Mısır Cumhurbaşkanı Sisi Ankara’ya geliyor: Görüşmenin gündeminde neler var?

Mısır Devlet Başkanı Abdülfettah es-Sisi, Türkiye-Mısır Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi toplantısı için 4 Eylül’de Ankara’ya gelecek. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Sisi'yi havaalanında karşılaması bekleniyor.

Neden önemli? 2013’te yaptığı darbeyle Mısır'da iktidarı ele geçiren Sisi’nin Türkiye’ye yapacağı ilk ziyaret, Ankara-Kahire ilişkilerinde "düşmanlıktan dostluğa” geçişin sembolü olması açısından önemli.

Bir adım sonrası: Sisi için Beştepe'de resmî karşılama töreni yapılacak. Erdoğan ve Sisi, görüşme sonrası ortak bir basın açıklaması yapacak. Erdoğan ve Sisi bu ziyarette, ikili ilişkileri bir üst seviyeye taşıyacak anlaşmaları imzalayacak. İki lider ayrıca başta Libya ve Gazze olmak üzere bölgesel konuları ele alacak.

Hedef, ticaret hacmini 5 yılda 15 milyar dolara çıkarmak

Sisi’nin Ankara ziyareti, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Şubat'ta Kahire’ye yaptığı ve tarafların tarihî olarak nitelendirdikleri gezinin karşılığı olacak. Ankara’da yapılacak Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi toplantılarına Erdoğan ve Sisi başkanlık edecek.

Ne bekleniyor? İlk kez toplanacak Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kapsamında ikili ekonomik, ticari ilişkilerin yanı sıra turizm, ulaştırma, enerji, turizm ve savunma sanayi gibi alanlarda da işbirliğini geliştirecek bazı adımların atılması ve belgelerin imzalanması bekleniyor.

Bir adım geriden: Erdoğan ve Sisi, 14 Şubat’ta yaptıkları görüşmelerde ticaret hacmini 5 yıl içinde 15 milyar dolar düzeyine çıkarma hedefini ortaya koymuşlardı. Ankara’da yapılacak toplantının en üst düzey hazırlığı, Ağustos ayı başında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Kahire’de Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati ile görüşmesi sırasında yapılmıştı.

• Taraflar, Türkiye-Mısır serbest ticaret anlaşmasının kapsamının genişletilmesi, Mersin-İskenderiye Ro-Ro seferlerinin tekrar başlatılması gibi konularda çalışmaların sürdüğünü açıklamışlardı.

Görüşmede hangi konular ele alınacak?

Türkiye ve Mısır’ın başta Libya olmak üzere bölgesel konularda farklı düşündüğü alanlar var. Türkiye ve Mısır, Libya’da çıkan içsavaşta karşıt taraflarda yer aldılar. Türkiye, Mısır’ın ve diğer bölge ülkelerinin desteklediği Bingazi yönetimiyle son dönemde temaslarını sıklaştırdı ve hatta Bingazi’de bir süredir kapalı olan Türkiye Başkonsolosluğu’nun yakında yeniden açılacağı mesajını verdi.

Öte yandan: Türkiye’nin Libya’daki askerî varlığının sürüp sürmeyeceği ve Libya ile 2019’da imzaladığı deniz yetki anlaşmasının akıbeti henüz bilinmiyor. Erdoğan ile Sisi’nin başta İsrail-Hamas savaşı, gerginliğin bölgenin kalanına sıçraması tehlikesi, Türkiye’nin Somali ile Etiyopya arasındaki arabuluculuğu ve Sudan’da yaşanan gerilim gibi konuları da ele almaları bekleniyor.

Darbeci' Sisi'den 'Sayın' Sisi'ye

Sisi, Mısır’ın seçimle gelen ilk lideri olan Muhammed Mursi’yi 3 Temmuz 2013’te askerî darbeyle devirmiş ve daha sonra devlet başkanı olarak onun yerine geçmişti. O dönem Müslüman Kardeşler ile yakın ilişki içinde olan ve Mursi ile yakın ilişkiler geliştirmek isteyen ve bunu “Ankara-Kahire ekseni” olarak tanımlayan Türkiye, Sisi’nin darbesine en sert tepkiyi veren ülkelerin başında geldi ve bu tutumunu uzunca bir süre devam ettirdi.

İki ülke ilişkilerinde en sert döneminin yaşandığı ve diplomatik temasın tamamen kesildiği bu yıllarda, Cumhurbaşkanı Erdoğan konuşmalarında ve hatta seçim kampanyalarında kişisel olarak hedef aldığı Sisi’den "katil" ve "darbeci" olarak bahsetti ve Sisi gibi liderle "asla tokalaşmayacağını" kayda geçirdi.

• Erdoğan 2019’da yenilenen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimleri öncesi yaptığı bir kampanya konuşmasında “Pazar günü Sisi mi diyeceğiz, Binali Yıldırım mı diyeceğiz?” ifadelerini kullanmıştı.
• Erdoğan, Sisi ile aynı masaya oturmamak için Birlemiş Milletler (BM) Genel Kurulu’ndaki yemeğe katılmamış ve “Aynı masaya oturup darbecileri meşrulaştırmam” demişti.

Ancak: Türkiye, ilişkilerin soğuk seyrettiği yıllar boyunca 2013’te yaşananları "darbe" olarak nitelese de normalleşme kararı alınan 2019’dan itibaren "darbe" söylemine son verildi. "Darbe" ifadesi Dışişleri Bakanlığı’nın web sitesinden de çıkarıldı. Sitede hâlâ “3 Temmuz 2013’te Cumhurbaşkanı Mursi yönetimine son verilmesinin ardından iki ülke başkentlerinde diplomatik temsil 2023 Kasım ayından itibaren Maslahatgüzar düzeyinde yürütülmüştür” ifadeleri kullanılıyor.

Yoğun temas dönemi

Uzun yılların ardından aralarındaki ilişkiyi düzelten Türkiye ve Mısır, özellikle son dönemde yoğun bir ikili trafik içine girdi. Bu sürecin önemli dönüm noktalarından biri 6 Şubat 2023 depremleri oldu.

Kahire yönetimi, Türkiye’ye insani yardım gönderen ülkeler arasında yer aldı ve dönemin Mısır Dışişleri Bakanı Semih Şükri, depremden zarar gören yerleri incelemek ve yardımları koordine etmek üzere Türkiye’ye geldi. Türkiye-Mısır diyaloğunu daha da perçinleyen gelişme ise Hamas'ın İsrail'de 7 Ekim 2023'te düzenlediği saldırılar sonrası çıkan savaş oldu.