Karaköy'deki Çatı Kiliseleri

Beyaz Ruslara Kalan Kiliseler

Yüzyıllar boyunca liman özelliğini koruyan Karaköy, tarihsel süreçte pek çok inançtan insanın bir arada yaşadığı bir bölge olur. Bölgenin kentsel kimliğini oluşturan dar sokaklarda pek çok kiliseye rastlamak mümkündür. 1880'li yıllarda Odessa Limanı'ndan Yunanistan'daki Aynaroz Dağı'na veya Kudüs'e giden Rus Ortodoks hacıların konaklaması için Karaköy civarında dört adet Han inşa edilir. Bu hanların en önemli özelliği çatı katlarında bulunan kubbeli Rus Ortodoks Kiliseleridir.

Ekim Devrimi ile Çarlık Rusyası yıkılıp askerler ve siviller buraya göç edince; dini ihtiyaçlarının karşılanması için ilk olarak buradaki Çatı Kiliseleri kullanılır. Çatı Kiliselerinin en yoğun kullanıldığı bu dönem 1920-24 yılları arasındadır. Kilise çalışanlarından biri o dönemi şöyle anlatıyor:

İlerleyen süreçte göçmenlerin bir kısmı Avrupa veya Amerika’ya giderken; bir kısmı Beyoğlu'nda kalmayı tercih eder.

Çatı Kiliselerinin Konumları
Fotoğraf: Halil Kendir

Fener Patrikhanesi kontrolündeki Yunanistan Aynaroz Manastırı’na bağlı olan kiliselerin isimleri sırasıyla Aya Panteleymon, Aya Andrea, Aya Ilia ve Aya Zoni'dir. Karaköy’ün sıkışık sokak dokusunda görmesi zor olsa da bazı noktalardan başınızı kaldırdığınızda kiliselerin Rus Mimarisine atıfta bulunan kubbelerini görebilirsiniz. Aya Panteleymon aktif olarak açık; Aya Andrea sadece özel günlerde açık; Aya Ilia ve Aya Zoni ise genellikle kapalıdır.

Çatı katında kilise, alt katında papazın evi ve diğer katlarda hacıların konaklama birimleri bulunan bu yapılara mimari literatürde "Podvoriyes" denir. Canlı renklerde boyanmış duvarların üzerinde Ortodoks üslubunda çizilmiş geleneksel aziz freskleri bulunmaktadır.

Günümüzde Karaköy'deki Rus Çatı Kiliselerinin cemaati geçmişe oranla oldukça az; yaklaşık 50 kişi civarındadır. Buna rağmen halen geçmişten kalan kültürlerini korumaya çalışıyorlar.

Aya Panteleymon Kilisesi

Aya Andrea Kilisesi

Beyoğlu, Mumhane Caddesi’nde, 65 numaralı Handa bulunan Kilise, 1888 yılında inşa edilir. Neoklasik üslupta inşa edilen tuğla ve taş malzemeden cephesiyle ilk bakışta Karaköy'de görmeye alışkın olduğumuz diğer hanlara benzer. Çatı katına dikkatli bakıldığında ise Rus Ortodoks mimarisini çağrıştıran kemer pencereli silindirik bir orta mekan ve üzerindeki soğan kubbe görülebilir.

Aya Andrea Kilisesi
Fotoğraf: Altuğ Gönülal

Antetli Yazı Üzerinde Aya Andrea Kilisesinin Çizimi
Kaynak: Pingudu Müzayede

Hanın en üst katında, Aya Andrea Kilisesi'nin giriş kapısının karşısındaki duvarda, kilisenin bağlı olduğu Aynaroz Yarımadası'nda yer alan Kutsal Manastır'ın freski görülür. Merdivenin hemen üstünde ise Rusya'da dökülüp İstanbul'a getirilen büyük kilise çanları yer alır.

Aynaroz Manastırı Resmi ve Kilise Çanları
Fotoğraf: Altuğ Gönülal

İç Mekandaki Freskler ve Mavi Duvarlar
Fotoğraf: Simon Wheeler

Aya Ilia ve Aya Zoni Kiliseleri