Ölümsüzlüğün kokusu var mıdır?

Tom Robbins’in Parfümün Dansı adlı romanı okurken mistik bir dünyada kaybolduğumu fark ettim. Günlük hayata dokunan, aşk, din, mitoloji, felsefe ve tarihle iç içe olan bu romanda ölümsüzlüğün arayışına koku eşlik ediyor. Romanda sıkça bahsedilen ölümsüzlük ve koku ilişkisinin yanında aslında bir özü arama da söz konusu. Bu öz, zaman zaman aranan parfüm, zaman zaman da ölümsüzlük oluyor... Hayal gücü nasıl koku ve ölümsüzlük arayışını aynı çatı altında birleştirebiliyor?

Bu kadar etkilenmemin nedeni, romanın bir masal dünyasından gerçeklere uzanışındaki incelikler. Parfümün Dansı, 8. yüzyıl ve günümüz olmak üzere iki ayrı zamanda ve Paris, Seattle ve New Orleans olmak üzere farklı mekanlarda farklı karakterler arasında geçiyor ve sonrasında bir parfüm şişesi etrafında yollarının kesişmesiyle hikâye tamamlanıyor. Alobar adlı bir kralın gelenekler gereğince yaşlılık belirtileri göstermeye başlaması üzerine acı yumurta yedirilerek öldürülmesinin kararlaştırılmasıyla başlayan roman, Alobar’ın bu ölümden kaçarak hayatına farklı bir yön vermesi ve dünyayı gezmesiyle ilerliyor. Onunla aynı kaderi paylaşan, Hint geleneklerine göre ölen kocası sonrasında dul kalan Kudra’nın da kocasının cesediyle yakılarak öldürülme kararına karşı çıkarak kaçmasıyla yolları kesişir. Karşılaştıkları manastırda Kudra’nın erkek olmadığını anlayan Alobar sonrasında onu da alarak dünyayı gezmeye, ölümsüzlüğü ve sınırsız yaşamı aramaya başlıyor.

Yarısı keçi yarısı insan olan Pan adlı tanrı ile karşılaştıklarında ise durum değişiyor. Kitapta birçok kilit noktayı birbirine bağlayan Pan Tanrısı aslında sembolik bir karakter, koku ve haz arasındaki ilişkiyi gösteriyor. Kırların tanrısı olarak bilinen Pan, arzuyu, kontrolsüz cinsel isteği ve şehveti simgeler. Pan, keçi görünümlü yarı hayvan yarı insan olmasıyla beraber; en belirgin özelliklerinden biri kokması ve arzunun peşinden gitmesidir.

“Aradığım şey ne servet ne yeni topraklar, ne yeni kadınlar, ne de yeni onur kaynakları. Hatta uzun ömür bile değil. Benim aradığım şey asla var olmadı.”

Romandaki koku vurguları aslında aradığımız gerçeğin ne olduğunu bilmediğimizle yüzleştirir bizi. Romanda ölümsüzlük arayışına zamanla Alobar ve Kudra farklı bakmaya başlarlar. Alobar yaşlanmadan sonsuz bir yaşamın peşinden giderken, Kudra zamanı gelince ölümün kabullenilmesi gerektiğini savunur. Bu ikilem Spinoza ve Nietzsche’nin ölüme bakış çelişkisine benzer. 

Beden değişse de duyular aynı kalır; bu yüzden Alobar, Kudra’nın parfümüyle onu geri getirmeye çalışmaktadır. Romanda da beş duyumuzdan belleğe en yakın olan koku duyusuna bu kadar önem verilir. Kokunun çağrıştırdığı anılar, görsel imgelemin ve sesinkinden daha canlı ortaya çıkar. Bu nedenle koku, geçmişle güçlü bir bağ oluşturur, aynı zamanda da geleceğe yol gösterir.

Romanın adı ilk başlarda “Pancar’ın Dansı” olarak çıkıyor ve sonradan değişiyor. Tüm bu varoluş, ölüm, mitler, koku ve bellek ilişkisinde kitabın başından sonuna kadar her karakterde ve olayda pancar bir bağlayıcı öğe oluyor, tıpkı parfümün temel notasının pancar poleni olduğu gibi. Aynı zamanda romanın başında pancarı kişileştirerek aslında insan hayatıyla olan benzerliğinden bahsediliyor. Hayatın akışında hafifleyerek, bize dayatılan kalıp ve korkulardan uzak, bir “birey” olmanın dersini veriyor yazar. Romanın son sayfasında yer alan:

“İnsan, yanağındaki ilahi renge, içindeki doğal pembeliğe sarılmalı; yoksa kahverengiye dönüşür.”

cümlesiyle de pancarın insan yaşamıyla olan benzerliği vurgulanıyor. Ölümden kaçarak ölümsüzlüğü arama yolculuğunda aşk, hayatta kalmak, maddesel çözülme gibi derin varoluşsal problemleri kayıp bir parfüm üzerinden anlatan Tom Robbins, absürtlükle iç içe geçmiş kurmaca dünyasında farklı kültürlerin ritüellerine ve mitlerine de değinerek, insan hayatını pancar ile özdeşleştirerek anlatıyor.