Türkiye-Suriye normalleşmesi: Süreç yeniden canlanacak mı?

Türkiye ve Suriye’den en üst düzeyde yapılan karşılıklı açıklamalar, 2023 ortasında donan Ankara-Şam normalleşme sürecinin yeniden canlanmasına yönelik beklentileri artırdı. Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, 27 Haziran 2024'teki açıklamasında “Türkiye’nin Suriye’nin iç işlerine karışmaması durumunda görüşmelere açığız” ifadelerini kullanarak, Suriye’de krizin başladığı 2011 yılından bu yana ilk kez Türkiye’ye bu kadar net ve olumlu bir mesaj göndermiş oldu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da bu açıklamanın ardından üst üste iki açıklama yaparak Suriye’nin toprak bütünlüğü ve Şam’ın egemenliğine saygı duyulacak şekilde ilişkileri geliştirme konusunda istekli olduğunu dile getirdi. NATO Zirvesi için gittiği ABD’nin dönüşünde gazetecilere yaptığı açıklamada, Türkiye’nin Suriye ile yeniden barış ortamını kurmaya hazır olduğunu belirten Erdoğan, “Şu ana kadar bu süreç olumlu istikamette gelişti. Temenni ediyorum ki yakın bir zamanda somut adımları da atarız” dedi.

Erdoğan ayrıca süreçle ilgili yol haritasının oluşturulması görevini Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a verdiğini söyledi. Fidan da hafta sonu düzenlediği basın toplantısında, Türkiye’nin Suriye ile normalleşmek istemesinin zayıflık ya da çaresizlik olarak algılanmaması gerektiğini belirterek, “Zamanın ruhu bizi barışı aramaya, istikrarı aramaya zorluyor” dedi. 

• Dahası: Fidan, Suriye’nin güvenliğinin ve toprak bütünlüğünün Türkiye’nin de hedefleri arasında olduğunun altını çizerek "Cumhurbaşkanımız burada liderlik vizyonunu kullanarak en üst düzeyden bir barış çağrısında bulunmuştur. Bu son derece kıymetli bir çağrıdır, umarım bunun değerini anlarlar” ifadelerini kullandı.

Suriye Devlet Başkanı Esad, 15 Temmuz Pazartesi günkü açıklamasında "Türkiye ile ilişkileri geliştirecek her türlü girişime olumlu bakıyoruz. Bu doğal bir şey. Kimse komşularıyla sorun yaratmayı düşünmüyor ancak bu, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşmeye kuralsız gideceğimiz anlamına gelmiyor" dedi.

• Perspektif: Sürecin geleceği, Suriye’nin “Önce Türk askeri topraklarımızdan çekilsin” ön koşulunu ne kadar esnettiğine göre şekillenecek.

Suriye Dışişleri Bakanlığı, Türkiye ile normalleşme sürecinde, ikili ilişkilerde 2011 öncesi duruma dönülmesini hedeflediklerini belirtti. Ayrıca, Türkiye-Suriye normalleşme sürecinin net temellere dayanması, sürecin sonucunda Türk askerinin çekilmesi ve terörist gruplarla mücadele edilmesi hedeflerine ulaşılması gerektiğinin altı çizildi.

• Öngörü: Şam yönetiminin başlayacak bir süreçte bu hedefleri güvence altına almak için yazılı mutabakat isteyebileceği de kaydediliyor.

Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin’in de son günlerde Erdoğan ve Esad’ı Bağdat’ta buluşturmaya hazır olduklarını içeren açıklamalarının altında, teknik düzeyde yapılan görüşmelerde elde edilen ilerleme olduğu değerlendiriliyor. Irak’ın süreçte rol oynamak istemesine karşın, Türkiye-Suriye normalleşme sürecinin asıl arabulucusu olarak Rusya öne çıkıyor.

Üçüncü aktör Rusya 

Moskova, önce istihbarat ve dışişleri yetkililerinin gerçekleştirdiği teknik içerikli görüşmelerin ardından 2022’in son günlerinde ve 2023’ün ilk aylarında Türkiye ve Suriye hükümet yetkililerini biraraya getirmeyi başarmıştı. Ancak süreç, Suriye’nin siyasi sürecin ilerlemesi için Türk askerinin Kuzey Suriye’den çekilmesi koşulu nedeniyle sekteye uğramıştı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ortadoğu Özel Temsilcisi Alexander Levrantiev, Haziran ayında Şam’da Esad ile görüşmüş; Esad görüşme sonrası “Türkiye ile görüşmelere açığız” demişti.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, 12 Temmuz'da yaptığı açıklamada, Ankara-Şam yakınlaşması konusunda kararlı olduklarının altını çizerek “Ankara ve Şam arasındaki normalleşmenin Suriye sorununa kapsamlı bir çözüm sunması ve bölgesel güvenliği güçlendirmesi açısından çok önemli olduğu gerçeğiyle hareket ediyoruz” açıklamasında bulunmuştu.

• Perspektif: Rusya’nın ABD'de 5 Kasım'da yapılacak seçim öncesi bu süreci başlatmak istediği, Donald Trump'ın olası ikinci başkanlık döneminde Suriye’den asker çekebileceği öngörüsüyle hareket ettiği değerlendiriliyor.

Türkiye'nin gündeme alacağı konular ne?

Türkiye açısından Suriye ile müzakerelerde gündeme gelecek konular arasında ikili ilişkilerin yeniden tesis edilmesi, öncelikli işbirliği alanlarının belirlenmesi ve uygulama adımlarının atılması bulunuyor. Ayrıca güvenlik alanında atılacak adımlar, terörle mücadele, sınırların güvenliği ile Türkiye’nin kurduğu ve yönettiği Suriye Millî Ordusu’nun Suriye güvenlik birimlerine entegrasyonu gibi başlıklar da yer alıyor.

Bunlarla birlikte Suriyeli mültecilerin ülkelerine dönüşü de bu sürecin parçası olarak değerlendiriliyor.