Türkiye-Irak arasında imzalanan Güvenlik Zaptı'nın ayrıntıları neler?

15 Ağustos'ta Ankara'da düzenlenen ve Türkiye ile Irak'ın dışişleri, savunma bakanları ile istihbarat yetkililerini biraraya getiren Yüksek Düzeyli Güvenlik Mekanizması Toplantısı'nda imzalanan, her iki ülke arasında “Askerî, Güvenlik Koordinasyonu ve Terörle Mücadeleye İlişkin Mutabakat Zaptı”nın ayrıntıları netleşti. 

• Bilgi notu: Mutabakat zaptı, Irak ile Türkiye arasındaki üst düzey güvenlik heyetinin dördüncü toplantısında imzalandı.  İlk toplantı 2019 yılında Ankara'da, ikinci toplantı 19 Aralık 2023'te, üçüncü toplantı ise 14 Mart 2024’te Bağdat'ta düzenlenmiş; bu toplantıda Irak yönetimi, PKK'yı Irak'taki yasaklı örgütler listesine almıştı.

Rudaw TV’de yayınlanan habere göre, Savunma Bakanı Yaşar Güler ile Irak Savunma Bakanı Sabit Muhammed Said Rıza Al Abbasi’nin Ankara’da imzaladığı “Askerî, Güvenlik Koordinasyonu ve Terörle Mücadeleye İlişkin Mutabakat Zaptı”, her iki ülke tarafından ortak bir şekilde yönetilecek olan Güvenlik Koordinasyon Merkezi'nin Bağdat’ta kurulmasını öngörüyor. Merkez, Ortak Harekat Komutanlığı’na bağlı faaliyet sürdürecek. Ortak merkezin görevi, iki ülke arasındaki sınır bölgelerinde saha istihbaratı bilgi alışverişinin yanı sıra, "her iki tarafın operasyonel ve stratejik bilgilerini yüksek komuta merkezlerine iletmek" olacak.  

Anlaşmaya göre, iki ülke arasındaki ortak eğitim ve koordinasyon merkezi TSK'nın kullandığı Başika Askerî Üssü'nde yer alacak. Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetimi İçişleri Bakanlığı, Türkiye ve Irak’tan Genelkurmay Başkanları'nın başkanlık edeceği ortak komite mutabakat zaptının uygulanmasını denetleyecek.

Her iki ülkenin güvenliklerini ve ulusal çıkarlarını korumak için nasıl işbirliği yapılacağını detaylandıran 10 madde ve çeşitli ekleri kapsayan mutabakat, karşılıklı "terör örgütü" olarak tanımlanan örgütler hakkında bilgi paylaşımı yoluyla askerî ve istihbarat koordinasyonunun nasıl geliştirileceğini de kapsıyor.

Mutabakat Zaptı'nın ayrıntıları

Anlaşmanın amaç belirtilen ilk maddesinde şu ifadeler yer aldı: 

1. Her iki taraftaki güvenlik risklerini ele almak. Temel amaç, terör ve yasaklı örgütlerin her iki tarafın egemenlik, güvenlik ve istikrarına yönelik tehditlerini ortadan kaldırmaktır.
2. Birbirlerinin egemenliğine saygı gösterilmesi ve Türk askerî güçlerinin Irak topraklarındaki varlığının sona erdirilmesi.

Anlaşmanın 2. maddesinde çerçeve belirlenirken, tarafların askerî ve istihbarat koordinasyonunun güçlendirilmesinin hangi alanlarda yapılacağı belirtildi. 

Bunlar: Askerî eğitim ve kolluk kuvvetleri eğitimi, ortak sınır güvenliği, tüm askerî sektörler için kapasite geliştirilmesi, yabancı terörist savaşçılarla ilgili meseleler, kaçakçılık ve organize suçlarla mücadele, ortak güvenlik koordinasyon merkezi kurulması, savaş endüstrisi alanında koordinasyonun güçlendirilmesi, yasaklı örgütlerle mücadele ve faaliyetlerini engelleme taahhüdü, uluslararası platformlarda terörle mücadele çabalarının yoğunlaştırılması, terörle mücadele, yasa dışı göç ile mücadele, istihbarat paylaşımı.

Yasaklı terör örgütleriyle mücadele ederek, bu örgütlerin bir ülkenin topraklarında diğerine karşı faaliyet göstermesini engellemeyi taahhüt eden anlaşmanın 3. maddesinde, uyumlaştırma yöntem ve ilkelerine değinildi. 

Anlaşmanın 4. maddesinde,  Bağdat'ta kurulacak Ortak Güvenlik Koordinasyon Merkezi'nin Ortak Harekat Komutanlığı'na bağlı olacağı ve her iki ülke tarafından ortaklaşa yönetileceği belirtildi. Anlaşmanın 5. maddesinde ise her iki ülkenin Genelkurmay Başkanlığında bir Ortak Komite oluşturulacağına, Ortak Komite'nin de her üç ayda bir biraraya geleceği ve gerektiğinde olağanüstü toplantılar yapabileceği belirtildi . 

Anlaşmanın 6. maddeside paylaşılan tüm bilgi ve belgelerin güvenli bir şekilde korunacağına yani "gizliliğe" değinilirken, 7. maddede ise uyuşmazlıkların uluslararası mahkemelere başvurmadan taraflar arasında görüşülerek çözüleceği belirtildi. 

Anlaşmanın 8. maddesinde, gerektiğinde her iki tarafın özel yazılı taleple Mutabakat Zaptı hükümlerinde değişiklik önerebileceği, karşı tarafın rızası alındıktan sonra değişiklik konusunun ortak komitelerin olağan toplantısında tartışılabileceği belirlendi. 

"Yürürlük ve Sona Erme"yi kapsayan 9. maddede, anlaşmanın imzalandığı tarihten itibaren bir yıl boyunca geçerli olacağı, yeni bir anlaşmanın yapılmaması hâlinde bunu diplomatik kanallardan bildireceği belirtildi. Son olarak 10. maddede ise, mutabakat zaptının Türkçe, İngilizce ve Arapça olmak üzere iki orijinal nüsha hâlinde yazıldığından, yorumda farklılık olması durumunda İngilizce versiyonunun esas alınacağından bahsedilmekte ve anlaşmanın iki ülkenin Savunma Bakanları veya resmî olarak yetkili kişiler tarafından imzalandığını belirtmektedir.