Trump'ın yeniden seçilmesi, Türkiye-ABD ilişkilerini nasıl etkileyebilir?

ABD Başkanı Joe Biden'ın 5 Kasım'daki başkanlık yarışından çekildiğini duyurmasıyla gözler eski ABD Başkanı ve Cumhuriyetçilerin adayı Donald Trump'a çevrildi. Biden'ın yarışta yer almayışının Trump'ın şansını artırdığı değerlendirmesi yapılıyor. Trump'ın yeniden başkan seçilmesinin Türkiye açısından da önemli sonuçlar doğurması bekleniyor. 

Son dönemde Erdoğan-Trump ilişkileri

NATO zirvesi için bulunduğu Washington'da Biden tarafından Beyaz Saray'da ağırlanmayan Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 13 Temmuz'da silahlı saldırıya uğrayan ve kıl payı sağ kurtulan Trump'ı arayarak ilişkileri tazelemesi, Ankara'nın yeni döneme hazırlık yaptığının işareti olarak yorumlandı. 

Erdoğan, 18 Temmuz'daki telefon görüşmesinde Trump'a geçmiş olsun dileklerini iletirken eski başkanı “cesur” ve “güçlü” gibi sıfatlarla övmesi, suikast girişimini “demokrasiye yapılmış bir saldırı” olarak nitelerken başkan adayı gösterilmesinden dolayı Trump'ı tebrik etmesi, Ankara’nın ikinci Trump dönemine hazırlanması olarak yorumlanmıştı.

Ayrıca, KKTC ziyareti dönüşü gazetecilerin sorularını yanıtlayan Erdoğan, ABD ile yeni döneme ilişkin beklentisini "Özellikle ABD'deki seçimin de bu işte tayin edici bir rolü olduğunu düşünüyoruz. Bu seçimin neticesiyle birlikte ne gibi adımlar atılabilir, bunları da ayrıca göreceğiz ama ibre Türkiye'nin lehine dönüyor diye düşünüyorum. Bundan dolayı da huzur içindeyim"  sözleriyle ifade etmişti. 

Trump dönemi Türkiye-ABD ilişkileri

Trump, Biden'dan farklı olarak Erdoğan'ı iki kez Washington'a davet etmiş ve iki lider biri 2017 biri de 2019'da olmak üzere iki kez resmî görüşme için biraraya gelmişti. 

Trump'ın başkanlık yaptığı Ocak 2017-Ocak 2021 arasında Türkiye ile ABD ilişkileri tahmin edilmesi zor bir hâlde, inişli-çıkışlıydı. Erdoğan her ne kadar "iyi ilişki" kurduklarını belirtse de Trump, dört yıllık görevi süresince Türkiye'ye beş kez yaptırım uygulamıştı.

Rahip Brunson krizi, S-400 alımları ve YPG/PKK'ya yönelik operasyonlar nedeniyle uygulanan yaptırımlar bir yana, Trump'ın "Türkiye'nin ekonomisini çökertme" tehdidi ve Erdoğan'a hitaben kaleme aldığı mektupta "Aptal olma" ifadesini kullanmasıyla ABD Başkanı olarak ikili ilişkilerin tarihine geçmişti.

2. Trump döneminde Türkiye-ABD ilişkileri nasıl olabilir?

Biden'ın yönetime gelmesiyle birlikte Türkiye-ABD ilişkilerinde temaslar azalmıştı. Erdoğan ile arasında belli bir mesafe tutmaya özen gösteren Biden, başkanlık koltuğuna oturduktan sonra “‘Ermeni soykırımını’ tanıyacaklarını” söylemek üzere arayana kadar Erdoğan ile temas kurmamıştı. Carnegie Uluslararası Barış Vakfı kıdemli analisti emekli Büyükelçi Alper Coşkun, Türkiye'nin öneminin Afganistan ve Ukrayna gibi krizlerle birlikte anlaşıldığını ve ancak o zaman Biden'ın Erdoğan'a karşı tutumunu biraz değiştirdiğini belirtti. 

Halbuki Trump döneminde, Biden'ın aksine Erdoğan ile Trump sıklıkla telefon görüşmesi yapıyordu. Ancak Büyükelçi Alper Coşkun, telefon görüşmelerinin Türkiye ile ABD arasındaki iyi ilişkilerin kanıtı olarak kabul edilemeyeceğini söylüyor. DW Türkçe'de yer alan habere göre Coşkun, Türkiye'de iktidarın Biden ile Trump'a bakışını şöyle yorumluyor; 

"Bu durum biraz şu hissiyatı yarattı; Trump ile görüşebiliyorduk ama şu anda temas kurulamıyor. Ancak ben tam böyle düşünmemek gerektiği kanaatimdeyim. Belki Trump ile görüşülüyordu ama Trump'ın başkanlık döneminde öngörülemez tavrıyla ve keyfî konuşma hâlleriyle aslında sahip olmadığı güç ve yetkileri kullanmak suretiyle sonuç alabileceği izlenimini vererek sıklıkla Türkiye'yi yanılttığını düşünüyorum." 

Kadir Has Üniversitesi Öğretim Üyesi Sinem Akgül Açıkmeşe, Trump'ın yeniden seçilmesi hâlinde Biden döneminden farklı olarak Türkiye ile kurulacak ikili ilişkileri ve yakın diyaloğu Ankara'nın tercih edeceğine işaret ediyor:

"Biden dönemi Türkiye açısından diyalogsuzluk ve iletişimsizlik dönemi olarak tarihe geçti. Başlıca istisnası İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyeliklerine Türkiye'nin vetosunun kaldırılmasına yönelik teşviklerdi. Trump dönemi bu açıdan önceki Trump döneminin de verdiği ipuçları ile Türkiye açısından daha tercih edilir bir iletişim fırsatı yaratacaktır."

Ortadoğu meselesi

"Savaşları bitirmem bir telefona bakar" diyen Trump'ın yeniden seçilmesi hâlinde Avrupa ve Ortadoğu'daki dengelerin nasıl değişeceği de merak konusu. Özellikle Gazze konusunda Türkiye ile aynı çizgide olmayan Cumhuriyetçiler ve Trump, İsrail yanlısı politikalarıyla biliniyor. 

Trump, İsrail'in başkenti olarak Kudüs'ü tanıdığını belirtiyor. Ayrıca Trump'ın başkan yardımcısı olarak gösterdiği J. D. Vance de yine İsrail yanlısı politikalarıyla öne çıkıyor. 

Türkiye'nin Filistin'in, Trump'ın ise İsrail'in yanında yer alması iki ülke arasında çekişme yaşanabileceği şeklinde yorumlanıyor.