Meksika'nın ilk kadın devlet başkanı: Sheinbaum'u neler bekliyor?

Meksika'da yaklaşık 100 milyon kayıtlı seçmen; devlet başkanlığı, Vekiller Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu seçimleri için 2 Haziran Pazar günü sandık başına gitti. Henüz resmî olmayan sonuçlara göre ülkede bir ilk yaşandı, %5'i açılan sandıklara göre iktidar partisi olan Morena partisinin adayı "La Doctora" lakaplı Claudia Sheinbaum, oyların %59'unu alarak 200 yıldan uzun süredir erkekler tarafından yönetilen Meksika'nın ilk kadın ve ilk Yahudi devlet başkanı oldu. 

Pek çok kişi Sheinbeum'u Devlet Başkanı Andrés Manuel López Obrador'un bir uzantısı olarak görüyor. 2018'de iktidara gelen López Obrador, cumhurbaşkanlığı anayasa tarafından altı yıllık tek bir dönemle sınırlandığı için yarışa katılamadı. López Obrador, bunun yerine kendi partisi Morena'nın adayı Sheinbaum'a destek verdi. 

Seçimde kimler yarıştı? Tarihî seçimde, iki kadın aday öne çıktı; Sheinbaum'un karşısında Ulusal Eylem Partisi'nin adayı Xóchitl Gálvez, muhalefet koalisyonunun adayıydı. 

• İki kadının adaylığı, Meksika'da ilk rekabetçi başkanlık seçiminin yapıldığı 1988'den bu yana ülkenin demokratikleşme sürecinde kaydettiği ilerlemeyi simgeliyor.
• Diğer yandan seçilmesi uzak ihtimal olarak görülen merkez sol Yurttaş Hareketi partisinden Jorge Álvarez Máynez de seçimlerde yer aldı. 
• Sol çizgideki Morena partisinin adayı Sheinbaum seçimi önde götürürken, muhafazakar çizgideki Ulusal Eylem Partisi'nin adayı Gálvez'in oy oranıysa %29 seviyesinde. Gálvez, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, iktidar partisinden rakibi Sheinbaum karşısında yenilgiyi kabul ettiğini söyledi.
• Sheinbaum, ilk sonuçların gelmesinin ardından yaptığı açıklamada, "Sizi hayal kırıklığına uğratmayacağım" dedi. Seçimden birkaç gün önce, Liberation gazetesine röportaj veren Sheinbaum, eski başkan López Obrador'un sosyal politikalarını devam ettirmek istediğini ancak daha çevreci ve feminist olmak istediğini söyledi.
• Bir adım sonrası: Resmen seçilmesi halinde Sheinbaum'un görev dönemi, 1 Ekim'de başlayacak.
• Öte yandan: Seçmenler, devlet başkanının yanı sıra 500 milletvekili, 128 senatör, federal ve yerel düzeyde 20 bin 708 pozisyon için de tercihte bulundu.
• Sheinbaum kimdir?  Fizik alanında ülkenin önde gelen bilim insanlarından biri olan 61 yaşındaki Sheinbaum, 2018-2023 yılları arasında başkent Mexico City'nin belediye başkanlığını yapmıştı. 
• Siyasete atılmadan önce BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nde (IPCC) görev yapan çevre bilimci Sheinbaum, akademik kariyeri nedeniyle “La Doctora” lakabıyla da anılıyor.
• Sheinbaum, 2007’de iklim değişikliği ile ilgili araştırmaları sonucu Nobel Ödülü’nü kazanan akademisyenler grubunun bir parçasıydı.
• 2000’de siyasete giren Sheinbaum, López Obrador’un sol eğilimli partisi Morena’nın kurucularından biri.

Sheinbaum seçimi nasıl kazandı? 

Meksika, hâlihazırda büyük bir güvenlik krizi içinde. Sheinbaum her ne kadar  López Obrador'un siyasi mirasçısı olarak görülse de Meksikalıları en çok endişelendiren yolsuzluk, güvensizlik ve yüksek suç oranlarından bıkmış bir seçmen kitlesini ikna etmeyi başardı.

Analistlere göre geleneksel partilerin yıpranması, gelecek vadeden bir rakibinin olmaması ve kampanya süresince kendisini halkın adayı olarak göstermesi Sheinbaum'a seçimi kazandırdı. 

• Perspektif: Dünyanın ikinci büyük Roma Katolik nüfusuna ev sahipliği yapan, geleneksel kadın ve erkek rollerine dayalı bir kültürle tanınan Meksika'da Yahudi kökenli kadın bir devlet başkanının seçilmesi, önemli bir gelişme ve ülke siyasetinde önemli bir değişim olarak değerlendiriliyor. Seçimler, Meksika'nın salt işlevsel bir demokrasiden, güçlü kurumsal temellere dayanan bir demokrasiye geçişine işaret ediyor.

İki kadın aday arasındaki rekabet, Meksika'nın siyasette toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik kaydettiği önemli adımların bir kanıtı ve kadınların seçim siyasetine artan katılımının yansıması olarak değerlendiriliyor. Bu ilerleme, Meksika yetkililerinin, siyasi partilerin ve sivil toplum kuruluşlarının, kadınların Kongre ve diğer siyasi kurumlarda temsilini artırmak için savunuculuk, mevzuat ve kampanyalar yoluyla onlarca yıldır yürüttüğü kasıtlı çabaların bir sonucu olarak görülüyor.

Mevcut sonuçlar kesinleştiği takdirde Sheinbaum, sadece Meksika'da değil ABD ve Kanada ile birlikte Kuzey Amerika'daki ilk kadın devlet başkanı olacak.

Ülke tarihinin en kanlı seçim süreci

Seçim sürecine suikastlar damga vurdu. 38 siyasetçi düzenlenen suikastlar sonucu hayatını kaybetti. Böylelikle 2024 seçimleri, ülkenin şimdiye kadarki en kanlı seçimleri olarak kayıtlara geçti.

• Ülkedeki güvenlik krizi: Birçok siyaset bilimci, López Obrador döneminde ülkedeki organize suç örgütlerinin nüfuzlarını genişlettiğini ve derinleştirdiğini belirtiyor. López Obrador'un altı yıllık görev döneminde 180 bin kişinin öldürüldüğü ve 50 bin kişinin de kaybolduğu bildiriliyor. 

Sheinbaum'dan neler bekleniyor?

Devlet başkanlığı koltuğuna oturacak Sheinbaum’un önündeki en büyük sorunlardan biri, ülkedeki uyuşturucu kaynaklı şiddet. Sheinbaum, 2027’ye kadar cinayet oranını her 100 bin kişi başına 23,3 cinayetten, 19,4’e düşürmeyi hedefliyor. Eğer başarılı olursa Meksika, Brezilya ile aynı seviyeye gelecek.

Sheinbaum'un zaferinde yoksullardan aldığı desteğin de önemli rol oynadığı değerlendiriliyor. Sheinbaum'un Meksika'da hem toplumsal refah politikalarını artırmayı hem de bütçe açığı ve düşük ekonomik büyüme sorunlarının üstesinden gelmeyi başarması gerekecek.