Kadınlardan COP31 çağrıları: İklim politikalarında eşit söz ve karar hakkı neden önemli?

Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) için yayımlanan kadın örgütü açıklamalarında, iklim politikalarının kimler tarafından belirlendiği ve kaynakların kime ulaştığı öne çıkıyor. Örgütler, kadınların karar süreçlerinde eşit yetkiye sahip olmasını, bakım hizmetlerinin güçlendirilmesini ve iklim finansmanının yerel örgütlere doğrudan ulaşmasını istedi.

Türkiye’den yapılan “Mor, Yeşil, Kamucu Dönüşüm” çağrısı da uluslararası kadın örgütlerinin ve Pasifik feministlerinin açıklamalarıyla birçok noktada ortaklaştı. Bu metinlerde iklim adaleti; çalışma koşulları, kamu hizmetleri, toprak hakları ve şiddetten korunmayla birlikte ele alındı.

Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı nasıl uygulanacak?

Örgütlerin öncelikleri arasında, geçen yıl COP30’da kabul edilen Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın uygulanması yer alıyor. 2026-2034 dönemini kapsayan plan, kadınların iklim müzakerelerine eşit ve güvenli katılımından finansmana ve veri toplamaya kadar farklı alanlarda toplumsal cinsiyet eşitliğini güçlendirmeyi amaçlıyor.

BM iklim müzakerelerinde resmen tanınan sivil toplum gruplarından Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Grubu (WGC), 27 Ekim’de yayımladığı taleplerde bu plan için kaynak ayrılmasını ve sorumlu kurumların güçlendirilmesini istedi. Grubun kurucularından Kadın Çevre ve Kalkınma Örgütü (WEDO) da 5 Kasım tarihli açıklamasında, taahhütlerin ulusal politikalara ve bütçelere dönüştürülmesini öncelik olarak belirledi.

Pasifikli feministler de benzer bir uygulama talebiyle COP31’e hazırlanıyor. Fiji merkezli DIVA for Equality’nin 29 Ekim’de yayımladığı değerlendirmede, eşitlik hedeflerinin ulusal iklim planlarına alınması, uygulama takvimlerinin ve bütçelerin belirlenmesi, sonuçların kamuoyuna açıklanması istendi. Örgüt, Nisan 2025’te bölgedeki aktivistlerin katkısıyla hazırlanan 17 talebi COP31 gündemine taşıdı.

İklim finansmanı kadın örgütlerine nasıl ulaşacak?

Kadın örgütleri, finansmanın yerel topluluklara erişebilmesi için başvuru ve kaynak aktarım koşullarının değiştirilmesini istiyor. WGC, kadın hakları alanında çalışan örgütlere, feminist ve LGBTİ+ örgütlerine doğrudan, esnek ve birden fazla yılı kapsayan destek verilmesini talep ediyor. WEDO ise kamu kaynaklarından sağlanan, erişilebilir ve hibe temelli finansmanı savunuyor.

Uluslararası kadın ve çevre ağı Women Engage for a Common Future’ın (WECF) Fransa örgütü, 9 Kasım’daki açıklamasında bu talebin sahadaki karşılığına dikkat çekti. Örgüte göre kırsal bölgelerde kadınların doğal kaynakları ve gıda üretimini korumak için geliştirdiği çözümler, uluslararası finansmandan yeterince destek alamıyor.

WECF, Kamerun ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki ortaklarının ağaçlarla tarımsal üretimi birarada yürüten uygulamalarını, arıcılık çalışmalarını ve kadınların orman yönetimine katılımını COP31’e taşıyacağını bildirdi. Amaç, bu deneyimlerin hem finansman kararlarında hem de iklim politikalarında karşılık bulması.

Bakım yükü nasıl paylaşılacak?

Türkiye’de hazırlanan çağrının temel taleplerinden biri ise bakım sorumluluğunun kadınlarla erkekler arasında eşit paylaşılması ve kamu hizmetleriyle güvence altına alınması.

Deniz Yıldızı Kadın Dayanışma Derneği’nin kolaylaştırıcılığında hazırlanan “İklim Adaleti İçin Mor, Yeşil, Kamucu Dönüşüm Çağrısı”na, paylaşılan açıklamaya göre Türkiye’den 93 imza geldi; farklı ülkelerden 41 kadın, çevre ve emek örgütü destek verdi. İmzacılar, kamu hizmetlerindeki eksiklerin kadınların ücretsiz emeğiyle kapatılmasına karşı çıktı. Bakımın kız çocuklarına yüklenmemesini, barınma, su, gıda, sağlık, eğitim ve ulaşımın herkes için erişilebilir olmasını istedi.

Çağrıda bakım emeği, “iklim direncinin görünmeyen altyapısı” olarak tanımlandı. İklim krizinin kadınların yaşamına güvencesiz çalışma, geçim sıkıntısı, şiddet ve artan bakım sorumluluğuyla yansıdığı belirtildi.

“Sorumlusu olmadığımız krizlerin bedelini emeğimizle, bedenlerimizle, hayatlarımızla, geleceğimizle ve hayallerimizle ödemeyeceğiz.”

WEDO da fosil yakıtlardan çıkışın bakım hizmetlerini, insan haklarını ve ekonomik adaleti gözeten bir dönüşüm olarak planlanmasını istiyor. Örgütün gündeminde, iklim değişikliğine uyum ve afet risklerini azaltma çalışmalarında sağlık ile cinsel sağlık ve üreme sağlığı haklarının korunması da bulunuyor.

Enerji dönüşümünün maliyetini kim üstlenecek?

Türkiye’deki çağrının imzacıları, fosil yakıt bağımlılığını sona erdirecek dönüşümün yükünün emekçilere ve yerel topluluklara bırakılmamasını talep etti. Eşit ücret, sosyal güvence ve sendikal hakların yanı sıra kadın çiftçilerin toprak, su, tohum ve üretim üzerindeki haklarının korunması istendi.

Uluslararası açıklamalarda da enerji dönüşümünün mevcut eşitsizlikleri derinleştirmemesi gerektiği vurgulandı. WGC, emisyonları gerçekten azaltmayan, topluluklara ve doğaya zarar veren karbon ticareti ve denkleştirme mekanizmalarına karşı çıktı. Askerî harcamalar ve fosil yakıtlar için ayrılan kaynakların iklim eylemine yönlendirilmesini talep etti.

Türkiye’deki çağrı ise silahlanmaya ayrılan kaynakların bakım, sağlık, eğitim, sosyal koruma ve ekolojik onarım için kullanılmasını istedi. İmzacılar, afetler sonrasında güvenli barınmanın ve şiddetten korunmanın sağlanmasını; yerinden edilenlerin geçim kaynaklarının ve topluluk bağlarının korunmasını da taleplerine ekledi.

Kadınların karar gücü ve güvenli katılımı nasıl sağlanacak?

Örgütler, kadınların politikaların hazırlanmasından bütçe ve denetime kadar bütün aşamalarda yetki sahibi olmasını istiyor. Türkiye’deki çağrıda, kadınların kendi temsilcilerini belirleyerek iklim ve afet politikalarına katılması talep edildi.

WGC’nin belgesinde ise doğrudan COP31’e yönelik bir güvence talebi yer aldı. Grup, COP31 Başkanlığı, müzakere başkanlığı ve BM iklim sekretaryasından bütün katılımcıların güvenliğini açıkça taahhüt etmelerini istedi. Katılımcıların kimlikleri veya savunuculuk faaliyetleri nedeniyle gözetim, gözaltı, ülkeye girişin engellenmesi ya da misillemeyle karşılaşmaması gerektiğini belirtti.

Belém Eylem Planı kapsamında 2027’de hazırlanacak ulusal değerlendirmeler de örgütlerin takip edeceği başlıklardan biri. WGC, bu çalışmalarda sağlık, kadınlara yönelik şiddet, bakım emeği, yerinden edilme ve toprak haklarının ele alınmasını; değerlendirmelerin sivil toplum ve yerel örgütlerle birlikte hazırlanmasını talep ediyor.