Kıvanç Yalçıner: 'Sinema salonunun erişilebilir olması yetmiyor'

Engelsiz Filmler Festivali bu yıl 12. yaşını kutluyor ve 12 yıldır birarada film izlemeyi mümkün kılıyor. Festivalin bu yılki programında Ankaralı izleyicileri nelerin beklediğini ve 12 yıldır başardıklarını festival yönetmeni Kıvanç Yalçıner ile konuştuk.

Festivalde bu yıl bizi neler bekliyor?

Programda bu yılı diğer yıllardan ayıran Parmak İzi bölümünde yer verdiğimiz Jorgen Leth’in spor belgeselleri yer alıyor. 2024 yılı festivalin hemen ardından başlayacak Avrupa Futbol Şampiyonası ve sonrasında gerçekleştirilecek Yaz Olimpiyatları ile bir spor yılı olacak. Bu organizasyonların öncesinde 87 yaşındaki Danimarkalı sinemacının farklı spor dalları üzerine çektiği belgeselleri izleyiciyle buluşturacağız. Sinemaseverler Leth’i, Lars von Trier’in The Five Obstructions (5 Engel) filminden hatırlayacaktır. Parmak İzi bölümünde yer alan beş spor belgeseli ve 12 Haziran’da Socrates Dergi ekibinden İnan Özdemir’in Spor Filmlerinin Unutulmaz Yönetmeni başlıklı söyleşisi Goethe-Institut’te ücretsiz olarak takip edilebilir.

Program elbette spor belgeselleriyle sınırlı değil. Ulusal Uzun Film Yarışması ve Kısa Film Yarışması bölümlerinde birbirinden iyi filmler var. Her iki yarışmada seyirciler oylarıyla Seyirci Ödülü’nün sahibini belirleyebilirler.

 ^{Kıvanç Yalçıner}

Yurt dışı festivallerde dikkat çeken filmlere yer verdiğimiz Kaleydoskop bölümünde beş film yer alıyor. Bir Norveç yapımı olan Fedrelandet (Toprağın Şarkıları) ve Finlandiya kara komedisi Peluri (Ölüm Yaşayanların Sorunudur) Türkiye’de ilk kez Engelsiz Filmler Festivali’nde izleyici karşısına çıkacak. Sundance ve Berlin festivallerinde ses getiren Brief History of a Family (Bir Ailenin Kısa Hikayesi) ve tanınmış Fransız yönetmen Bruno Dumont’un Berlin’de Jüri Ödülü kazanan son filmi L'Empire (İmparatorluk) Ankaralı sinemaseverlerin karşısına ilk kez çıkıyor.

Geçtiğimiz yıllarda ziyaretçiler şehrin engelli bireyler tarafından nasıl deneyimlendiğini farklı yöntemlerle tecrübe edebiliyordu. Bu yıl da benzer bir deneyim alanı sunulacak mı?

Evet, geçtiğimiz yıllarda sanal gerçeklik projeleriyle bahsettiğiniz farkındalığı oluşturmaya çalıştık. Bu yıl programda benzer bir proje yok, fakat bu alanda yenilikleri takip ediyoruz. Dikkatimizi çeken bir proje olursa önümüzdeki yıllarda programda yer vermek isteriz elbette.

Festivali kurgularken en önemli önceliğiniz erişilebilir bir festival düzenlemek. Bu da sizi birçok film festivalinden ayırıyor. Peki bir film festivali düzenlemek ile Engelsiz Filmler Festivali’ni düzenlemek arasındaki farklılıklardan bahsedebilir misiniz? Engelsiz mekanların seçiminden, sesli betimlemeli filmlerin yaratılmasına uzanan süreçte ne gibi zorluklar yaşıyorsunuz?

Filmlerin eş erişim uygulamalarının hazırlığı, Engelsiz Filmler Festivali’nin organizasyon sürecini diğer festivallerden ayıran unsur. Bu süreç uzun bir zaman aldığından festivalin hazırlığına, programın oluşturulmasına mümkün olduğunca erken başlıyoruz. Örneğin, bu yıl programda yer verdiğimiz Jorgen Leth seçkisi için geçen yıl eylülde, ekim ayında gerçekleştirdiğimiz bir önceki festivalin hazırlıkları devam ederken çalışmaya başladık. Elbette erişilebilirlik iddiası taşıyan bir film festivali olarak, uygun teknik donanıma sahip erişilebilir mekanları tercih ediyoruz, fakat çok az seçeneğimiz var maalesef.

Festival gösterimlerinin yapılacağı yerler seçilirken yeterlilik kriterleriniz neler? Bu konuda Ankara’da mekan bulmakta zorlandığınız oldu mu? 

Evet, tabii. Yaşadığımız en büyük zorluk bu. Ankara’da veya diğer şehirlerde fark etmiyor, Türkiye erişilebilirlik konusunda pek iyi durumda değil. Bunu sokağa çıkan herkes tecrübe ediyor zaten öyle veya böyle. Plansız yapılaşma ve ulaşım, hayatı hepimiz için zorlaştırıyor. Festivali, çok sınırlı sayıda seçenek arasından erişilebilir ve teknik olarak yeterli mekanlarda gerçekleştiriyoruz; fakat sinema salonunun erişilebilir olması yetmiyor. Birinin tekerlekli sandalye ile evinden çıkıp otobüs veya metro durağına gitmesi bile büyük bir azim ve kararlılık istiyor şehirlerimizde ne yazık ki. 

2005 yılında kabul edilen ama 19 yıldır uygulanması ertelenen 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un, bir an önce uygulanmaya başlanması gerekiyor, hepimiz için daha yaşanılır şehirlere kavuşmak adına.

Festivalin 12. yılından geriye doğru bakınca engelsiz bir festival yaparak bu alanda elde ettiğiniz başarılar neler oldu?

EFF, birarada film izlemenin mümkün olduğunu gösterdi. 11 yılda pek çok yönetmen ve oyuncudan, filmlerini betimleme ile takip eden seyircilerin sorularının farklılığına şaşırdıklarını duyduk. Bir arada olmak zenginleştirici bir deneyim, festivalde bunu sağlamaya çalışıyoruz. Ne kadar başarılıyız, onun takdirini festivali takip edenlere bırakmak gerek.

Son olarak festivalin bu yılki programında öne çıkan başlıklardan bahsedebilir misiniz? 

İlk soruda Oditoryum ve Çocuklar İçin bölümlerinden ve açık hava gösteriminden bahsetmedim. Kısaca değinmek isterim.

Oditoryum, müzik üzerine filmlere veya sinemada ses kullanımının iyi örneklerine yer verdiğimiz bir bölüm. Sese ve müziğe ilgili herkesin ilgisini çekecek filmler var bu bölümde.

9 Haziran Pazar günü EFF ilk kez bir açık hava gösterimi yaptı. 20.30’da sinema tarihi araştırmacıları Ali Karadoğan ve Emrah Özen’in sunumunun ardından, bu yılın başında kaybettiğimiz sanatçımız Ayla Algan’ın sinema kariyerindeki ilk film olmasının yanı sıra, Türkiye sinema tarihindeki ilk işçi filmi olma özelliği de taşıyan Karanlıkta Uyananlar filmini izledik.

Çocuklar İçin seçkisinde yer alan yedi kısa animasyon ise 9 Haziran Pazar ve 10 Haziran Pazartesi 11.00’de minik sinemaseverleri bekliyor olacak. 10 Haziran’daki gösterimin otizm dostu olarak gerçekleştirileceğini de hatırlatmak isterim.

Festival programını incelemek için buradan.