Türkiye, Yolsuzluk Algı Endeksi'nde 14 basamak geriledi.

Uluslararası Şeffaflık Örgütü, Yolsuzluk Algı Endeksi'ni açıkladı. Türkiye, 34 puanla bu yıl 14 basamak gerileyerek 180 ülke arasında 115. oldu. Bu, Türkiye için tarihin en kötü yolsuzluk algısına ulaşıldığını gösteriyor. 

Nasıl ölçülüyor? Yolsuzlukla mücadelede dünyanın önde gelen sivil toplum kuruluşlarından olan ve 100’ün üzerinde ülkede faaliyet gösteren Uluslararası Şeffaflık Örgütü, 1995 yılından beri yayımladığı Yolsuzluk Algı Endeksi'ni ülke uzmanları ve iş dünyası temsilcileriyle görüşerek ölçüyor.

Genel görünüm: 2023 yılı sonuçlarında, ülkelerin üçte ikisinden fazlası 100 üzerinden 50 puanın altında kaldı. Dünya nüfusunun %80'inden fazlasının, küresel ortalama olan 43 puanın altında puan alan ülkelerde yaşadığı saptandı. Çoğu ülkenin on yılı aşkın süredir kamu sektöründeki yolsuzluklarla mücadelede neredeyse hiç ilerleme kaydetmediğini belirten sonuçlar ayrıca, hükümetlerin yolsuzluğu durdurmada büyük ölçüde başarısız veya isteksiz olduklarını da ortaya koyuyor. 

• Ayrıca: Çalışmaya göre, demokratik bir siyasal rejime sahip ülkeler, otoriter veya otoriterliğe yönelmiş ülkelere göre yolsuzluğu kontrol altına alma konusunda açıkça daha iyi bir performansa sahip.

2023 Yolsuzluk Algı Endeksi'nde, 2016'dan bu yana dünya genelinde hukukun üstünlüğü ilkesinde gerilemeler yaşandığı, demokratik ülkeler de dahil olmak üzere bazı ülkelerdeki otoriterleşmenin bu eğilimi güçlendirdiği belirtiliyor. Adalet sisteminde zayıflamaya yönelik küresel eğilimin, kamu görevlilerinin hesap verebilirliğini azalttığı, bunun da yolsuzluğun gelişmesine yol açtığı ifade ediliyor. 

"Otoriter rejimlerde ve hatta kimi demokratik liderlerde dahi görülen iktidar pratikleri, suçluların ceza almasının önüne geçerek yolsuzluğu teşvik ediyor."

"En"ler: En iyi performans gösteren ülkeler Danimarka (90), Finlandiya (87) ve Norveç (84) oldu. Danimarka, altı yıldır 90 puanla ilk sırada yer alıyor.  Son sırada ise 11 puanla Somali yer aldı. Somali'yi 13'er puanla Venezuela ve Suriye izledi.

Yükselenler: 2018’den bu yana Yolsuzluk Algı Endeksi puanlarını iyi ölçüde yükselten 9 ülke ise Angola (33), Ermenistan (47), Dominik Cumhuriyeti (35), Kuveyt (46), Maldivler (39), Moldovya (42), Nepal (35), Özbekistan (33) ve Vietnam (41) oldu.

Düşüş gösterenler: 2018’den bu yana Yolsuzluk Algı Endeksi puanları ciddi ölçüde düşüş gösteren 12 ülke bulunuyor. Türkiye de bu ülkeler arasında yer alıyor. Hem düşük ve orta hem de yüksek gelir grubundan ülkelerin yer aldığı liste, El Salvador (31), Honduras (23), Liberya (25), Myanmar (20), Nikaragua (17), Sri Lanka (34), Venezuela (13), Arjantin (37), Avusturya (71), Polonya (54), Türkiye (34) ve Birleşik Krallık’tan (71) oluşuyor.

Bölge bazlı değerlendirme: Önceki yıllara benzer şekilde 2023 Yolsuzluk Algı Endeksi’nde Batı Avrupa en yüksek puana (65) sahip bölge. Türkiye’nin de içinde bulunduğu Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesi (35) ile Sahraaltı Afrika (33) ise en düşük puana sahip bölgeler.

• Neden? Raporda, Doğu Avrupa ve Orta Asya’da yaşanmakta olan düşüşün, bölge ülkelerinde yasama-yürütme-yargı arasındaki bağımsızlık, iyi kurulmuş bir denge-denetim mekanizması ve kamu yararını özel çıkarların üzerinde tutacak hukuk devleti konularında yapısal sorunlar yaşandığına işaret ettiği vurgulandı.

Endekste Türkiye: Endekste Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde, Bosna Hersek (35) ve Türkmenistan’la (18) beraber 2023 endeksinde düşüş yaşayan 3 ülkeden biri Türkiye. Örgüt, Türkiye’ye dair değerlendirmesinde "Türkiye’nin 2015’ten beri hızla gerilemesi, yürütmenin çok güçlü bir hâle gelmesiyle demokratik denge ve denetleme mekanizmalarının azalmasından kaynaklanıyor" ifadelerini kullanıyor.

Türkiye’de yolsuzluğu önleyecek yasaların yetersiz olduğu, bu yasaların uygulanmasında isteksiz davranıldığı ve yargının bağımsız olmadığı ifade edilirken 6 Şubat depremlerinde yıkılan binalar hatırlatılarak “Şubat 2023 depremlerinin trajik sonuçları, yolsuzluğun insanların hayatına mal olabileceğini gösteriyor” ifadelerine yer veriyor. 

• 10 yıldır geriliyor: Türkiye’nin skoru 2013’te 50 ile zirve yapmıştı. Türkiye'nin notu o tarihten bu yana geriliyor. Türkiye 2018 ve 2020'de az da olsa yükselme gösterse de 50 puana hiç yaklaşamadı.

Uluslararası Şeffaflık Örgütü bu noktada Türkiye'ye şu tavsiyelerde bulunuyor:

"Yolsuzluğu kontrol altına alabilmek için ülke yönetiminde denge ve denetleme mekanizmaları güçlendirilmeli ve yargı erki hızlı bir şekilde bağımsız ve tarafsız bir yapıya kavuşturulmalıdır. Türkiye, uluslararası sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini yerine getirmeli; Avrupa Birliği’ne katılım sürecine hızlı bir şekilde geri dönmeli; demokratik ilke ve değerleri hızla aşındıran uygulamalara son verilmelidir."