Üretici fiyatları analizi: Hangi sektörlerde maliyetler daha hızlı arttı?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Eylül ayına ilişkin enflasyon verilerini geçen hafta açıkladı. Tüketici fiyatları %2'nin hemen üzerinde şekillenen beklentilerin üzerine çıkarak %2,97 geldi. Aylık bazda ele alındığında beklentilerin çok üzerinde gelen TÜFE'ye rağmen baz etkisiyle yıllık enflasyon 2023 yaz aylarından sonra ilk kez %50'nin altına geriledi. Eylül enflasyon verilerinde bir önemli gelişme daha yaşandı. 

• Enflasyon yaklaşık 3 yıl sonra Merkez Bankası'nın %50 seviyesindeki politika faizinin altına indi. Başka bir deyişle, Türkiye'de ilk kez faizlerde reel getiri söz konusu oldu.

TÜİK'in TÜFE ile birlikte açıkladığı üretici enflasyonunda gerileme trendi geçen ayların altında kaldı. Eylül ayında %1,37 artan ÜFE, yıllık bazda %33,09'a geriledi. Mayıs ayında %57,68 ile 2024'ün en yüksek seviyesine ulaşan yıllık ÜFE, sonrasında 3 ayda yine baz etkisiyle 20 puanın üzerinde gerileyerek Ağustos'ta %35,75'e çekilmişti. 

3 sektörde ÜFE geriledi

Sanayinin dört sektörünün aylık değişimleri madencilik ve taş ocakçılığında %1,83 artış, imalatta %1,25 artış, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında %2,28 artış ve su temininde %1,95 artış olarak açıklandı. Ana sanayi gruplarının aylık artış oranları ara mallarında %1,27, dayanıklı tüketim mallarında %1,70, dayanıksız tüketim mallarında %1,70, enerjide %0,45 ve sermaye mallarında %1,89 olarak kayıtlara geçti. 

Sektörler bazında bakıldığında üretici maliyetlerinde Eylül ayında en yüksek artış %8,30 ile tütün ürünlerinde görüldü. Tütün ürünleri sektöründe yıllık bazda üretici fiyatlarındaki artış %40,2 oldu. TÜİK tarafından veri setinde yer verilen 33 sektörden 19'un üretici fiyatlarındaki artış aylık ortalama ÜFE'nin üzerinde kalırken 14 sektörde artışlar aylık ortalamanın altında üzerinde geldi. 

Üretim maliyetleri, 3 sektörde ise bir önceki aya göre düşüş gösterdi. Bu sektörler %0,89'luk düşüşle giyim eşyası, %1,75'le ham petrol ve doğalgaz sektörü ve %5,51 ile kok ve rafine petrol ürünleri. Özellikle petrol sektöründeki maliyetlerdeki düşüş Eylül ayının ilk yarısında petrol fiyatlarında görülen düşüşler etkili oldu. Bu süreçte brent petrol fiyatları, 80 doların üzerinden kısa süreli de olsa 70 doların altına kadar çekilmişti.

Sektörel bazda üretici fiyatlarındaki artışta tütün ürünlerini %4,90 ile kömür ve linyit ile %3,76 ile metal cevherleri izledi. Basım ve kayıt hizmetleri %3,18 ile %3'ün üzerinde artış kaydeden bir diğer sektör oldu. Yıllık ÜFE'nin sektörel kırılımında ise zirvede içecek sektörü %51,65 ile zirvede yer alıyor. Su artımızı ile kanalizasyon ve atık yönetimi sektörü %48,70 ile ikinci ve üçüncü sırada. Giyim eşyası sektörü %47,74 ve madencilik sektörü %45,99 ile sıralandı. 

TÜFE ile ÜFE arasındaki makas korundu

TÜFE ile ÜFE arasındaki makas ise yaklaşık 1 yıldır olduğu gibi 15-20 puan bandındaki seyrini geçen Eylül ayında da sürdürdü. Ağustos ayında TÜFE ile ÜFE arasındaki 16,3 puanlık fark Eylül ayında neredeyse aynı düzeyde (16,2) kaldı. Üretici fiyat endeksi, 2022 yılının ikinci yarısında %150'lerin üzerine kadar tırmanırken ÜFE lehine olan makas 70 puanın üzerine çıkmıştı. 2020 Ağustos ayı ile 2023 Temmuz dönemi arasında kesintisiz olarak yıllık ÜFE, TÜFE'nin üzerinde kalmıştı. 

• Neden önemli? ÜFE'nin TÜFE'nin üzerinde kalması, enflasyonda artış yönlü baskıların daha fazla olduğu anlamına gelir. Üretici fiyatlarındaki artışların, tüketici enflasyonunu etkileyen mal ve hizmetlerin fiyatlarına yansıması beklenir.