‘Latin Amerika'nın en ölümcül ülkesi’: Ekvador'da neler oluyor?

Güney Amerika ülkesi Ekvador'un Cumhurbaşkanı Daniel Noboa, ülkesinin uyuşturucu çeteleriyle "savaş hâlinde" olduğunu söyledi. Ülkede 20 bin civarında suç çetesi üyesi bulunduğunu tahmin ettiklerini belirten Noboa, "Savaştayız ve bu terörist gruplar karşısında geri adım atamayız" dedi. Peki, The Economist'in, "Latin Amerika'nın en ölümcül ülkesi" olarak tanımladığı Ekvador'da neler oluyor? 

Cezaevi isyanları ve şiddet olayları 

Ekvador'da cezaevlerinde aylardır isyanlar ve şiddet olayları yaşanıyor. Pazar günü, uyuşturucu çetesi liderleri "Fito" lakaplı Adolfo Macías Villamar'ın, ülkenin Guayaquil kentindeki en büyük hapishanelerinden birinden kaçması sonucu iki ay süreyle olağanüstü hâl ve geceleri sokağa çıkma yasağı ilan edildi. 

Pazartesi günü olağanüstü hâlin ilan edilmesinin ardından silahlı bir grup, Guayaquil kentindeki bir televizyon stüdyosunu bastı. Canlı yayın esnasındaki baskında maskeli ve silahlı kişiler, çalışanları tehdit ederek yere yatmaya zorladı. Saldırganların baskını sırasında stüdyoda silah sesleri de duyuldu. Baskından yarım saat sonra televizyon stüdyosuna ulaşan polis, çalışanların güvenliğinin sağlandığını ve bazı şüphelilerin gözaltına alındığını duyurdu. 

Stüdyo baskını sonrası Devlet Başkanı Noboa, imzaladığı başkanlık kararnamesiyle "silahlı çatışma durumu" ilan etti. Reuters'ın haberine göre 22 suç örgütünü terör örgütleri listesine ekledi.

Arka plan

Ekvador’da güvenlik koşulları, pandemiden bu yana gitgide kötüleşti. Hükümet, 2023’te şiddet olaylarında ölenlerin, bir önceki yıla göre 2 katına çıkarak 8 bini aştığını açıkladı. Kasım ayında Daniel Noboa'nın iktidara gelmesinden önce, seçim kampanyasını yolsuzluk ve çetelere karşı mücadele üzerinden yürüten başkan adayı Fernando Villavicencio da bir seçim mitinginde suikasta uğramıştı. 

Tarihsel olarak Latin Amerika’nın görece güvenli ve istikrarlı ülkelerinden olan Ekvador’da, 100 bin kişi başına cinayet oranı, 2018-2022 arasındaki 4 yıl içinde 4 kattan fazla artarak 26,7’ye yükseldi. Böylece Ekvador, dünyanın en yüksek cinayet oranlarına sahip 20 ülkesi arasına girerek Meksika ve Kolombiya’yı yakaladı. Suç oranlarının arkasındaki temel neden ise uyuşturucu ticaretindeki artış ve ülkede nüfuzu giderek artan karteller.

Dünyanın en büyük iki kokain üreticisi Kolombiya ve Peru’nun arasında sıkışan ülke, Pasifik Okyanusu’na açılan gelişmiş limanları ve Latin Amerika’nın birçok ülkesinde güç sahibi olan kartellerle mücadele etme konusunda nispeten deneyimsiz güvenlik güçleri nedeniyle kartellerin hedefi oldu.

Ayrıca Kolombiya uyuşturucu ticaretinin en büyük oyuncuları arasında olan isyancı FARC örgütünün silah bırakması ile bölgede oluşan güç boşluğunu uluslararası kartellerin doldurduğu ifade ediliyor.

Ekvador’da, önceden daha küçük suçlarla ilişkilendirilen birçok suç çetesinin bu kartellerle işbirliği kurması ile ülkedeki suç oranları hızlı bir artış gösterdi. Bu ilişkiler, genellikle hapishanelerde kuruldu. 

Bundan sonra ne bekleniyor? 

Ülke genelinde okullar tatil edildi, dersler sanal olarak yapıldı ve pek çok işletme hizmet vermeyi durdurdu. 

Merkezci gruplardan oluşan geniş bir ittifak olan Noboa'nın koalisyonu, Ekvadorlular tarafından çetelere karşı yeterince sert önlemler almamakla eleştiriliyor. Noboa ise bu yıl, güvenlik odaklı bir referandum düzenlemeyi planlıyor. Referandumda halka, yurt dışında aranan Ekvadorlular’ın iade yasağının kaldırılıp kaldırılmaması ve şüphelilerin mal varlıklarına el konmasına izin verilip verilmemesi sorulacak. The Economist'in yapılabileceklere ilişkin şu yorumlarda bulunuyor: 

"Noboa daha akıllı olmalı. Silah kayıtları tutulabilir veya yıkılan narkotikle mücadele birimleri yeniden inşa edilebilir. Bu noktada ABD'nin teklif ettiği işbirliği de kabul edilerek mücadele güçlendirilebilir. Ayrıca devlet, özellikle Guayaquil kentinde ve Kolombiya sınırı boyunca varlığını güçlendirmeli. Bunlar yapılmadan Ekvador'daki çetelerle savaşa girmek muhtemelen boşa olacak."