TCMB, kartlı harcamaları analiz etti

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan “Kartlı Harcama Tercihlerinde Son Dönem Eğilimler” başlıklı analiz, dijital kanalların yaygınlaşması ve enflasyonun etkisiyle nakit yerine banka ve bireysel kredi kartı (BKK) kullanımının hızla arttığını ortaya koyuyor. Merkezin Güncesi blogunda yayımlanan analiz, ödeme alışkanlıklarındaki değişimlerin tüketici davranışlarına yansımasına dair önemli veriler ortaya koydu.

Dijital kanalların yaygınlaşması ve yüksek enflasyonla birlikte nakit taşıma maliyetinin artmasının, banka ve bireysel kredi kartlarının kullanımını arttığının altı çizilirken kartların nakit avans ve vadeli ödeme imkanları ile tüketicilere borçlanma imkanı sunmasının da bu gelişime katkı sunduğu belirtildi. 

TCMB’nin analizinde “Dijital kanalların yaygınlaşması ve yüksek enflasyonla birlikte nakit taşıma maliyetinin artması banka ve bireysel kredi kartlarının kullanımını artırıyor. Kartlı harcama bakiyesi nominal ve reel bazda belirgin bir şekilde yükseliyor" ifadelerine yer verildi. 

• Hatırlatma: Gelir İdaresi Başkanlığı, geçen hafta hazırladığı yasa taslağı ile tüketiciler ve işletmeler için 7 bin lirayı aşan harcamalarda kartlı ödeme veya banka üzerinden ödeme zorunluluğu getirileceğini açıklamıştı.

28 milyon kullanıcı, 12,8 trilyon liralık hacim

Türkiye’de yaklaşık 28 milyon aktif kredi kartı kullanıcısı, 125 milyon kredi kartı, 191 milyon banka kartı bulunurken kartlı harcamaların toplam hacminin 12,8 trilyon Türk lirasına ulaştığı belirtilen analizde son yıllardaki gelişim trendi analiz edildi.

2015 yılından günümüze kredi kartıyla yapılan harcamalar reel bazda 2 kat artarken banka kartlarıyla yapılan harcamalar yaklaşık 3 kat arttı. Bu artışın tamamına yakınının (kredi kartlarında %100’ü, banka kartlarında %80’i) 2021 yılı sonrasında görüldü. TCMB analizinde kartlı harcamalardaki artışın gerekçelerine de değinildi:

"2021 yıl sonundan 2023 yılının üçüncü çeyreğine kadar faizlerin enflasyonun görece altında kalması bakiye büyümesindeki hızlı artışta önemli rol oynadı. Ancak kredi kartı ile yapılan harcamaların artışında kartla borçlanma maliyetinin dışındaki faktörler de etkili. Kart ile yapılan harcamaların artmasında kartlı ödeme yöntemlerinin kullanım kolaylığı sunması, salgın dönemiyle birlikte temassız ödeme tercihinin hızlı bir şekilde artması ve nakit taşımanın azalması da önemli bir yer tutuyor. Nitekim, aynı dönemde herhangi bir borçlanma imkanı sunmayan banka kartları ile yapılan harcamalarda kredi kartlarına göre daha yüksek oranda bir reel artış yaşanması bu görüşü destekliyor."

^{Banka kartı ve kredi kartlarının (BKK) son 10 yıldaki gelişimi (Milyon Adet)}

Finansal teknolojiler artışı destekledi

Kredi kartı ile yapılan işlem adetlerinin COVID-19 salgını sonrası dönemde kartlı ödemede finansal teknolojilerin gelişmesinin de etkisiyle önemli oranda arttığına işaret edilen analizde, salgın öncesi dönemde BKK işlem adetlerinin yıllık yaklaşık 4 milyar civarında iken, 2024 yılı itibarıyla bu miktarın 10 milyara yaklaştığı aktarıldı.

Analizde, ayrıca salgınla beraber ivmelenen ve ödeme sistemlerindeki teknolojik altyapının gelişimiyle desteklenen temassız ödeme tercihlerinin (banka kartı dahil) yaygınlaşmaya devam ettiği ve 2015 yılında ayda yalnızca 2 milyon temassız ödeme işlemi yapılırken mevcut dönemde her ay 1 milyar adetin üzerinde temassız ödeme işlemi yapıldığı hatırlatıldı.

^{Kredi kartı ödemeleri ve temassız ödeme işlem adetleri (Yıllıklandırılmış - Milyar adet)}

Ödeme tercihlerinin nakit kullanımından kart kullanımına kaymasının hane halkı harcama türlerine de yansıdığı ifade edilen analizde, "Gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) en büyük kalemi olan hane halkı tüketim harcamalarında banka kredi kartları ile taksitsiz yolla veya banka kartı ile yaptığı harcamaların payı son yıllarda artıyor. Örneğin, banka kartı ile yapılan harcamaların toplam hane halkı tüketimindeki payı %6,8’den %10’un üzerine, taksitsiz kredi kartı payı ise %21’den %34’e ulaştı" denildi.

Dolaşımdaki para enflasyondan yavaş artıyor

Banka kredi kartları harcamalarının yaklaşık dörtte üçünün taksitsiz yolla yapılıyor olmasının ve nakit avans kullanım hacminin toplam kartlı harcamalarda düşük bir paya sahip olmasının da kredi kartlarının borçlanma amacıyla kullanılma eğiliminin düşük olduğu görüşünü desteklediği görüşü savunuldu. Ayrıca dolaşımdaki paranın büyüme hızının enflasyonun altında kalmasının da günlük işlemlerinde nakit yerine kartların tercih edildiği görüşünü desteklediği vurgulandı. 

Önceki yıllarda tarihî yüksek seviyelere çıkan kartlı harcama bakiyelerinin, tüketici ödeme alışkanlıklarında enflasyonist baskılar ve nakit yerine kart kullanımının getirdiği kolaylık nedeniyle ortaya çıkan önemli bir değişikliği yansıttığı kaydedilen analizde şu değerlendirmeye de yer verildi:

"Politika yapıcıların ve analistlerin ekonomideki talep koşullarını ve hane halkı borcunu değerlendirirken devam etmesi muhtemel bu davranış değişikliklerini dikkate alması gerekiyor. Çoğunlukla borçlanma ihtiyaçlarından bağımsız olan kart kullanımındaki artış, borçlu talebindeki artıştan ziyade harcama davranışındaki değişimi yansıttığı için, yalnızca kredi kartı kullanımı gibi geleneksel göstergelere dayalı çıkarımlar yanlış yorumlara neden olabiliyor."