Istakozdan portakala, protesto sembolü yemekler

Yalnızca geçim derdi değil, bağımsızlık mücadelesinden yolsuzluğa, iktidarın halktan kopukluğundan tarım politikalarına, her konuda yemeği bir protesto sembolü olarak görebiliyoruz.

Boğaz’da viskiye hayır, Monako’da ıstakoza evet

Geçen günlerde AK Parti İzmir Milletvekili Şebnem Bursalı'nın Monaco Yat Kulübü'nde yediği ıstakozun fotoğraflarını sosyal medya hesabından paylaşması başta siyasetçiler olmak üzere birçok çevreden tepkileri üzerine çekti. 

Bunun birkaç sebebi vardı: Istakoz, Monako, Yat Kulübü ve paylaşım. Bunlardan ilk üçü tamamen sınıfsallık ve varlık üzerinden tepki yarattı. Heralde “aşırı lüks” kavramı ile belli yemekleri eşleştirecek olsak ıstakoz, havyarla birlikte en tepelerde olacaktır. Aynısı, şehirlerden Monako ve mekan olarak yat kulübü için de söylenebilir.

Evet, ıstakoz yemenin lüks tüketim olduğu aşikar ancak meclisteki siyasetçilerin bundan çok daha pahalı yemekleri yemediğini söylemek, özellikle 2024 itibarıyla Türkiye’de restoran fiyatları düşünülünce, pek gerçekçi olmaz. 

Bursalı’nın paylaşımında özellikle kendi partisinden tepki gören, harcamanın miktarından çok, Bursalı’nın AK Parti’nin tabanına bir düşman olarak sunduğu “Boğaz’da oturan, viski içen elitler” imajına yakınlaşmış olması. Yani bir porsiyon ıstakoz yemekten çok daha pahalı olacak şekilde bütün bir kuzu çevirtse böyle bir tepki görmeyecekti. Sınıfsal tüketimin ötesinde, kendi partisinin yarattığı kültürel sınıf algısına uymadığı için fatura ödedi Bursalı.

Tabii tepkinin tek sebebi yemek tercihi değil. Sefaletin günden güne arttığı bir ülkede, hem de bayram röportajlarında yıllar sonra ilk kez Boğaz’ı görebilenlerin, görüp de balık-ekmek yiyemeyenlerin görüntüleri kamuoyu hafızasında bu kadar tazeyken, milletin vekilinin bu lüks tercihini paylaşıyor olmasıydı.

İmamoğlu’nun kar kalkanı

Kışın bu seneden çok daha sert geçtiği iki yıl önceye dönünce yine bir deniz ürünü bir siyasetçinin başını ağrıtmıştı: İmamoğlu’nun kalkan olayından bahsediyoruz. İstanbul’u büyük bir kar fırtınasının sardığı sabah, sosyal medyada İmamoğlu’nun önceki gün pahalı bir balıkçıda kalkan balığı yediği söylentisi dolaşıyordu. CHP içinden bazı siyasetçiler ve partiye yakın bazı gazeteciler olayı hemen inkar etse de, İmamoğlu’nun kar fırtınası öncesi İngiliz Büyükelçisi ile o restoranda balık yediği doğrulandı.

Yine tepkilerin odağında iki konu vardı: Lüks bir yemek yiyen kamu görevlisi ve zorlanan halk. İmamoğlu’nu hedef alan medya kanalları kendisini “İşini yapmak yerine kalkan yedi, o yüzden yollar kapalı kaldı” şeklinde eleştirdi, İmamoğlu ise yemek toplantısının da işinin bir parçası olduğunu, kar fırtınasıyla mücadelede ellerinden geleni yaptıklarını söyledi.

Yeşil soğanın devirdiği iktidar

Güney Kore Cumhurbaşkanı Yoon, geçen ay Başkent Seul'de bir süpermarkete yaptığı ziyarette, 875 won'a (yaklaşık 20 Türk Lirası) satılan taze soğanların “makul fiyatta” olduğunu söyledikten sonra büyük tepkiyle karşılaşmıştı. Bunun nedeni, söz konusu taze soğanın aslında 3-4 bin wona (70-90 TL) satılması ve devlet yardımları nedeniyle indirime girmiş olmasıydı.

Taze soğan yorumundan sonra, çiftçilerin ekonomik krize yönelik eylemlerinde sembol olarak taze soğan kullanmaları ve muhalefetin de bu simgeyi siyasi zemine taşıması, seçimler öncesinde ana muhalefet partisinin elini güçlendirmişti. Bu süreçte eylemlerden yansıyan görüntülerde, muhalif siyasetçilerin elinde de taze soğan olduğu görülmüştü. Muhalefet liderlerinden biri ise "Cumhurbaşkanı, bir taze soğan tarafından alaşağı edilecek" demişti.

Nitekim, seçim sonuçları bu tezi doğruladı, muhalefetteki liberal Demokratik Parti, meclisteki 300 sandalyeden 192’sini aldı. Bu sefer halktan tepki çeken siyasetçinin lüksü değil, siyasetçinin halkın temel bir ihtiyacını hafife almasıydı.

• Ek olarak: 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce muhalefet adayı Kemal Kılıçdaroğlu da iktidarı soğan üzerinden hedef almış, “Soğan” başlıklı bir video çekmişti. Soğanın fiyatı bir yılda %440 artmıştı, 2023 Nisan ayında kilosu yaklaşık 25 tl’den satılıyordu. O dönem iktidarın yanıtı, "stokçuluk" suçlaması olmuştu.

Meksika’da tortilla protestoları: 'Mısır yoksa vatan yok'

2006’da tartışmalı bir seçimde ABD desteğiyle Meksika Devlet Başkanı seçilen Felipe Calderon’un ekonomi ve tarım politikaları, 2007 yılında mısır fiyatlarının fırlamasına neden olmuştu. ABD’nin artan etanol ihtiyacını karşılamak için fiyatların artmasına göz yuman Calderon’u 75.000 kadar sendikacı, çiftçi ve solcu başkent Mexico City’de protesto etti. Meksikalılar’ın temel gıda maddelerinden biri olan mısır ve ondan yapılan tortilla’nın fiyatlarının artmasına protestocular “Mısır yoksa vatan yok”, “Önce seçimi çaldı şimdi mısırımızı çalıyor” ve “Tortilla’ya evet, ekmeğe hayır” sloganlarıyla tepki gösterdi. 

Halkın gıdası zengin komşu Amerika’nın içki sektörüne sunuluyordu ve bunun ticaretinden kâr eden o mısırı üreten, tarlayı işleyen çiftçiler değil, tüccar sınıfıydı.

Erdoğan 'muz cumhuriyeti' dedi, Gençlik Kolları portakal kesti

2017 Anayasa Referandumu’na giden süreçte, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’nın Hollanda’nın Rotterdam kentinde yapmayı planladıkları mitinglere izin çıkmaması, Hollanda ile Türkiye arasında krize neden olmuştu.

Çavuşoğlu’nun uçuş izni güvenlik sebebiyle iptal edilince Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Nazi kalıntısı" olarak tanımladığı Hollanda’ya “Bakalım bundan sonra senin uçakların Türkiye’ye nasıl gelecek?” diye seslenmiş, ülkeyi “Muz cumhuriyeti” olarak tanımlamıştı.

AK Parti Kocaeli Gençlik Kolları, Hollanda’yı protesto etmek için kolları sıvadı, portakal suyu sıktı. “Portakal orada kal” pankartları taşıyan grup, turuncu rengiyle özdeşleşmiş Hollanda’yı, portakal bıçaklayıp, kesip, sıkarak ve suyunu içerek protesto etti. Bu protesto biçiminde, portakal bir sembol hatta bir “voodoo bebeği” işlevi gördü.

Klasiklerden şaşmayanlar için: Yumurta

Belli siyasetçileri, ülkeleri ve renklerini protesto etmekten daha evrensel memnuniyetsizlik ifadelerine geçersek yumurta atmak da “zamansız bir klasik” olarak karşımıza çıkıyor. Yumurtalanan siyasetçiler deyince hafızada ilk beliren isimler Richard Nixon, Bill Clinton, Emmanuel Macron ve İngiltere Kralı 3. Charles. Bu protesto türünde yumurta, bir sembol olmaktan çok salt bir araç olarak kalıyor.

Bir protesto aracı olarak yemeklerin tarihini daha detaylı okumak isteyenlere, Petek Çırpılı’nın #tarih'teki yazısını öneriyoruz.