Haiti'de ne oluyor: Çeteler başbakanın istifasını istiyor

Haiti tarihi, uzun yıllar silahlı çetelerin imza attığı şiddet olaylarıyla birlikte yazıldı. 1971'de ülkenin başına geçen "Baby Doc" lakaplı Jean Claude Duvalier, 19 yaşındayken iktidara gelip kendisini "ölene kadar başkan" ilan ettikten sonra, Tonton Macoutes diye bilinen bir milis gücü aracılığıyla muhalifleri aşırı şiddet kullanarak bastırdı. Duvalier, "ölene kadar başkan" olamadı. 1989'da sürgüne gönderildi ve insan hakları suçlamalarıyla karşılaştı. Ancak onun döneminde 100 bin Haitilinin ülkeden ayrılmasına neden olan silahlı çeteler halen ülkede güç sahibi. BM, ülkede çete şiddeti nedeniyle son bir yılda 8.400’den fazla kişinin öldüğünü belirtiyor. Ayrıca cinsel şiddet vakalarında da yüzde 50'ye yaklaşan bir artış görülüyor. 

• Aktörler: Bugüne taşınan ve Cumartesi'den bu yana Haiti'nin şiddet olaylarıyla manşetlere taşınmasını sağlayan bu mirasın iki ana aktörü, ülkenin başbakanı Ariel Henry ve "Barbekü" lakabıyla tanınan, 2020'de 9 çetenin kurduğu G9 ittifakının başında olduğu bildirilen çete lideri Jimmy Cherezier. 
• Çeteler ne istiyor? Aslında Cherezier'nin itirazı yeni değil. "Barbekü", Cumhurbaşkanı Jovenel Moise'nin Temmuz 2021'de bir suikasta kurban gitmesinden beri Başbakan Henry'nin istifa etmesini istiyor. Cumhurbaşkanı, Haiti'deki "karanlık güçlere" dikkat çekmeye başlamasının ardından, başkent Port-au-Prince'teki evinin önünde bir grup Kolombiyalı paralı asker tarafından vurulmuştu. Son yıllarda ABD'den kaçırılan silahları taşıyan çeteler, ülkenin denetim altında tuttukları bölümünü yüzde 80'e yükselttiler. Başbakan Henry, buna karşılık ülkeye 1.000 polislik uluslararası güç gönderilmesi için Kenya'yla görüşmelere başladı. Ancak kolluk kuvvetlerinin gönderilmesi, Kenya Yüksek Mahkemesi'nin engeline takıldı. 
• Ne oluyor? Henry'nin bu sorunu çözmek üzere Kenya'ya gitmesini fırsat bilen çeteler, Cumartesi günü önce polis karakollarını bastılar; ardından ülkenin en büyük hapishanelerinden olan başkent Port-au-Prince ve Croix des Bouquets bölgesi yakınlarındaki iki cezaevinden 4.000'e yakın mahkumu serbest bıraktılar. Bunun üzerine ülkede 72 saatlik olağanüstü hâl ilan edildi. O günden bu yana da 12 kişinin hayatını kaybettiği şiddet olayları kontrol altına alınamadı. Çetelerin Port-au-Prince limanını ve Touissaint Louverture Havaalanı'nı ele geçirmeye çalıştığı da bildiriliyor.
• Geniş açı: Cumhurbaşkanı Moise tarafından başbakanlığa atanan, dolayısıyla meşruiyeti tartışılan Henry'nin 7 Şubat'ta görevi bırakması ve seçime gidilmesi bekleniyordu. Ancak 2016'dan beri seçim yapılmayan ülkede, beklenen istifa gelmedi. Çeteler, bu yüzden kendilerini "gayrimeşru bir lidere isyan eden devrimci güçler" olarak tanımlıyor.
• Henry nerede? Henry, Guyana bölgesinde bir zirveye katıldıktan sonra Kenya'ya gitmiş; daha sonra Dominik Cumhuriyeti'nin hava sahasını kapatmasının ardından Porto Riko'ya indiği bildirilmişti. ABD Dışişleri ise "Başbakanın ülkeye dönüş yolunda olduğunu düşünüyoruz" demişti.