ITUC, demokrasiyi baltalayan şirketleri açıkladı

ABD'nin ve dünyanın en büyük işçi sendikaları federasyonu olan ABD Emek Federasyonu ve Endüstriyel Örgütler Kongresi (AFL-CIO) ve İngiltere'deki Sendika Kongresi dahil olmak üzere 169 ülke ve bölgeden 191 milyon işçiyi temsil eden Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC), kurumsal şirketlerin, ülke yönetimleri ve sendikal haklarını nasıl baltalayabileceğini gözler önüne seren bir rapor yayımladı. ITUC, “Demokrasinin Kurumsal Baltalayıcıları” isimli raporda, çalışanların sendikal haklarını ve insan haklarını ihlal eden şirketleri de açıkladı.

Kamuya açık haber raporlarına, akademik araştırmalara ve çeşitli bilgi kaynaklarına dayandırılarak hazırlanan raporda, kürese demokrasiyi baltalayan markalar sırasıyla Amazon, Blackstone, ExxonMobil, Glencore, Meta, Tesla ve Vanguard oldu. Listelenen 7 markanın araştırmaya girme nedenleri ayrıntılı bir şekilde açıklanırken genellikle aşırı sağcı siyasi hareketlerin desteklenmesi, sendikal haklara karşı muhalefet ve iklim krizi ile mücadele karşıtı eylemlerin finanse edilmesi gibi gerekçeler ön plana çıktı.

Raporda, demokrasi açısından tarihi bir yıl olan 2024 boyunca, 50'den fazla ülkede halkın sandık başına gittiği ve yaklaşık dört milyar insanın yeni hükümetleri seçmek için oy kullandığı hatırlatıldı. Böylesine kritik bir dönemde sendikaların, işyerlerinde, toplumlarda ve çokuluslu şirketlerde yürüttüğü kampanyaların, savunduğu görüşlerin küresel demokrasi için neden önemli olduğu vurgulandı.

• Bilgi notu: ITUC tarafından her yıl açıklanan Küresel Haklar Endeksi, demokrasinin temel unsurları olan işçilerin ve sendikaların temel hak ve özgürlükleri savunurken verdiği mücadeleye ülkeler bazında veriler sunuyor.

Amazon’un listesi kabarık

Dünyanın beşinci büyük işvereni apoletini taşıyan e-ticaret ve teknoloji devi Amazon, listenin ilk sırasında yer aldı. Amazon'un faaliyet gösterdiği sektörler ve topluluklar üzerinde derin bir etkisi olduğunun altı çizildi. Farklı ülkelerde sendikal hakların ihlali, sistemli düşük ücret politikası, e-ticarette tekel konumu, AWS veri merkezleri aracılığıyla aşırı karbon emisyonu, kurumsal vergi kaçırma, ulusal ve uluslararası düzeyde lobicilik faaliyetleri Amazon’un listede yer alma gerekçeleri olarak belirtildi. 

Amazon’un karşı karşıya olduğu süreçler ise ABD'de Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu'nun (NLRB) anayasaya uygunluğuna itiraz etmesi, Kanada'da iş yasasına müdahale çabaları, Almanya'da sendikalarla müzakere etmeyi reddetmesi gibi olaylar hatırlatıldı. 

• Ayrıca, Amazon’un aşırı sağcı siyasi grupların kadın haklarını ve antitröst mevzuatını baltalama çabalarını finanse ettiği ve nefret grupları için ürün satışlarına izin verdiği de rapordaki yerini aldı.

Tesla ve Meta'dan aşırı sağa destek

Tesla için ise ABD, Almanya ve İsveç'teki sendikalara karşıtı güçlü muhalefeti, tedarik zincirlerindeki insan hakları ihlalleri, Elon Musk'ın sendikalara karşı kişisel muhalefeti gibi konu başlıkları sıralandı. 

• Dünyanın farklı ülkelerinde siyasi liderlere açıkça verdiği destekleri de hatırlatılan Tesla, ABD’de Donald Trump, Arjantin'de Javier Milei ve Hindistan'da Narendra Modi'ye desteğini açıklamıştı.

Küresel sosyal medya devi Meta, aşırı sağcı propaganda ve siyasi hareketlerin sosyal medya platformları üzerinden üye toplamalarına olanak sağlaması sebebiyle listeye dahil oldu. Ayrıca şirketin Kanada'daki düzenleyici önlemlere misilleme yaparak veri gizliliğini düzenleyen yasalara karşı güçlü lobi faaliyetlerine giriştiğine de değiniliyor.

Donald Trump'ın milyarder destekçisi Stephen Schwarzman liderliğindeki yatırım şirketi Blackstone, raporda aşırı sağ siyasi hareketleri, fosil yakıt projelerine yatırımları ve Amazon'daki ormansızlaşmayı finanse etmedeki rolünden dolayı listede yer aldı.

Glencore ve Exxon iklim karşıtlığıyla listede

Dünyanın en çok gelir elde eden madencilik şirketi Glencore, madencilik faaliyetlerini yürütürken yerel topluluklara ve aktivistlere karşı kampanyaları finanse etmesi nedeniyle listeye girdi.

Yatırım danışmanlık şirketi Vanguard Group, anti-demokratik şirketlere sağladığı finansman nedeniyle rapora eklendi. Listedeki 7 şirketten biri olan ABD’li enerji şirketi ExxonMobil ise iklim karşıtı bilimsel araştırmaları finanse etmek ve çevre düzenlemelerine karşı agresif lobi faaliyetlerinde bulunmakla itham ediliyor.

'Örgütlenmezsek gündemi belirleyecekler'

Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu Kampanya ve Örgütlenme Direktörü Todd Brogan, raporla ilgili değerlendirmesinde dünyanın en güçlü ülkelerinde bile işçilerin taleplerinin lobi faaliyetleri ile bastırıldığına işaret etti:

"Lobi faaliyetleri, güçle ve gücün kimde olduğuyla, gündemi kimin belirlediğiyle ilgili. Sendikacılar olarak, örgütlenmediğimiz sürece patronun işyerinde gündemi belirlediğini biliyoruz. Vatandaşlar olarak, örgütlenmediğimiz ve insanların ihtiyaçlarını gerçekten karşılayan duyarlı hükümetler talep etmediğimiz sürece gündemi belirleyecek olanın kurumsal güç olduğunu çok iyi biliyoruz. Artık birçok sektörün dahil olduğu uluslararası stratejiler oluşturma zamanı. Devletlerden daha güçlü olan çokuluslu şirketlerin, örgütlü işçiler dışında demokratik açıdan hesap vermeyeceklerini de unutmamamız gerekiyor.”