Sanat, yapay zekâ, küratörsüz müzeler

Son birkaç senedir yapay zekâ uygulamalarına yaşamın pek çok alanında rastlamaya başladık. Sesli asistanlar, mobil bankacılık, çağrı merkezi hizmetleri, arama motorları ve daha niceleri derken yapay zekâ sanatta da kendini göstermeye başladı. 

• Algoritmadan portreye: 2018 yılında Paris menşeli sanat kolektifi Obvious’ın formülasyonu ile bir yapay zekâ ürünü olarak ortaya çıkan La Famille De Belamy serisinden Edmond De Belamy portresi, Christie’s müzayedesinde 432.500 dolara alıcı buldu. Yapay zekâ tarafından üretilen bir eserin müzayedede böyle bir fiyata satılması sanat tarihinin seyri açısından büyük bir gelişmeydi.
   
• Şair robot: Yapay zekâ üretimleri sadece görsel sanatla sınırlı kalmıyor. Yapay zekâ, tamamen duygu durumları ile ilişkili şiir yazımına da el atmış durumda. Sanatçı Bager Akbay’ın geliştirdiği bir algoritma, geliştirdiği sanatsal karakter sonucu Deniz Yılmaz isminde kimlik kazandı. Deniz, Posta Gazetesi’nin Yurdumun Şairleri köşesinde yayımlanan şiirlerinin ardından, zamanla disiplinlerarası bir sanatçı konumuna geldi. Günümüzde Blok Art Space tarafından temsil edilen Deniz Yılmaz’ın şiirleri sanat koleksiyonlarında yer alıyor. 
   
• Kullanılan teknikler: Sanatsal üretimlerde önemli bir araç olarak kullanılan bu yazılımlar, bir yandan sanatçılara ilham verici bir oyun alanı sunarken arka tarafta ise yoğun bir makine öğrenimi sürecinden geçiyor. Örneğin Deniz Yılmaz, şiir yazmayı 12 bin şiirin kendisine okutulması sonucu öğrenirken Edmond De Belamy’nin yaratıcısı, sanat tarihine damga vurmuş tabloların taratılması sonucunda “yetenek”lerine kavuştu. Yani yapay zekânın yaratıcılığı, aslında sanatçının öğrettiği ya da yazılıma yüklediği veri ile doğru orantılı.
   
• Otonom müzeler: İnsan gücü ile yapılan işlerin yaklaşık yarısı belirli teknolojilerle otonom hâle dönüştürülebilir durumda. Küratörsüz, otonom müzelere rastlamak çok da uzak bir ihtimal değil. Dijital dünyanın temel taşları algoritmalar, sosyal medya, tıklanma ve beğeni oranları gibi belirleyiciler; önümüzdeki yıllarda insanî dokunuşu bir kenara bırakırsak müze küratörlerinin işini zorlaştıracak gibi görünüyor. Yakın gelecekte yapay zekâ teknolojileri ile tüm sanat tarihini, fuarları ve galerileri tarayarak genel beğeniyi hedefleyen; bunu yaparken sosyal medya etkisini de unutmayan bir algoritmanın çalıştırılması ile doğmuş, ziyaretçi rekorları kıran bir sergi deneyimi yaşayabiliriz.