Orbán’ın diplomasi turu: AB, Macaristan Başbakanı’nın ‘müzakereci’ rolünden endişeli

Macaristan Başbakanı Viktor Orbán 8 Temmuz Pazartesi günü Çin'in başkenti Pekin'e gitti. Orbán'ın “Barış Misyonu 3.0” olarak adlandırdığı Pekin ziyareti, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmek üzere Moskova'ya yaptığı ani ziyaretten önce, Kiev'e gitmesinin ise ardından gerçekleşti. Ancak AB ülkeleri, Orbán'ın kendine biçtiği "müzakereci" rolünden rahatsız ve endişeli.

• Geniş açı: Orbán'ın Pekin ziyaretinin gündeminde olası bir Ukrayna barış anlaşması vardı. Çin Devlet Başkanı Şi, görüşme sırasında Orbán'a, Rusya-Ukrayna savaşına işaret ederek, "Uluslararası toplum, iki taraf arasında doğrudan diyalog ve müzakerelerin devam etmesi için koşulları yaratmalı ve yardım sağlamalı" dedi. Şi, ateşkes ile siyasi bir çözüm aramanın "tüm tarafların yararına olacağını" söyledi. 

• Orbán ise Çin'in "Rusya-Ukrayna savaşında barış koşullarının yaratılmasında kilit bir güç olduğunu" savunarak, Çin lideri Şi'nin başkent Budapeşte'ye yaptığı ziyaretten sadece iki ay sonra kendisinin de Pekin'e gelmesinin sebebinin bu olduğunu söyledi.

• Bir adım geriden: Orbán geçen hafta Moskova ve Kiev'i ziyaret ederek Ukrayna'nın Rusya ile derhal ateşkes yapmayı kabul etmesini önerdi. Rusya Devlet Başkanı Putin ile yakın bir ilişkisi olduğu düşünülen Macaristan Başbakanı, AB'nin Kiev'e yardım etme ve Moskova'ya yaptırım uygulama çabalarının çoğunlukla gecikmesine sebep oldu.

Ancak Orbán'ın Moskova ziyareti, Birlik adına müzakere yapma yetkisi olmadığını söyleyen AB ülkeleri tarafından tepkiyle karşılandı. Orbán, Moskova'ya ziyaretini şu sözlerle açıkladı:

"Savaşan iki tarafla da konuşabilen ülke sayısı azalıyor. Macaristan yavaş yavaş Avrupa'da herkesle konuşabilen tek ülke hâline geliyor." 

Macaristan Başbakanı uzun süredir Ukrayna'daki çatışmaların sona ermesini savunsa da, bunun ülkenin toprak bütünlüğü ya da gelecekteki güvenliği için ne anlama geleceğini belirtmemişti.

• Kim, ne dedi? AB'nin en üst düzey diplomatı Josep Borrell, Cuma günü Orbán'ın Moskova ziyaretini "sadece Macaristan ve Rusya arasındaki ikili ilişkiler çerçevesinde düzenlediğini" söyledi.
• Bir adım sonrası: Michel'den Macaristan'ın dönem başkanlığının kısaltılması olasılığını Konsey önünde gündeme getirmesini istemek de dâhil olmak üzere Orbán'ın provokasyonlarına karşı AB ülkelerinin bazı önlemler alabileceği öngörülüyor. AB büyükelçileri ise önümüzdeki Çarşamba günü yapılacak toplantıda Orbán'dan açıklama bekliyor.
• Neden eleştiriliyor? Macaristan Başbakanı Viktor Orbán sık sık AB kararlarını veto ediyor. Orbán, diğer AB ülkeleri tarafından “AB’nin siyasi birliğini zayıflatmak ve AB yönetimine karşı eleştiri içeren açıklamalar yapmakla” suçlanıyor. AB yönetimi ise Macaristan'ı bazen, birlik yasalarını ve mevzuatını uygulamadığı iddialarıyla yaptırımla tehdit ediyor.
• Brüksel, Budapeşte’yi, "hukuk devleti kurallarını ihlal etmekle", "yolsuzluklara çanak tutmakla", "Birleşik Avrupa kültürünün temellerini oluşturan insan hakları, yargı bağımsızlığı, basın özgürlüğü gibi temel ilkeleri ihlal etmekle" suçluyor. AB, "bu suçlamalara ikna edici yanıtlar verilemediği" gerekçesiyle, geçtiğimiz aylarda Macaristan’a verilmesi gereken fon, karşılıksız yardım ve kredilerin önemli kısmını askıya almıştı. Bu nedenle, Belçika’nın dönem başkanlığının 6 ay uzatılması ve Macaristan’ın pas geçilerek dönem başkanlığının 1 Ocak 2025'te Polonya’ya verilmesi de gündeme geldi.