🔔 Helikopter kazası geçiren İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi hayatını kaybetti

İran devlet televizyonu, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'yi taşıyan ve kaza yaptığı açıklanan helikopterin enkazına ulaşılmasının ardından Cumhurbaşkanı Reisi ve Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahyan'ın da dahil olduğu yolcuların hayatını kaybettiğini bildirdi. 

Günün ilk saatlerinde yapılan açıklamada bölgede “yaşam belirtisi olmadığı” ifade edildi; Reuters haber ajansı, İranlı bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, helikopterin tamamen yanmış olduğunu aktardı. Daha sonra Reuters’a konuşan ve güvenlik nedeniyle ismini vermeyen bir İranlı yetkili, İran'ın 8. Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahyan ve diğer yolcuların kazada hayatını kaybettiğini açıkladı.

Olayın ardından İçişleri Bakanı Ahmed Vahidi, helikopterin “kötü hava koşulları” nedeniyle "sert iniş" yapmak zorunda olduğunu açıklamış; bazı haber ajansları ise olayı "kaza" olarak tanımlamıştı.

• Ne oldu? Reisi, Pazar günü erken saatlerde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile birlikte bir baraj açılışına katılmak için Azerbaycan'a gitti. İki lider ülkelerinin ortak projesi Kız Kalesi ve Hudaferin barajlarının açılışını yaptı. Dönüş yolunda İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahyan ve Doğu Azerbaycan Valisi'ni de taşıyan helikopter, ağır sis ve kötü hava koşulları altında İran'ın kuzeybatısındaki dağlık bölgede düştü. Kazanın yaşandığı bölge, İran'ın başkenti Tahran'ın yaklaşık 600 kilometre kuzeybatısında, Azerbaycan sınırındaki Jolfa kenti yakınlarındaydı.
  • Açıklama: Reisi, baraj açılışının ardından Aliyev ile yaptıkları ortak açıklamada “Bazıları bizim biraraya gelmemizi hoş karşılamıyor fakat onlar bizim için önemli değil” demiş; Aliyev ise “Dünya bilsin ki biz birlikteyiz birlikte olmaya devam edeceğiz” diye konuşmuştu.
• Arama-kurtarma çalışmaları: Arama-kurtarma ekipleri yağmur ve sis altında dağlık ve sık ormanlık alanı taradı. Yetkililer hava koşulları nedeniyle bir noktada havadan arama çalışmalarını durdurarak Devrim Muhafızları'na bağlı seçkin komandoları bölgeye gönderdi. İran, Avrupa Birliği’nden enkazın yerinin tespiti için yardım istedi. İranlı yetkililer, bölgedeki kötü hava koşulları ve yoğun sis nedeniyle helikopterin bulunamadığını aktardı, ancak Avrupa Acil Durum Müdahale Koordinatörü Janez Lenarčič, “İran’ın yardım talebi üzerine AB’nin Kopernikus Uydu ve Veri Haritalama Sistemi’ni devreye soktuk” dedi. İran Kızılayı, kurtarma operasyonu sırasında Reisi’yi arayan üç personelin kaybolduğunu söyledi.
• Türkiye'den de destek: Türkiye İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) İran'ın kurtarma operasyonu için destek istemesi üzerine “İran ülkemizden gece görüşlü arama kurtarma helikopteri talep etmiştir. Van ve Erzurum’dan 32 dağcı arama kurtarma personeli ile 6 araç bölgeye intikal için yola çıkmıştır" açıklamasını yaptı. Bölgeye sevk edilen TSK'ya ait Akıncı İHA, İran Cumhurbaşkanı Reisi’yi taşıyan helikopterin enkazı olabileceği düşünülen bir ısı kaynağını tespit ederek koordinatlarını İran makamlarıyla paylaştı.

Reisi'nin ardından cumhurbaşkanı kim olacak?

İran Anayasası’nın 131. maddesi cumhurbaşkanının vefatı durumunda Cumhurbaşkanlığı yetkilerini Cumhurbaşkanı yardımcısının, Rehberin onayıyla devralmasını öngörüyor. Meclis Başkanı, Yargı Erki Başkanı ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı'ndan oluşan konseyin en geç 50 gün içinde yeni bir cumhurbaşkanı seçmesi gerekiyor. 

• Şu anda İran'ın Cumhurbaşkanı Yardımcılığı görevinde Muhammed Muhbir bulunuyor. 

Muhbir, daha önce İran’ın diî lideri Hamaney’e bağlı bir yatırım fonu olan Setad’ın başkanıydı. 2010 yılında Avrupa Birliği, Muhbir’i “nükleer veya balistik füze faaliyetlerine” karıştığı iddiasıyla yaptırım uyguladığı kişi ve kuruluşlar listesine dahil etti. Muhbir, 2 yıl sonra bu listeden çıkarıldı.

Reuters’a konuşan kaynaklar, Muhbir’in Ekim ayında Rusya’nın başkenti Moskova’yı ziyaret eden ve Rus ordusuna daha fazla insansız hava aracı göndermeyi kabul eden İranlı yetkililerden biri olduğunu söyledi.

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi kimdir?

4 Kasım 1960'ta İran'ın kuzey doğusundaki Meşhed kentinde doğan Seyyid İbrahim Reisi, 2017’de cumhurbaşkanlığı seçimlerini rakibi Hasan Ruhani karşısında kaybetmesinin ardından 2021’de göreve geldi. 63 yaşındaki Reisi, dinî lider Ali Hamaney’in halefi olarak görülüyordu. 

1979’daki İran İslam Devrimi’nde aktif rol almış, devrimin ardından farklı bölgelerde savcı olarak görev yaptıktan sonra 1985’te savcı yardımcısı olarak başkent Tahran’a gönderilmişti. İran-Irak savaşının ardından 1988’de binlerce siyasi mahkumun öldürülmesindeki rolü nedeniyle eleştirilmişti. Eski siyasi mahkumlar, Reisi’nin 1988’de "Ölüm Komitesi" olarak anılan komite tarafından yapılan toplu infazlar sebebiyle “insanlığa karşı suç işlemekten” dolayı yargılanmasını talep etmişti. Dava dosyasında Reisi’nin soykırım, işkence ve hukuka aykırı infaz gerçekleştirdiği iddiaları yer alıyordu. 

1989’da Hamaney’in dinî lider olmasının ardından Reisi, yargı kanadındaki yükselişini hızlandırmıştı. 1990-1995 yılları arasında ise Tahran Cumhuriyet Başsavcılığı görevini yürütmüştü. 

2016’da ülkenin en büyük hayır kurumu Astan-ı Kuds-i Rezerv’in başına geçmiş; bu göreviyle ülkedeki milyarlarca dolarlık servetin yönetimini üstlenmişti. 2017'deki cumhurbaşkanlığı seçiminde Hasan Ruhani’ye karşı aday olan Reisi, başarılı olamamış; 2019’da Yargı Erki Başkanı olmuştu. 

Reisi döneminin dönüm noktaları

Reisi'nin cumhurbaşkanlığı dönemine 2022'de İran geneline yayılan başörtüsü ve hükümet karşıtı "Mahsa Amini eylemleri"yle birlikte bölgesel gerilimler de damga vurdu.