Türkiye'nin İsrail ile ticareti kesme kararının sonuçları ne olabilir?

Gazze'ye saldırıların başladığı 7 Ekim 2023 sonrası İsrail ile ticari ilişkilerin devam ettirilmesi nedeniyle muhalefet ve kamuoyunda eleştirilen Türkiye hükümeti, İsrail ile ticari ilişkileri kısıtladığını duyurmuş; 9 Nisan'da alınan kararla İsrail'e 54 ürün grubundaki 1019 ürüne ihracat kısıtlaması getirmişti. Kısıtlamanın ardından Ticaret Bakanlığı, 9 Nisan'dan bu yana devam eden ihracat sınırlamasının tüm ihracat ve ithalat ürünlerine uygulanacağını açıkladı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, tüm ticaretin durdurulması kararına gerekçe olarak ateşkes konusunda adım atılmamasını ve Refah'taki gelişmeleri gösterdi. Bolat, ticaretin yeniden başlaması için "kalıcı ateşkes ve kesintisiz insani yardım girişini" şart koştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da Cuma günkü açıklamasında, “Aramızda 9,5 milyar dolarlık bir ticaret hacmi vardı. Bu ticaret hacmini de biz yok farz ederek bu kapıyı kapattık” açıklamasında bulundu. 

Reuters haber ajansına konuşan ihracatçı firma sahipleri, Türkiye’nin ikili ticareti durdurma kararını beklemediklerini, ihracatçı Türk firmalarının siparişlerini üçüncü ülkeler üzerinden İsrail'e göndermenin yollarını aradığını söylüyor.

İsrail Dışişleri Bakanı Israel Katz, Ticaret Bakanlığı'nın açıklamasından kısa bir süre önce tepki gösterdi. Katz, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın limanları bloke ederek anlaşmaları ihlal ettiğini vurguladığı açıklamasında "Türk halkının ve iş adamlarının çıkarlarını hiçe sayan, uluslararası ticaret anlaşmalarını hiçe sayan bir diktatör böyle davranır" ifadelerini kullandı.

BBC Türkçe’ye konuşan, London School of Economics’ten Türkiye uzmanı Selin Nasi, İsrail ile ticaretin durmasında, yerel seçimlerin sadece bir yan sebep olduğunu, Türkiye'nin İsrail’e yönelik tavır değişikliğinde ideolojik tercih yaptığını belirtti.

Veriler ne diyor? 

TÜİK verilerine göre İsrail, 2023'te 5,4 milyar dolarla Türkiye'nin ihracat listesinde 13. sırada yer alıyordu. Türkiye ile İsrail'in ihracat ve ithalat hacmi, 2022'ye kadar yaklaşık 10 yıl boyunca düzenli şekilde artarken veriler, İsrail'e ihracatın bir önceki yıla göre %23'e yakın düştüğünü ortaya koydu. 

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göreyse, 2024 yılının ilk çeyreğinde Türkiye'nin İsrail'e ihracatı %21,6 oranında düşüş kaydetti. Türkiye'den İsrail'e ihraç edilen mallar arasında çelik, metal, makine, plastik, çimento ürünleri, tekstil ve motorlu taşıtlar bulunuyordu.

İsrail ekonomisi etkilenir mi? 

İsrail medyası, temel hammaddelerin ülkeye girişi kesilince temel ihtiyaç ürünleri ve gıda fiyatlarının yükseleceğini ifade etti. Ayrıca, inşaat ve otomobil sektörlerinin de etkileneceği, bu nedenle özellikle gayrimenkul fiyatlarının yükselebileceği belirtildi. Habere göre, İsrail'in alternatif ithalat kaynakları bulmasının zaman alması ve alternatif anlaşmalar imzalansa da fiyatların Türkiye'deki ihracatçıların talep ettiğinden yüksek olması bekleniyor. 

İsrail basını, İsrail Dışişleri Bakanı Israel Katz'ın üst düzey hükümet yetkilileri ile Türkiye'ye karşı ortak bazı adımlar atılması yönünde fikir birliğine vardığını yazdı. Alınan kararlar şunlar: 

• Türkiye, Filistin Yönetimi ve Gazze arasındaki her türlü ekonomik ilişkinin azaltılması için harekete geçilmesi.
• Ticaret anlaşmalarını ihlal ettiği gerekçesiyle Türkiye'ye yönelik yaptırımların incelenmesi için uluslararası ekonomik forumlara başvurulması.
• İsrail ekonomisine yakın zamanda çeşitli alanlarda ve ürünlerde alternatifler bulmak için geniş bir alternatifler bankası kurulması.
• Etkilenen İsrail ihracat sektörlerine yardım edilmesi.