Halid Meşal ve diğerleri: Hamas’ın yeni lideri kim olacak?

Hamas'ın siyasi lideri İsmail Haniye'nin İran'da suikast sonucu öldürmesinin ardından örgütün başına kimin geçeceği tartışılıyor. BBC ve Reuters'ın analizine göre en güçlü isim, Haniye'den önce aynı görevi sürdüren Halid Meşal. 

• Görüş: New York Times'da yer alan habere göre, Hamas'ın Gazze'deki bazı liderleri, İran'da öldürülen lider Haniye'den daha radikal olarak görülüyor. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nde kıdemli bir politika uzmanı olan Hugh Lovatt, Haniye'nin ölümünün “ateşkesin sağlanmasını çok daha zor hâle getireceğini” söyledi.

Kimdir: Halid Meşal

1956’da Batı Şeria’da doğan Halid Meşal, Hamas’ın kurucularından biri. Çocukken ailesiyle birlikte Kuveyt'e taşınan Meşal, hayatının büyük bir kısmını Filistin toprakları dışında geçirdi. 15 yaşındayken Müslüman Kardeşler’e katıldı ve  1987’de Hamas’ın kurulmasında önemli rol oynadı.

MOSSAD, 1997 yılında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun doğrudan talimatıyla Ürdün’de yaşayan Meşal’e zehir kullanarak suikast girişiminde bulundu. Suikast girişimini ortaya çıkaran Ürdünlü yetkililer, iki MOSSAD ajanını tutukladı.

• Suikast girişimi Ürdün Kralı Hüseyin’i o kadar öfkelendirdi ki, saldırıyı düzenleyenleri asmakla ve panzehir temin edilmediği takdirde Ürdün ile İsrail arasındaki barış anlaşmasını iptal etmekle tehdit etti etti. Dönemin ABD Başkanı Bill Clinton’ın baskısıyla karşılaşan Netanyahu, talebi başlangıçta reddetse de neticede panzehiri temin etti. 
• Ürdün daha sonra Hamas’ın Amman’daki bürosunu kapattı ve Meşal’i Katar’a sınır dışı etti. 2001'de Suriye’ye taşınan Meşal, 2012'de Suriye'den ayrıldı. Meşal, Gazze Şeridi’ni ilk kez Aralık 2012’de ziyaret etti.

68 yaşındaki Meşal, İsrail’in suikast girişiminden bir yıl önce Hamas’ın siyasi lideri olmuştu. Bu görev Meşal’e dünyanın dört bir yanındaki yabancı hükümetlerle yapılan toplantılarda Hamas’ı temsil etme imkanı tanıyordu.

• Esad'a karşı: Meşal, Suriye savaşı döneminde Devlet Başkanı Beşar Esad'ı desteklemeyi reddetmişti. Bu nedenle İran ile iyi ilişkilere sahip olmaması, Meşal'in en büyük dezavantajı olarak değerlendiriliyor.
• Hamas liderleri ile gerilim: Meşal'in Filistin Başbakanı Mahmud Abbas ile uzlaşma yoluna gitmesi, Gazze'deki Hamas liderleriyle arasını açmıştı. Meşal, bu gerginlikler nedeniyle liderlikten istifa etmek istediğini açıklamış; bunun üzerine 2017'de yerine Haniye getirilmişti. Meşal, 2021'den beri Filistin diasporasındaki Hamas ofisinin başkanlığı görevini yürütüyor.
• Ateşkes görüşü: Meşal, İsrail ile kalıcı bir barış anlaşması fikrini kabul etmese de uzun vadeli ateşkes karşılığında geçici bir çözüm olarak Batı Şeria, Gazze Şeridi ve Doğu Kudüs’te bir Filistin devleti kurulmasını kabul edebileceğini söylüyor.

Meşal'dan sonraki güçlü isim: Yahya Sinwar

Meşal'den sonra öne çıkan isimlerden birisi Yahya Sinwar. 2017'den beri Hamas'ın Gazze Şeridi'ndeki lideri olan Sinwar'ın 7 Ekim saldırısının arkasındaki isimlerden biri olduğu düşünülüyor.

Hamas'ın çatışmaları nasıl yürüteceğine dair kararlarda kilit isim olduğu söylenen Sinwar, Hamas'ın kurulmasına yardımcı olan isimlerden biri.

İsrailli yetkililer tarafından birkaç kez tutuklanan Sinwar, 2011'de bir esir takasında serbest bırakılana kadar 20 yıldan fazla İsrail hapishanesinde kalmıştı.

Hamas'ın askerî komutanı: Muhammed Deif

İsrail'in "en çok aranan teröristler" listesinin on yıllardır başında yer alan Deif'in 7 Ekim saldırısının planlayıcılarından biri olduğu düşünülüyor. Kurulmasından kısa bir süre sonra Hamasa katılan Deif, 2002'de Hamas'ın askerî kanadı Kassam Tugayları'nın lideri olmuştu. 

1996'daki bir dizi intihar saldırısı da dahil olmak üzere, İsrail'e yönelik çok sayıda saldırıdan sorumlu tutulan Deif'in sekizden fazla suikast girişimden kurtulduğu biliniyor.

İsrail güçleri Temmuz'da Deif'i öldürmek amacıyla Gazze'nin yoğun nüfuslu bir kıyı bölgesini ağır bombardımana tutmuştu. İsrail, Deif'in öldüğünü teyit ettiklerini açıkladı, ancak Hamas bu iddiayı yalanlıyor.

Hamas'ın üst düzey siyasi büro üyesi: Musa Ebu Marzuk

Lovatt'a göre Haniye'nin muhtemel haleflerinden bir diğeri de Marzuk. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'ne göre Hamas'ın kurucularından biri olan Ebu Marzuk, siyasi kariyerine BAE'de başladı ve burada Filistinli Müslüman Kardeşler'in bir kolunun kurulmasına yardımcı oldu. Daha sonra ABD'ye giden Ebu Marzuk, yüksek lisansını ve doktorasını burada yaptı.

1995 yılında Hamas'ın siyasi bürosunun başındayken İsrail tarafından "terörist saldırıları finanse etmek ve organize etmeye yardım etmekle" suçlanan Ebu Marzuk, "terörizm" şüphesiyle yaklaşık iki sene New York'ta bir hapishanede tutuldu. ABD, daimi ikamet statüsünden vazgeçmeyi kabul eden Ebu Marzuk'u sınır dışı ederek Ürdün'e gönderdi.

Ebur Marzuk, şu anda siyasi büronun kıdemli bir üyesi ve Gazze, Mısır ve Katar arasında diplomasi yürütüyor.