Sudan’da iç savaşın birinci yılı: Tarihin en büyük açlık krizi kapıda

Sudan'da geçen yılın Nisan ayında patlak veren iç savaşta şu ana kadar 150 bine yakın kişinin hayatını kaybettiği, milyonlarcasının da yerlerinden edildiği bildirildi. Birleşmiş Milletler, Ukrayna ve Gazze'deki çatışmaların gölgesinde kaldığı için yeterince gündeme gelmeyen insanlık trajedisinin "dünyanın en büyük açlık krizini" tetikleyebileceği yönünde uyarıda bulunuyor. 

• Arka plan: Ülkenin başındaki Ömer el Beşir'in 2019'daki darbe sonucunda 30 yıllık iktidarını kaybetmesi, Sudan ordusu ile paramiliter grup Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasında bir güç çekişmesine yol açtı. Sudan silahlı kuvvetlerinin RSF'ten düzenli orduya katılmasını istemesi çatışmayı tetikledi. Ordu ile RSF, 1 yıldır Hartum ve civarındaki bölgenin kontrolü için savaşıyor. 

BM raporuna göre İran, Sudan ordusunu desteklerken Birleşik Arap Emirlikleri ise (BAE) RSF'e para ve silah yardımınıda bulunuyor. ABD ise her iki tarafa da yaptırım uyguluyor. BM çatışmalara son verilmesi çağrısında bulunuyor ancak güvenlik durumuna müdahil olmuyor.

RSF'e kısaca Hemedti olarak anılan Mohamed Hamdan Dagalo liderlik ediyor. El Beşir'in 2019'da devrilmesi için orduya destek veren Hemedti'nin Sudan'ın yeni devlet başkanı olabilmek için Rusya ve BAE ile yakınlaştığı değerlendiriliyor. RSF, ordunun sahip olduğu tank ve savaş jetlerine sahip olmasa da yıllardır aktif olarak çatışan 70 bin deneyimli milisten oluşuyor.

Başlangıçta Hartum'da yoğunlaşan çatışmaların diğer bölgelere de yayılmasıyla ortaya çıkan kıtlık riski nedeniyle 48 milyon kişi gıdaya erişmede sorun yaşıyor. Savaşın 11 milyon kişiyi yerlerinden etmesiyle Çad, Mısır ve Güney Sudan da büyük bir mülteci akınına uğradı. BM insani gelişmişlik endeksinde 189 ülke arasından 170. sırada yer alan Sudan'da, kadınlara ve kız çocuklarına yönelik cinsel şiddet vakaları da yaygın. 

• Gelecek senaryoları: Savaşın iki tarafı da üstünlüğü ele geçirebilmiş değil. Sudan ordusu Hartum ve kardeş şehri Omdurman'ın büyük bölümünü kontrol altına aldığını söylerken, RSF ise orduya ait son kuvvetleri de bölgeden çıkararak Darfur'u tamamen kontrol etmenin hesaplarını yapıyor. Bazı analistler, ülkeyi gelecekte Libya'da olduğu gibi farklı grupların farklı bölgeleri kontrol ettiği bir senaryonun beklediğini değerlendiriyor.

Ülkedeki liman ve demiryolu projelerini destekleyen Çin'in yanı sıra Ukrayna'yı işgali nedeniyle Batı ile ilişkilerinin kopmasının ardından Afrika'daki nüfuzunu artırmaya çalışan Rusya da Sudan'la ilgileniyor.