Kaplumbağa Terbiyecisi'nden liderlik dersleri

Yazı: Ayşegül Güngör

Aynı resme bakarken hepimiz farklı duygular hissediyor ve farklı anlamlar çıkarıyoruz. Hikayesi olan tablolar aklımızda daha çok kalıyor ve düşünmemizi sağlayarak bize yeni ufuklar açıyor. Hikayelerin peşini kovaladığımızda karşılaştığımız bilmeceler ise yeni düşünce kapılarını aralıyor. Osman Hamdi Bey’in “Kaplumbağa Terbiyecisi” tablosu da böyle bir tablo. Kimine göre Osman Hamdi Bey bu tabloyu yaparken Tour de Monde dergisinin 1869 yılında basılan bir sayısında yer alan bir gravürden etkilenmiş, kimine göre de İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde müdür olarak görev yaparken müzenin depo bölümünde gördüğü bir kaplumbağa terbiyecisinden ilham almış. Tablo, ilhamını nereden almış olursa olsun, bugün hâlâ geçerliliğini koruyan, kendimizi seyretmekten alamadığımız bir eserle karşı karşıya olduğumuz aşikar.

Osmanlı İmparatorluğu'nun Lale Devri’ndeki Sadabat eğlencelerinde gece bahçelerin aydınlatılması için kaplumbağaların sırtlarına mumlar dikilirmiş. Her ne kadar bir meslek olarak görülmese de kaplumbağaların bahçede yanlış yollara girip yangın felaketine yol açmaması için ney ile eğitilmesi de tarihimizdeki ilginç hikayelerden biri. Tablonun 1906 ve 1907’de yapılmış iki versiyonu var. 1906 yılında yapılmış versiyonu Pera Müzesi’nde, 1907’de yapılmış versiyonu ise İş Bankası Resim ve Heykel Müzesi’nde sergileniyor.

Tabloya baktığımızda renkler ve derinlik bizi içinde çekiyor. Osman Hamdi Bey, birçok eserinde olduğu gibi bu tabloda da model olarak kendisini kullanıyor. Tablonun yapılma hikayesini araştırdığımızda da Osman Hamdi Bey’in o dönemki topluma eleştirel bir bakış sunduğunu anlamak zor değil.

• Ne anlatıyor? Eleştirmenlere göre kaplumbağalar değişime direnen ve yavaş hareket eden toplumu, kaplumbağa terbiyecisi ise toplumu değiştirmek isteyen reformistleri anlatır. Terbiyeci, büyük bir sabırla kaplumbağaların kendi belirlediği yönde hareket etmesini sağlamaya çalışır.

Günümüze gelindiğinde ise kaplumbağa terbiyeciliğini iş hayatı için önemli bir metafor olarak kullanabiliriz. Hızla değişen iş dünyasında bunu istemeyen ve değişime direnç gösteren önemli bir kesimin olması gayet doğal. İnsan geleceği bilmek ve bugünkü koşullarını da gelecekte sürdürmek ister. Geleceğin bilinmezliği hem şirketleri hem de çalışanları kendi küçük dünyalarına iter. Çünkü o dünya bir sığınaktır ve hem şirketi hem de çalışanı bilinmezlikten korur. Değişime direnci, kaplumbağalar olarak düşünürsek kaplumbağa terbiyecisini de değişimle başa çıkmaya çalışan kişiler yerine koyabiliriz.

Değişimi isteyen ve bu değişimi gerçekleştirmek zorunda hisseden liderler, yeteri kadar sabırlı ve empatik davranmazlarsa kaplumbağaları harekete geçiremez ve yola çıkartamazlar. 

Bu arada La Fontaine’in kaplumbağa ve tavşan hikayesini de hatırlayalım. Hızlı koşan, arkada kendisine yetişen olmadığını fark edince varış noktasına her an varma olasılığını gördüğü için tam bitiş çizgisine yakın bir yerde hareket etmemeyi seçebilir. Buna rağmen hedefe odaklı kaplumbağa hedefe inandığında ne olursa olsun bitiş çizgisine ulaşacaktır. O nedenle kaplumbağaları harekete geçirmek değişimi gerçekleştirmek isteyen lider için bir zorunluluktur.

Değişime direnci kırmak mümkün mü ? 

Günümüzdeki şirketlere baktığımızda, bu duruma verilecek en iyi örneklerden biri, BP’nin yaşadığı ve halen devam etmekte olan değişim süreci olabilir. Yaşananlara baktığımızda şu an için BP CEO’luğunu üstlenen Murray Auchincloss’un bir kaplumbağa terbiyecisi olduğunu söyleyebiliriz. Ancak Acuhincloss, başarılı bir kaplumbağa terbiyecisi olabilecek mi, bunu zaman gösterecek. 

• Kimdir? Murray Auchincloss şu an BP’nin atanmış CEO’su olarak görevine devam ediyor. 2019 yılında BP’ye katıldı ve 2020 yılından beri BP’nin Mali İşler başkanlığı görevini yürütüyordu. Eylül 2023’de BP’nin efsane CEO’su Bernard Looney’nin istifasından sonra bu göreve getirildi. Daha önce Goldman Sachs’da 20 yılı aşkın bir süre çalışan Murray, enerji ve emtia sektörlerinde üst düzey görevler üstlenmişti. 
• Perspektif: Enerji sektörü, 2020 ve 2023 yılları arasında, COVID-19 pandemisi, jeopolitik gelişmeler ve iklim değişikliği gibi bir dizi faktörün etkisiyle önemli değişiklikler yaşadı. Pandemi, küresel enerji talebinde ani bir düşüşe neden oldu. Petrol fiyatları 2020 yılında tarihî seviyeye düştü. Yenilenebilir enerji kaynakları, daha ucuz ve güvenilir enerji kaynakları olarak öne çıktı. Üstüne bir de Rusya-Ukrayna savaşı çıktı.

Baskı, direnç, eleştiri, muhalefet

Enerji sektöründeki bu değişime BP grubu da kayıtsız kalamazdı. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı, BP’nin Rusya’daki varlıklarını etkiledi ve şirket Rusya’daki varlıklarını satmaya başladı; Avrupa’daki enerji güvenliğine yönelik yatırımlarını artırdı. 

Bütün bunlar BP’yi yeni bir strateji geliştirmeye zorladı. Şirket, mali yapısını güçlendirdi. Yenilebilir enerjiye odaklandı, işgücünü küçülttü ve yeni teknolojilere yatırım yaptı. Auchincloss göreve geldiğinde zor durum hâlâ devam ediyordu. Petrol fiyatları düşüyordu, yenilenebilir enerjiye geçiş hızlanıyordu ve BP'nin karbon ayak izini küçültmesi için üzerinde baskı vardı. Auchincloss, bu zorlukların üstesinden gelmek için şirketi yeniden yapılandırmak ve yeni bir strateji geliştirmek zorundaydı.

Auchincloss'un planları bazı çalışanlar tarafından eleştirildi. Bazı çalışanlar, Auchincloss'un planlarının çok radikal olduğunu ve şirketin geleneksel değerlerini tehdit ettiğini savundu. Diğerleri ise Auchincloss'un planlarının yeterince cesur olmadığını ve BP'nin rekabette geride kalmasına yol açacağı fikrindeydi. Auchincloss, bu eleştirilere karşı şunları söyledi: 

"Değişim kolay değildir, ancak gereklidir. BP'nin uzun vadeli başarısını sağlamak için değişimden geçiyoruz. Çalışanlarımızın bu değişimde bizimle birlikte olmalarını istiyoruz ve onların endişelerini dinlemek ve ele almak için elimizden geleni yapıyoruz."

Burada tüm paydaşları, çalışanları ve yönetim kurulunu kaplumbağalar; Auchincloss'u ise kaplumbağa terbiyecisi olarak düşünebiliriz.

Auchincloss, BP’de kültürel ve siyasal direnç ile karşılaştı. BP, uzun bir geçmişi olan geleneksel bir petrol ve gaz şirketi olduğu için Auchincloss'un planları, şirketin kültüründe önemli değişiklikler gerektiriyordu. Bu durum, şirkete yeni katılan ve değişimlere daha açık olan çalışanlar ile uzun süredir şirkette çalışan ve geleneksel iş yapma şekline bağlı olan çalışanlar arasında gerilime yol açtı. BP, aynı zamanda petrol ve gaz sektöründe, önemli lobi faaliyetleri de yürütüyordu. Auchincloss’un planları bu lobiyi tehdit etti ve kendisine muhalif tarafın birleşmesine neden oldu.

Kararlılık ve cesaret

Bir kaplumbağa terbiyecisi olarak Acuhincloss, bu direncin üstesinden gelmek için çeşitli adımlar atıyor. Çalışanlarla açık bir şekilde iletişim kuruyor, endişelerini dinliyor ve onları planlara dahil etmeye çalışıyor. Ayrıca sendikalarla ve siyasi liderlerle görüşüyor; onlara planlarının şirket ve ülke için faydalarını anlatmaya çalışıyor. Auchincloss'un direnci aşıp aşamayacağı, BP'yi yeni bir döneme taşıyıp taşıyamayacağı henüz belli değil. Ancak bu zorlukların üstesinden gelebilecek kararlı ve cesur bir lider olduğunu kanıtladı.

Sabır ve azim, günümüzün hız dünyasında unuttuğumuz ve uygulamakta zorlandığımız özellikler.

Liderler artık kaplumbağa terbiyecisi gibi sabırlı, değişimi hayata geçirmeye inançlı, hedef odaklı, daha uyumlu ve ulaşılabilir olmak; çalışanları ile bağ kurmak durumunda. Kaplumbağaları korkutmak, kızdırmak ve tehdit etmek bir işe yaramıyor. 

Osman Hamdi Bey’in tablosundaki gibi kendi başarısından çok çevresindeki insanların başarılı olmasına, tüm çalışanların kendilerinin en iyi versiyonu olmasına yardımcı olan liderler, geleceğin başarılı şirketlerini inşa edecek. Onlar, hem hissedarları hem de paydaşları mutlu edecekler. 

İş dünyasında anlam arayışı ve dayanıklılığın önem kazandığı bu günlerde liderlerin Kaplumbağa Terbiyecisi tablosuna bir kere daha bakmalarını, sabır ve azimle pasif direnişte olan kaplumbağaların tavşana dönüşmeyeceğini bilerek, uzun vadeli şirket hedeflerine ulaşmada en önemli güç olduklarını hatırlamalarını isterim.