Gıdanın Sürdürülebilirliği ve Geleceği

Yazan: Mete Aydoğan, Fütüristler Derneği Üyesi, Veteriner Hekim

Bu yazıda iki önemli konuya değiniyorum:

1. Gıdanın, hayat pahalılığı nedeniyle beslenmede imitasyona ve tahsisli ürünlere devşirilmesi ve mevcut mevzuatların buna yeterli gelmemesi

2. Besin ve gıda sürdürülebilirliği bakımından hayvansal protein kaynaklarının önemi ve gelecekte almamız gereken önlemler

Hayat pahalılığı, bazı insanları daha ucuz olan imitasyon veya düşük kaliteli gıdalara yönlendirmektedir. Ancak bu tür gıdalara yönelmek sağlığımıza zarar verdiği gibi gelecek nesillerin de sağlıklı beslenmesi, sürdürülebilir ve her bir bireyin hak ettiği kaliteli yaşamı tehdit etmektedir. Aslında imitasyon gıda tüketimi uzun vadede daha fazla maliyetle sonuçlanacaktır. İmitasyon gıdalara yönelmeyi aşağıdaki uygulamalar ile durdurabiliriz. Bu önermeleri tüm aile, çevre ve toplumun tüm kademelerinde alışkanlık haline getirmek fütürist bir davranış biçimi olmalıdır kanaatindeyim.

Akılcı Tüketim Alışkanlıklarını Geliştirmeliyiz

• Sağlıklı beslenme hakkında bilgi edinerek vücudunuzun ihtiyaç duyduğu besin maddelerini daha iyi anlamalıyız.
• Gıda ürünlerinin etiketlerini okuyarak içerikleri ve besin değerlerini incelemeliyiz. Daha sağlıklı ve kaliteli ürünleri seçmeye çalışmalıyız.
• Daha az işlenmiş gıdaları tercih edelim.

Bölgesel ve Doğal Ürünleri Tercih Etmeliyiz.

• Yerel pazarlardan veya çiftliklerden doğal ve taze ürünler satın alarak hem yerel üreticilere destek olabiliriz hem de daha kaliteli gıdalara ulaşabiliriz.
• Doğal gıdalar, kimyasal gübreler ve pestisitler kullanılmadan yetiştirilen ürünleri tercih etmeliyiz. Bu ürünleri tercih etmek sağlıklı ve sürdürülebilir bir seçenektir.

 Kendi Yiyeceklerinizi Yetiştirme

• Balkon, teras veya bahçemizde sebze, meyve veya otlar yetiştirerek kendi gıdamızı üretebiliriz.
• Bitki yetiştirme becerilerimizi geliştirerek hem hobi edinebilir hem de tasarruf edebiliriz ve hem de kaliteli gıdaya erişimimiz artar .

Planlı Alışveriş ve Hazırlıklı Olma

• Tüketim ihtiyaçlarımızı belirleyip plan oluşturarak ihtiyacımız olan malzemeleri önceden alabiliriz ve israfı önleyebiliriz.
• Dışarıda yemek yeme ihtiyacımızı azaltabilir ve kendi önceden hazırladığımız yiyecekleri tüketebiliriz.

İsrafı Azaltma

• Artan yemekleri 2. öğün olarak tüketebiliriz.
• Yardımlaşma kurumları ile etkin bir iletişim ve network kurarak gıda toplama merkezleri kurup kaynakları paylaşabiliriz.

İmitasyon gıdalara yönelmeyi durdurmalıyız. Sağlığımızı ve beslenmemizi iyileştirmenin yanı sıra uzun vadede bilinçli tüketim alışkanlıkları geliştirmek ve kaliteli gıdalara yönelmek, toplam sağlık giderlerini düşüreceği gibi etik ve davranışsal olarak da üreticileri belli bir kalite imajına taşıyacaktır. Ayrıca kaliteli ve sürdürülebilir gıda erişimi, gelecekte en önemli toplumsal konu olacaktır.

Gıda güvenliğinin gelecekte birkaç tehditle karşı karşıya kalacağı öngörülmektedir. 

Başta iklim değişikliği olmak üzere, gıda bozulmaları ve bulaşma, gıda tedarik ve taşımacılığı, yeni zararlı organizmalar ve gıda kaynaklı patojenler, kontrol edilemeyen hızlı ve tüketim çılgınlığındaki ARTAN NÜFUS.

Fütüristik bir bakış açısıyla gıda sektörünün geleceğini oldukça ilginç ve dönüşüme açık bir alan olarak görmekteyim. Gıda alternatifleri o kadar çeşitlenip dönüşmektedir ki geleneksel tüketim alışkanlıkları bir sonraki nesillerde evrimleşerek geleneksel hayvansal protein kaynaklarından ikame ürün ve tamamlayıcı besine doğru hızla yeniliğe devam ediyor.

Geleneksel hayvansal ürünlerin yerini, yapay et ve bitki temelli alternatifler oluşmaktadır. Bu, çevresel sürdürülebilirlik ve hayvan hakları açısından olumlu bir etki yaratabilir. Üç boyutlu baskı teknolojisi ile gıda ürünlerinin şeklini, dokusunu ve içeriğini özelleştirmesi üzerine çalışmalar yaygınlaşıyor. Bu, bireysel tercihleri ön plana çıkarıp daha vegan bir yaşamı ve besin değeri yüksek gıdaların üretimini sağlayabilir. Bitkilerin genetik düzenlemesi ile daha dayanıklı ve verimli ürünler elde edilip verim kaybı olmaksızın birim gıda miktarına arttırıyor. Yapay zekâ ve veri analitiği, tarımın daha verimli hale getirilmesine, hastalık tahminlerine ve üretim optimizasyonuna ve planlamasına girmiş durumda. Tarım ve ekolojik sistem teknolojileri doğru tarım uygulamalarını ve sürdürülebilir gıda üretimine önemli ivmeler katıyor. İklimsel değişiklikler ve eldeki kaynakların azalması bununla birlikte gıda üretiminde sürdürülebilirlik daha da önemli hale geliyor. Daha az su, daha az enerji ve daha az toprak kullanımına endeksli teknolojik üretim yöntemleri geliştiriliyor. Gıdaların takviye edici ve ikame preparatlar, sağlık iyileştirmeleri veya hastalıkların tedavisi için takviyeler veya gıda ilaçları ile desteklenmesi günlük yaşamda herkesin çantasında yerini alırken bunların çeşit ve sayıları her geçen gün artış gösteriyor.

Hayvansal proteinlerin önemini ortaya koymak gerekir. Son dönemler de metan gazı salınımı üzerine hayvansal protein kaynakları tartışılsa da bunun nedenli önemli olduğunu açıklamak isterim.

Hayvansal proteinler, vücudumuzun sağlıklı bir şekilde işleyebilmesi için gerekli olan temel besin maddelerinden biridir. Hayvansal proteinin yaşamımızdaki önemli rolü vücudumuzun dokularını yenilemek ve tamir etmek için gereklidir. Kaslarımız, bağışıklık sistemimiz, hormonlarımız ve enzimlerimizin yapısında yer alır. Hayvansal proteinler, vücudumuza üst kalitede ve metabolik olarak kullanılabilir protein sağlar. Hayvansal proteinler, vücudun ihtiyaç duyduğu temel amino asitleri (proteinin yapı taşları) sağlar. Bu amino asitler, vücudun işlevselliği için kritiktir ve eksiklikleri sağlık sorunlarına yol açar. Hayvansal proteinler, B12 vitamini, demir, çinko ve diğer önemli besin maddeleri gibi çeşitli besin değerlerini de içermektedir. Bu besin maddeleri, vücudun enerji üretimi, oksijen taşıma ve bağışıklık fonksiyonlarını destekler. Hayvansal proteinler aynı zamanda bazı yiyeceklerin yanı sıra süt ve süt ürünleri gibi besinlerin de önemli bir kaynağıdır.

Metan gazı, bilindiği üzere başlıca hayvanların sindirim sistemi (özellikle ruminant / inek koyun gibi geviş getirenler) tarafından üretilen bir sera gazıdır. Geviş getiren hayvanlar, sindirim mekanizmasının gereği olarak yedikleri bitkileri çiğner ve yutarlar. Ardından bu bitkileri daha iyi sindirebilmek için (ruktus) midelerinden tekrar çıkarıp çiğnerler. Bu işlem sırasında sindirim mikroorganizmaları metan gazı üretirler ve bu gaz, hayvanın vücudundan solunum ve gaita yoluyla salınır. Hayvanların sindirim sistemi, bitkilerdeki selülozu zor sindirilebilen maddeleri parçalamak için mikroorganizmaların yardımını kullanır. Bu fermantasyon süreci sırasında metan gazı üretilir. Metan gazı, sera gazları arasında en güçlü etkilere sahip olanlardan biridir ve küresel ısınmaya katkıda bulunmaktadır. Ancak, bu gazın azaltılması için hayvanların katledilmesi veya hayvansal gıdaların tüketimini durdurmak yerine daha sürdürülebilir ve etik çözümler mevcuttur. Tarımda teknolojik yaklaşımlar ve daha etkili yemle besleme, hayvanların rasyonlarının daha dengeli hazırlanarak iyileştirilmesi ve sera gazı emisyonlarını kontrol etmek için sistemlerin kullanılması gibi önlemler salınımı azaltabilir. Daha az metan gazı üreten bitki türlerini tercih etmek veya daha fazla bitki bazlı gıdaya yönelmek, metan gazı salınımını azaltmada yardımcı olacaktır. Yemlere eklenen bazı kimyasal katkılar, metan gazı üretimini azaltmaya yardımcı olmaktadır. Bu tür ürünlerin kullanımı, hayvanların sindirim sistemlerindeki mikroorganizmaların etkinliğini düzeltebilir. Probiyotik rasyon ve rasyon hazırlama teknolojileri her geçen gün yapay zekâ uygulamaları ile randımanı yüksek ve kaliteli hayvan beslemeye olanak sağlayacaktır. Tarım işletmeleri, hayvan çiftliklerinde üretilen metan gazını toplayarak ısı bazlı enerji üretmek veya sera gazlarını yok etmek için çalışmalar yapmaktadır. Ülkemizde ziraat mühendisleri, zooteknistler ve veteriner hekimler sera etkili gazların salınımı bakımından hayvansal beslenme ve yaşamsal alan değişimlerini önemsemeli ve sürdürülebilir tarım politikasının parçası olacak şekilde salınımı en aza indirecek uygulamaları mutlaka politika haline getirmelidir.

Hayvan katliamı yerine bu tür çözümlere odaklanmak hem çevresel hem de etik açıdan daha sürdürülebilir bir yaklaşım sunar. Bu sayede hem hayvanların refahı hem de iklim değişikliğiyle mücadele daha iyi bir şekilde ele alınabilir.

Gıda teknolojilerindeki değişiklikler, daha sürdürülebilir bir gelecek, sağlıklı ve beslenme açısından daha iyi seçenekleri bizlerin ulaşmasına fırsat sağlıyor. Ancak, bu yeni teknolojilerin ve yaklaşımların beraberinde getireceği hukuksal, etik, çevresel ve toplumsal sorunlar da beraberinde çok önem arz etmektedir.

Tüm bunların ışığında elbette doğru hayvansal protein kaynakları ve bitkisel ürünlere en yalın halleriyle ulaşma güçlüğü izlenecek yeni dünya teknolojileri ve bu teknolojilerin insan geleceğine katkısı çok yakından takip edilmeli ve uluslar bunların sürdürülebilirliği bakımından doğru fütüristik yaklaşımları ilke edinmeleri kaçınılmazdır.

Bir veteriner hekim olarak hayvan hakları ve yaşamsal geleceklerini gaz salınımı tehdidine bağlamanın doğru olmadığı ve yeryüzünde bizden de önce var olan ana protein kaynağımıza gereken konfor ve yaşamsal alanlarını oluşturma sorumluluğu biz insanlığında geleceği bakımından kaçınılmaz olduğuna inanıyorum.

Gelecekte gıda sürdürülebilirliği, evrensel bildirimlerle her ne kadar güvence altına alınmaya çalışılsa da bunun bireysel davranışlarla ortaya konması çok önemlidir.

Sağlıkla ve mutlu kalmanızı dilerim.

Sevgili Okuyucularımız,

Fütürist Bülten hakkındaki görüş ve önerilerinizi [email protected]'a e-posta atarak bizlere iletebilirsiniz.