmektedir. Stacy Zoern’in hizmete sunduğu The Kenguru, tekerlekli sandalye kullanan kullanıcılarının tekerlekli sandalyeleri ile içinde kalabildiği, uzak mesafelerden ziyade yakın mesafedeki işlerin halledilmesi için saatte 25 mil gidebilen bir elektrikli araba tasarlamıştır.

Sanal Gerçeklik

Sanal Gerçeklik, etkileşim cihazları ile öğrencilerin sanal dünyadaki öğeler arasında hareket edebildiği ve bunlarla etkileşime girebildiği gerçek dünya ortamını simüle eden, bilgisayar tarafından oluşturulmuş bir 3B ortamlardır. Özel eğitim alanında sanal simülasyonlar, sanal gezintiler, sanal turlar, sanal eğitim ve deneyimsel etkinlikler olmak üzere çok çeşitli VR uygulamaları mevcuttur. Bu uygulamalar gerçek dünyada deneyimlemeden önce yeni ortamları veya etkinlikleri öncesinde keşfetme imkânı sağlayarak güvenli ve etkileşime açık öğrenme ortamları oluşturmaktadır.

Tekerlekli sandalye kullanan öğrenciler, güvenli ortamlarda gezinerek bağımsız hareket becerilerini kazanmak için sanal tekerlekli sandalye simülatörlerini kullanabilmektedir. Otizm spektrum bozukluğu olan öğrenciler için dışsal dikkat dağıtıcı unsurları ortadan kaldırılıp daha kontrollü ortamlarda uygun olan sosyal etkileşimleri, başkalarının duygularını ve sözel olmayan ipuçlarını okuyabilmeleri sağlanmaktadır. Dikkat eksikliği olan öğrencilerde kullanılan göz izleme çalışmaları çocuğun ne kadar süre dikkatini toplayabildiği, aktif olarak hangi nesnelere baktığı gibi ipuçları hızlı ve en iyi şekilde toplamada oldukça güçlüdür.

Zenginleştirilmiş öğrenme deneyimlerine erişim sağlamak isteyen özel yetenekli öğrenciler National Geographic Explore VR'ı kullanarak dünya çapında sanal okul gezilerine çıkabilmekte, Anne Frank House VR uygulamasını kullanmak gibi zengin öğrenme ortamlarını keşfedebilmekte veya Ocean Rift uygulamasını kullanarak su altı keşfi gibi etkinliklere aktif olarak katılım sağlayabilmektedir.

Artırılmış Gerçeklik

Artırılmış gerçeklik uygulamalarının ZY’li ve OSB’li bireyler için başta sosyal etkileşim ve iletişim becerisi olmak üzere, günlük yaşam becerisi, navigasyon cihazıyla yön bulma becerisi ve daha birçok becerinin öğretiminde etkililiğine rastlanılmaktadır. Örneğin Froggipedia, fiziksel yetersizlikten etkilenen bir öğrenciye bir kurbağanın anatomisini ve yaşam döngüsünü keşfetme imkânı sağlarken, soyut veya zor kavramları anlamakta güçlük çeken öğrenciler için 3B nesneler işlenip görselleştirilebilecekleri gerçek dünyaya yerleştirilmektedir. GeoGebra ise, öğrencilerin matematiği gerçek dünyada daha iyi görselleştirmelerine yardımcı olarak 3B şekilleri değiştirip matematiğin görsel temsillerini oluşturabilmektedir. SignGlasses, öğrencilerin akıllı gözlük aracılığıyla tercüman veya altyazının güzlüklerin yüzeyinde görünmesini sağlayarak öğrencilerin öğretmen, tercüman ve notları arasında odağının kaymasının önüne geçerek sınıf ortamının üzerine yerleştirilmiş canlı işaret dili tercümesi almalarını sağlamaktadır.

Kendi öğrenme deneyimlerini tasarlamak isteyen öğrencilere ve ilgi çekici içerik oluşturmak için eğitimcilere kendi artırılmış gerçeklik içeriklerini oluşturma fırsatı sunarak 3B nesneler oluşturmalarına ve ardından bunları sanal olarak gerçek dünyaya yerleştirmelerine olanak tanıyan ARMakr gibi uygulamalar da mevcuttur.

Geleneksel eğitimi anlayışı dışına çıkarak eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanmasında, gelecekte öğrenme ortamlarında kişisel öğrenme cihazları ve AG cihazları ile öğrenme deneyimleri tasarlanacağı yadsınamaz bir gerçektir.

Karma Gerçeklik

HoloLens ve Karma Gerçeklik ile özel gereksinimli bireyler daha çeşitli uyaranları farklı duyuları ile deneyimlemekte ve daha kalıcı öğrenmeler sağlamaktadır. Çeşitli simülasyonlarla öğretim ortamlarının çeşitlendirilmesini ve sanal ortam vasıtasıyla öğretimde genellemeyi kolaylaştırmaktadır.

Hologram

Tıp ve mühendislik alanlarında çokça kullanılmaya başlansa da çok kısa zamanda eğitimin tüm alanlarında kendine yer bulabilecek olan hologramlar (3D), karma gerçeklik sınıflarına entegre edilebilmekte ve etkileşimli öğrenme sürecini kolaylaştırmaktadır.

Günümüzde her özel gereksinimli bireye erişilebilirliği açısından ciddi sınırlılıkları bünyesinde barındırsa da öğrencilerin dikkatini öğretim sürecine çekmede, farklı materyaller ve öğretim stratejilerini kullanarak öğrenme deneyimlerini zenginleştirmede güçlü olduğu aşikardır. Öğrenci ve öğretmenler sınıflarda bu uygulamaları kullandıkça sunulan geribildirimlerle erişilebilirlik konusunda da ciddi ilerlemeler görülecektir.

Travma Konusunda Bilgilendirilmiş Destek ve Kültürel Olarak Duyarlı Öğretim

Doğal afetler, sosyo-ekonomik değişimler ve sevdiklerini kaybetmek gibi travmalar öğrenmeyi olumsuz etkileyebilmektedir. Bu ve benzeri durumlarda öğretmenler öğrencilerinin bireysel ihtiyaçlarını belirlemek ve en kısa sürede müdahalede bulunmak için teknolojiyle entegre olmuş travma tarama kaynaklarına daha fazla güvenmeleri gerekmektedir.

Özel gereksinimli bireylerin de tipik gelişim gösteren akranları gibi çeşitli nedenlerle okuldan uzaklaştırma ve okuldan atılma gibi dışlayıcı ve cezalandırıcı okul disiplin politikaları sonucunda devamsızlıklarında ve okulu bırakmalarında artış, notlarında düşüş meydana gelebilmektedir. Bundan dolayı önleyici stratejilerin planlanması ve alternatif disiplin türleri üzerinde çalışmaların yürütülmesi kaçınılmazdır.

Öğretmenleri Geleceğe Hazırlamak

Özel eğitim öğretmenlerinin birçok farklı disiplinin bir arada yer aldığı öğrenme deneyimlerini tasarlamaları için çeşitli uzmanlık ve becerileri kazanmaları gerekmektedir. Geleceğin özel eğitim sınıflarında artan teknoloji kullanımıyla birlikte, öğretmenlerin kendilerine sunulan araç ve teknikler konusunda eğitim ihtiyaçlarının olması muhtemeldir. Bu yüzden teknoloji entegrasyonu başta olmak üzere çeşitli konularda öğretmen yetiştirme yaklaşımları söz konusu olacaktır. Örneğin; özel eğitim öğretmenliği bölümü öğrencileri ile karma gerçeklik ve hologram uygulamaları kullanılarak öğretmen adaylarının staj uygulamaları öncesinde öğretim sürecini yürütmeleri sağlanabilir.

Veri Toplama ve Raporlama

Peter Drucker, yaygın bir deyişinde “Ölçemediğin şeyi yönetemezsin.” demiştir. Öğrencilerin ihtiyaçlarını en iyi şekilde anlamak için doğru ve açık verilere sahip olmak gerekmektedir. Doğru ve zamanında toplanan veriler ve raporlamalar, eğitimcilerin ve politika yapıcıların kendi bölgelerindeki ihtiyaçlarını belirlemelerini ve önlemleri almalarını sağlamaktadır.

Aile Katılımı

Özel gereksinimli bireylerin ailelerinin öğrenme ortamları içinde ve dışında eğitim sürecine dahil edilmelerinin olumlu çıktıları mevcuttur. Gelişen özel eğitim sistemlerine ayak uydurmak ve çocuklarının eğitim süreçlerine aktif katılım sağlamak için aileler de bu süreçte desteğe gereksinim duyacaktır.

KAYNAKÇA

1. Olakanmi, O., A., Akcayir, G., Ishola, O., M. (2020). Using technology in special education: current practices and trends. Education Tech Research Dev (2020) 68:1711–1738 https://doi.org/10.1007/s11423-020-09795-0
2. Mississippi College. (2021, December 27). 5 Expected Trends in the Future of Special Education Systems. https://online.mc.edu/degrees/education/med/special-ed/future-of-special-education-systems/
3. National Association of Secondary School Principals, Principal Leadership Issue. (2020, October). Using Artificial Intelligence In The Classroom. https://www.nassp.org/publication/principal-leadership/volume-21-2020-2021/principal-leadership-october-2020/future-technologies-in-special-education-october-2020/
4. Odluyurt, S. & Bahçalı, T. (2021). Otizm spektrum bozukluğu ve zihin yetersizliği olan bireylerle gerçekleştirilmiş artırılmış gerçeklik uygulamalarının incelenmesi. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 3 (1), 72-93. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2021.0113
5. Özer, E. & Özdemir, S. (2015). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklarda Yüz İşleme ve Göz İzleme Becerileri. International Journal of Early Childhood Special Education (INT-JECSE), 2015, 7(1), 01-23.
6. Ramachandiran, C., R., Chong, M., M., Subramanian, P. (2019). 3D Hologram in Futuristic Classroom: A Review. Periodicals of Engineering and Natural Sciences Vol. 7, No. 2, August 2019, pp.580-586. Available online at: http://pen.ius.edu.ba