Merak nedir (ve ne değildir)?

Görsel betimleme: Görselde Alice’in Harikalar Diyarındaki Maceraları kitabı için Pelin Kırca’nın çizdiği, sandalyede oturan çift başlı insan yer alıyor.

Merak, “bir şeyi anlamak veya öğrenmek için duyulan istek”, “bir şeyi edinme, yapma, bir şeyle uğraşma isteği”, “düşkünlük, heves” ve “kaygı, tasa” anlamlarına geliyor. Herhangi bir şeyleri yapmak için duyduğumuz uğraşma isteği beraberinde kaygı ve tasayı da getiriyor muhakkak. Ancak tüm bu tanımlar da merakı tanımlamak için eksik kalıyor. 

“Bence merak bir kelimeyle ifade edilebilecek kadar kısıtlı bir şey değildir. İçinde heyecan, üzüntü, mutluluk, istek gibi pek çok duygu kavramını barındırır. Belki de tüm bu duyguların doğru noktada buluşan bir yansımasıdır. Günümüzde çok sık karşılaştığım ilgi alanıyla ilişkilendirilmesini doğru bulmuyorum. Yoksa yalnızca bir veya birkaç alanda ‘meraklı’ olabileceğimiz düşünülür ve bu bizleri kısıtlar.” - Büşra Gürtürk, Ulus Özel Musevi Okulu Sınıf Öğretmeni

“Merakın içinde aslında her yönüyle -fiziksel, duygusal, kavramsal- büyüme isteği ve arzusu vardır gibi geliyor bana. Anlama ve anlamlandırma ihtiyacı, bildiğini kendini onaylama ya da kendi dışında birileri tarafından onaylanma, derinleştirme, karşılaştırma, güveni alma bildiklerini, bilinmeyene ulaşma motivasyonu gibi geliyor bir taraftan. Bu sadece bilmeyle alakalı değil ama hem aklımızın hem ruhumuzun hem duygularımızın ve fiziksel kapasitemizin büyümesi, derinleşmesi, yoğunlaşması için bir aslında hormon, bir enzim, bir elektromanyetik dalga gibi kendimce bir tanım yapacağım merak dediğimiz şeye.” - Murat Günel, Koç Okulu Genel Müdürü - Meraklı

Hiçbirimiz merakı hayatımızdan çıkarmıyoruz. Günlük hayatta merak ettiğimiz şeyleri düşünmek istesek aklımıza pek çok şey gelebilir. Hayatımızdan çıkan bir kavram olmasa da merak duygusu üzerine derinlemesine düşünmediğimizi, merakımızın peşinden gitmediğimiz için kendimize “uzak” geldiğini düşünebiliyoruz. Halbuki merakın neye benzediğinizi şöyle bir düşünsek aklımıza ayna, mirket, gökyüzü, bulut, matruşka, kuş gibi birçok farklı şey gelebilir.

“Merak büyülü bir şeydir, öğrenmenin hazzını yaşatır, icat çıkarttırır. Hatta çok iddialı olmayacaksa hayatı anlayabilmek ve yaşamaktan tat alabilmek için bir sebeptir.” - Sedanur Ünlüoğlu, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni - Okul İdarecisi

“Merak keşiftir, harekete geçmedir, yaşam enerjisidir. İnsanı araştırmaya, problem çözmeye, eleştirel düşünmeye sevk eden itici güçtür." - Umay Aktaş Salman, Araştırmacı

Merakın ne olmadığı sorusuna paydaşlarımızın verdikleri cevapları sizlerle paylaşmak istiyoruz: 

“Başka birinin bir şeyi dayatması, beklenti oluşturması, zorlaması, tehdit oluşturması değil merak. Görmediğin, görmek istemediğin, senin tarafından oluşturulmayan şeylere itilmek de değil. Özünde olandan uzaklaştırılmak da değil, gibi tanımlayabilirim.” - Murat Günel, Koç Okulu Genel Müdürü - Meraklı

"Merak korkulacak bir şey değildir, başımıza iş açmaz, başa bela hiç değildir.” - Umay Aktaş Salman, Araştırmacı

Tüm bu tanımlamalar, duygular ve düşünceler, paydaşımız Betül Çiçek’in söylediği gibi neden sorusuna götürüyor bizleri. 

“Bence merak temelde bir 'neden?' sorusudur. Ancak bu sadece bir şeyin sebebini anlamak için sorulan bir soru değil. Temelde merakın odağından yola çıktığımız bir anlam arayışıdır ve bu anlam arayışı da bence hakikati öğrenmek yolunda çaba sarf etmek demektir.” Betül Çiçek, Stratejist