Yeni Parti tartışmaları: Bir logo siyasetin neresinde durur?

Yeni Parti kurulur kurulmaz logosu üzerine tartışmalar başladı. Tasarım profesyonellerinden sosyal medya kullanıcılarına, iletişimcilerden politikacılara kadar neredeyse herkes dalgalar hâlinde Yeni Parti’nin logosu hakkındaki fikirlerini paylaşıyor.

• Dünyada bir partinin yalnızca logosu nedeniyle sevildiği ya da seçim kaybettiği bir örnek yoktur. Siyasal parti bir bütündür. Görsel göstergeler bu bütünün bir parçasıdır ve liderlik, program, örgütlenme ve siyasal konumla birlikte anlam kazanır.

Bir partiye kitlelerin desteğini kazandıran asıl unsurlar siyaseten durduğu yer, toplumla kurduğu ilişki ve bu konumu inandırıcı biçimde temsil edebilen liderliğidir. Öte yandan logo siyasetin yerine geçmese de kimliği daha görünür ve hatırlanır kılar.

Yeni Parti’nin logosu üzerine

Yeni Parti’nin logosu, partinin siyasal geleceğini belirleyecek bir unsur olmasa da milyonlara ulaşmayı hedefleyen bir yapının ilk işaretlerinden biri olduğu için önemlidir. 

• Tasarım ölçütleri açısından bakarsak grafik tasarım camiasının önde gelen isimlerinin logoyu leke, denge, renk, yazı karakteri ve özgünlük gibi başlıklar altında yerden yere vurmasında da Fatih Altaylı’nın “N’si Netflix’ten” diye yazmasında da haklılık payı olduğunu söyleyebilirim.

Bir tasarımcı olarak ben de Yeni Parti logosunun aceleye gelmiş olduğunu düşünüyorum. Ancak bu logonun, kuşatma altındaki bir siyasal hareketin resmen siyaset sahnesine çıkarken kullanmak zorunda olduğu araçlardan biri olduğunu unutmamak gerekir. Partinin kuruluşu sırasında, resmî prosedürlerin de gereği olarak, hızlıca ve ince eleyip sık dokumadan üretildiği ortada.

Daha ilk günden tek ve tutarlı bir uygulama yerine hizalaması, gölgelemesi ve tipografik ayrıntıları birbirinden farklı birkaç versiyonun dolaşıma girmesine bakarak bile çalışmanın henüz nihai hâlini bulmadığı söylenebilir. Bu çalışmanın en kısa zamanda tutarlı bir görsel kimlik sistemine dönüşmesi gerekir.

Elbette bunlar, logonun çıkış fikrinin yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Bunu, bazı başlangıç kararlarının verildiği ancak henüz tamamlanmamış bir görsel kimlik çekirdeği olarak değerlendirebiliriz.

Tasarımda sadeliğin getirdiği olanaklar

Bunların yanında, logonun belirgin avantajları da var. Sade, doğrudan ve kolay okunur bir yapıya sahip. Yeni olmanın ayırt edici bir siyasal iddia olup olmadığı ayrı bir tartışma olsa da “YENİ” sözcüğünü büyük ve kırmızı harflerle öne çıkararak partinin temel iddiasını tereddüde yer bırakmayacak biçimde duyuruyor. 

• Kolayca çoğaltılabilmesi ve eli yatkın olan herkesin benzerini çizebileceği ölçüde basit olması da pankarttan sosyal medya paylaşımına, bina cephesinden miting malzemelerine kadar farklı ortamlarda kullanım kolaylığı sağlayabilir.

Siyasal kimliklerde sadelik, başlı başına olumlu bir değer ya da kusur değildir. HDP’nin ağacı, Adalet Partisi’nin kıratı, Podemos’un mor dairesi, komünist partilerin orak çekiçleri ya da sosyalist partilerin gülü gibi hafızada yer eden pek çok siyasal işaret son derece basit yapılara dayanır.

Fakat sadelik az şey yapmak değil, az sayıdaki unsurun birbirini doğru biçimde tamamlamasıdır. Sadelik, tasarımın ayrıntılarını daha da önemli hâle getirir. Çünkü hizalama, harf aralıkları, oranlar ve tipografik denge gibi unsurlar yerli yerinde değilse mevcut grafik bu tür kusurların görünürlüğünü azaltacak başka unsurlardan yoksun kalabilir.

Yeni Parti logosu bu hâliyle bazı zaaflar içerse de yalınlık kararı, kimliğin geliştirilmesi açısından önemli bir imkan sunuyor. Tipografik yapı üzerinde çalışıldığında, farklı uygulamalardan vazgeçilip tek bir ana versiyonda karar kılındığında ve kullanım standartları netleştirildiğinde bu yalınlık, daha güçlü bir görsel kimliğe dönüşme potansiyeli taşıyor.

Benzerlikler kime yarıyor?

Yeni Parti’nin logosu için Netflix’ten Yeni Rakı’ya uzanan bir benzerlik yelpazesinden söz ediliyor. Buna kızan da var, haklı bulan da... İnsanların logoyu başka kurum ve markaların işaretlerine benzetmesi bütünüyle rastlantı değil. Kamuoyuna sunulan versiyonlardan birindeki kalın ve sıkıştırılmış harfler, “N” harfinin yapısı, yazıdaki hafif eğim ve perspektif duygusu ile alt bölümde kullanılan kavisli gölge, Netflix benzetmesini anlaşılır kılıyor. Benzerlik olduğu ortada ancak logonun “kopyalanmış” olduğunu ileri sürmek aşırı bir yorum olur.

• Buradaki mesele, yeni bir siyasi kimliğin ilk bakışta kendisinden önce başka bir markayı hatırlatması, ayrışmasını ve zihinlerde özgün bir yere oturmasını güçleştirmesi. Tipografide yapılacak küçük müdahaleler bu çağrışımı azaltarak logonun kendine ait sesini belirginleştirebilir.

Yeni Rakı benzetmesi ise grafik açıdan hakkaniyetli değil. Tırnaksız bir yazı karakteriyle büyük harflerle yazılan her “YENİ” sözcüğünün rakıyı hatırlatması, Özgür Özel ve ekibinin hatasından çok Yeni Rakı’nın yıllar boyunca sürdürdüğü iletişimin başarısı olarak görülebilir. Marka, gündelik dilde son derece genel bir sözcük olan “yeni”yi kendisiyle güçlü biçimde eşleştirmeyi başarmış. Dolayısıyla buradaki benzerliğin biçimsel olmaktan çok sözel ve kültürel bir çağrışım üzerinden kurulduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Yeni logonun Yeni Parti’ye sağladığı görünürlük

Yine de bu tartışma, tasarımla ilgili önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Bir logo kamuoyuna sunulduğunda yalnızca onu tasarlayanların değil, partinin destekçilerinin ve rakiplerinin, medyanın ve sosyal medya kullanıcılarının da yüklediği anlamlarla yaşamaya başlar. İsim belirlenirken siyasetçilerin, kurumsal kimlik hazırlanırken de tasarımcıların niyetleri kadar, ismin ya da işaretin farklı toplumsal kesimlerde yaratabileceği çağrışımlar da hesaba katılmalıdır.

Her siyasal hareket görünür olmak ister. Bunun için para, zaman, emek ve enerji harcanır. Ancak logo tartışmaları sayesinde Yeni Parti, az çabayla, hızlı ve ekonomik biçimde gündem olmayı ve görünürlük kazanmayı başardı. Günlerdir süren benzetmeler, eleştiriler ve tartışmalar Yeni Parti’ye eşine az rastlanır bir görünürlük avantajı sağladı. Birkaç gün içinde Yeni Parti logosunu görmeyen, ismini duymayan kalmadı.

Sembolsüzlüğün getirdikleri ve götürdükleri

Kuruluş öncesindeki kulis bilgilerine göre Özgür Özel, üç farklı tasarım ekibinden çalışma istemiş ve geleneksel bir siyasal figür yerine “Yeni Parti” adının öne çıkarılmasını tercih etmiş. Dolayısıyla sembolsüzlük kararının bir ihmal değil, bilinçli bir tercih olduğunu biliyoruz.

• Partinin geçmişten devralınmış siyasi ikonografiden uzaklaşmak, daha yalın ve çağdaş bir kimlik kurmak istemesi anlaşılır bir tercih. Bununla birlikte bir siyasi parti logosunun yalnızca dijital ortamda değil; bayrakta, rozette, miting alanında, bina cephesinde ve en önemlisi de oy pusulalarında işe yaraması gerekir.

Ticari bir marka yalnızca adıyla tanınmayı seçebilir. Ancak bir kitle partisinin görsel göstergeleri başkalarına kolayca tarif edilebilmeli ve rakiplerinin işaretlerinden kolayca ayırt edilebilmelidir. Üstelik bu ayrım, farklı yaşlardan, eğitim ve kültür düzeylerinden, toplumsal sınıflardan insanlarca hızla kavranabilmelidir. Bu nedenle sembolsüzlüğün, estetik bir tercih olmanın ötesinde, tanınma ve hatırlanma açısından neler getirip neler götürdüğünün değerlendirilmesi gerekir.

Birden fazla göstergeye sahip olmak neden önemli?

Bir partinin logosunda insanların o partiyle ilgili olarak zihinlerinin bir köşesine kaydedebilecekleri ikincil bir gösterge bulunması önemlidir. Siyasal tarihimizde geniş yer kaplayan partilerin kullandığı kırat, arı, ampul, anahtar, ağaç ve altı ok gibi semboller böyle işaretlerdir.

• Petek biçimindeki Türkiye haritasının üzerinde duran arı da, sarı ampul de, yeşil yapraklı ağaç da tasarım ödüllerine aday gösterilecek kusursuzlukta amblemler değil. Fakat Anavatan Partisi, AK Parti ve HDP, seçmenlerin zihnine liderleri ve kısaltmaları dışında bir başka göstergeyle daha yerleştiler. Seçmene “Mührü arıya, ampule, ağaca ya da altı oka bas” diyebilmeyi sağladılar.

Zihinde çifte kodlama işe yarar. Bir insanı yalnızca adıyla hatırlamakla yüzü, sesi, giyim tarzı ya da kokusu gibi başka göstergelerle birlikte hatırlamak arasında nasıl bir fark varsa, bir kurumu yalnızca ismiyle değil, o isimle eşleşen ayrı bir simgeyle tanımak arasında da benzer bir fark vardır. İsim ve sembol, hafızada iki ayrı çapa oluşturur ve gerektiğinde birbirini çağırır.

Garanti Bankası örneğinde olduğu gibi isim ile sembol, aynı şeyi tekrarlamak yerine birbirini tamamlayan iki anlam katmanı kurabilir. Bu örnekte Garanti adı güvence fikrini, dört yapraklı yonca ise enderlik ve şans çağrışımını taşıyarak zihnimizde birden fazla çapa oluşturuyor.

Söz ile görselin aynı olması ne kaybettirir?

Yeni Parti’nin mevcut logosunda yazı da işaret de öncelikle “yeni olmayı” anlatıyor. Büyük ve kırmızı “YENİ” sözcüğü markanın kendisine dönüşürken “PARTİ”, daha geri planda kalan açıklayıcı bir ifade gibi çalışıyor. Alt bölümdeki kavisli çizgi bir ufuk, yükseliş ya da başlangıç duygusu yaratsa da sonuçta yine yenilik fikrine bağlanıyor.

• Bu tercih, partinin kuruluş anında vermek istediği “yeni bir başlangıç” mesajıyla uyumlu. Ancak isim ve biçim aynı anlamı tekrarladığı için görsel kimlik ikinci bir çağrışım katmanı üretmiyor. “Yeni” sözcüğünün yanına partinin nasıl bir gelecek önerdiğini, toplumla nasıl bir ilişki kurmak istediğini ya da hangi temel değeri benimsediğini anlatan ayrı bir sembol eklenmesi, kimliği daha zengin ve hatırlanabilir hâle getirebilirdi.

“Yeni” güçlü, olumlu ve kapsayıcı bir sözcük. Bununla birlikte tek başına bir siyasal program değil; içeriği kadrolar, program, örgütlenme biçimi ve siyasal davranış tarafından doldurulacak bir vaat. Siyasetin logonun ilan ettiği bu vaade anlam kazandırması gerekiyor.

Bu açıdan bakınca kırmızı ve beyaz renklerin korunması da işlevsel olmuş. Yeni Parti bir yandan yeni bir başlangıcı temsil ederken diğer yandan seçmenin bildiği bir siyasal damarın tarihsel devamı olarak konumlanıyor. Bu renk tercihi, “Geçmişten gelen birikimi taşıyoruz ama yeni bir sayfa açıyoruz.” mesajını verme imkanı sunuyor.

Yeni Parti logosu değiştirilmeli mi, geliştirilmeli mi?

Yukarıda bugünkü çalışmanın tamamlanmış bir kurumsal kimlikten çok, geliştirilmeye açık bir başlangıç olarak ele alınabileceğini söyledim. Bunun için öncelikle dolaşımdaki farklı versiyonların ayıklanması ve tek bir ana logonun belirlenmesi gerekir. Tipografik yapı, harf aralıkları, hizalama ve kavisli gölgenin kullanımı bu ana versiyon üzerinde yeniden dengelenebilir.

• Kimlik sistemine partinin adıyla yarışmayacak ancak gerektiğinde tek başına kullanılabilecek bir sembol ya da işaret eklenebilir. Böyle bir işaret; sosyal medya profilinden rozete, parti bayrağından oy pusulasına kadar küçük ve hızlı algılanması gereken alanlarda önemli bir işlev üstlenir.

Son olarak logonun farklı boyutlarda, siyah-beyaz baskıda, ekranda, yakada, oy pusulasında, üye kayıt formlarında ve benzeri mecra ve yüzeylerde nasıl kullanılacağı üzerinde çalışmak gerekir. Bu çalışmalar, farklı yaş, eğitim ve okuryazarlık düzeylerindeki seçmenlerle test edilmelidir. Ortaya çıkan kararların bir kurumsal kimlik kılavuzuna aktarılması da farklı versiyonların yeniden dolaşıma girmesini önler.

Logo sabit ve değişmez bir yapı değildir. Partinin siyasal karakteriyle birlikte görsel kimliği de değişebilir, gelişebilir. Yeni Parti’nin ilk kongresi ve sonrasındaki kurumsallaşma süreci, parti logosu üzerindeki tüm bu çalışmaların yeniden değerlendirilmesi için uygun bir zemin sunacaktır.