Yeni solun neye ihtiyacı var?

Yazı: Dani Rodrik
Çeviren: Hazal Karabulut

Fransa'daki ve Birleşik Krallık'taki son seçimlerle beraber ABD'de devam eden başkanlık kampanyası da sol eğilimli partilerin yeni kimlikler oluşturmaya ve aşırı sağa karşı inandırıcı alternatifler sunmaya çalışırken karşılaştıkları ikilemleri yansıtıyor. Aşırı sağ, 2008 küresel krizinin ardından neoliberalizm ve hiper-küreselleşmeye karşı büyüyen tepkiden yararlanan ilk taraf olmuştu. Dolayısıyla 10 yıl önce "solun geri çekilmesinden" şikayet eden biri haklı olurdu. 

Sol partilerin hakkını teslim etmek gerekirse, bugün daha iyi bir konumdalar. Birleşik Krallık'taki İşçi Partisi, 14 yıllık Muhafazakar Parti iktidarını noktalayarak büyük bir zafer kazandı. Fransa'daki solcu Yeni Halk Cephesi (NFP) koalisyonunun aşırı sağın yükselişini durdurma şansı, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un müttefiki olan merkez güçlerinden çok daha yüksek. ABD Başkanı Joe Biden* her ne kadar anketlerde Donald Trump'ın gerisinde kalsa da yeni endüstriyel ve çevreci politikalarla ülkesini daha önce ulaşılmamış bir noktaya taşıdı.

Demokratların ABD'de yaşadığı zorlukların da gösterdiği gibi, sol için hâlâ yapılması gereken önemli işler var. Biden'ın yaşı ve kamuoyunu zihinsel yeterliliğine ikna edememesi, sorunun büyük bir parçası fakat Demokratların gerçekte neyi savundukları ve kimi temsil ettikleri konusunda verdikleri karışık mesajlar da bir o kadar etkili. Bu problem, diğer sol partileri de etkiliyor. Thomas Piketty'nin gösterdiği üzere, sol partiler geleneksel işçi sınıfı tabanlarından uzaklaşarak eğitimli elitlere yönelmiş durumda.

Sol ne yapmalı?

Sol, henüz mevcut gerçekliğe uygun bir kimlik oluşturmayı başaramadı. Peki kendilerini nasıl yeniden konumlandırabilirler? Fransa'da NFP'nin yaptığı gibi gelir dağılımına mı odaklanmalılar yoksa Birleşik Krallık İşçi Partisi gibi mali sorumluluğu mu savunmalılar? Biden gibi sanayi politikalarını benimsemeliler mi? Ne amaçla? Göç, çevre veya trans hakları gibi kültürel elitin genel halktan çok farklı görüşlere sahip olduğu konuları nasıl ele almalılar peki?

Eğer sol, siyasi gücünü yeniden kazanmak istiyorsa köklerine dönmek ve bir kez daha emekçi kesimin çıkarlarını temsil etmek zorunda. Bu da üniversite diploması olmayan işçiler için düzgün, güvenli ve üretken iş olanaklarına odaklanmayı gerektiriyor. Ekonomik güvensizliğin artışı, orta sınıfın erozyonu ve geri kalmış bölgelerdeki düzgün işlerin ortadan kalkması, sağ popülizmin yükselişinin merkezinde yer alıyor. Sol, ancak bu eğilimleri tersine çevirerek inandırıcı bir alternatif sunabilir.

Eski stratejiler işe yaramayacak

Buradaki zorluk, eski stratejilerin işe yaramayacak oluşu. İkinci Dünya Savaşı'nı takip eden onlarca yıl boyunca, imalat sektöründe çalışan sendikalı işçiler, hem sol partilerin çekirdek desteğini hem de orta sınıfın temelini oluşturuyordu. 

Günümüzdeyse ABD ve Avrupa'da imalat sektöründe çalışan işçi sayısı giderek azalıyor. İşgücünün büyük kısmı, hizmet sektörü tarafından istihdam ediliyor. Biden, 2021’in Ocak ayında göreve başladığında ABD’de istihdamda imalatın payı %8,5'e gerilemiş durumdaydı. Hükümetin imalatı yeniden canlandırma çabalarına rağmen, bugün bu oran %8,2'nin altında. Almanya gibi bazı Avrupa ülkelerinde imalat sektöründeki istihdamın payı daha yüksek olsa da hiçbirinin zaman içinde bu oranın düşmesini engelleyemediği görülüyor.

Sol partiler henüz bu durumla tam olarak yüzleşebilmiş değil. Üretimin ülke içine taşınması, rekabetçilik, dijitalleşme ve yeşil dönüşüm hakkındaki söylemlerin hiçbiri, söz konusu istihdam olduğunda gerçekçi duyulmuyor. Aynı durum, Çin'e karşı yerli sanayii koruma tavrı için de geçerli. İşçilerin çoğu imalat sektöründe çalışmıyorken ve bu sektörde istihdam edilme konusunda gerçekçi bir beklentileri yokken, imalata odaklanan stratejilerin siyasi cazibesi de çok daha düşük oluyor.

Gelir adaletini öne çıkaran, servet ve gelirin daha adil dağıtılmasını hedefleyen politikaların sorunları var. Vergi sistemlerinin kademeli hâle getirilmesi ve üst gelir gruplarına uygulanan vergi oranlarının artırılması için de hararetli bir tartışma sürüyor. Sosyal aktarımların artırılması ve sosyal güvenlik sisteminin iyileştirilmesi, özellikle toplumsal güvenlik ağları zayıf olan ABD'ye yardımcı olabilir. Ancak gelir transferi, cazip işlerin ortadan kalkmasına eşlik eden saygınlık ve sosyal itibar kaybını telafi edemeyeceği gibi, fabrikalar kapandığında ya da başka bir yere taşındığında toplumsal yaşamda baş gösteren çöküşü de onaramaz.

Dolayısıyla solun ihtiyacı olan, özellikle de geri kalmış bölgelerde ikamet eden, üniversite eğitimi almamış işçiler için düzgün ve üretken işler yaratmaya yönelik inandırıcı bir program. Böyle bir programda otomobil ya da çelik işçisinin aksine hizmet ya da perakende işçisi, hedef kitle olmalı. 

Ayrıca emek dostu inovasyon, programın merkezinde olmak zorunda. Ücretlerin ve istihdamın aynı anda artırılması için eğitim düzeyi daha düşük işçilerin üretkenliğini yükseltecek örgütsel ve teknolojik yenilikler gerekiyor. Otomasyon ve işgücü tasarrufu sağlayan diğer teknolojik uygulamaların aksine, emek dostu inovasyonlar sıradan işçilerin daha karmaşık görevleri yerine getirmelerine yardımcı olabilir. Uzmanlık kazandıran dijital araçlar bunun bir örneği.

İnovasyon ve üretkenlik bu gündemin merkezinde yer aldığı için, aslında gereken politikalar da geçmişteki başarılı sanayi politikalarına benzer nitelikte. Bunlara hizmet sektörüne yönelik sanayi politikaları ya da daha iyi bir ifadeyle işgücüne yönelik üretken politikalar diyebiliriz. Bu politikalar, mevcut yerel sektörler arası ortaklıklar ve ulusal inovasyon programları üzerine inşa edilse de daha az eğitimli işgücünü tamamlayan emek kolaylaştırıcı hizmet ve teknolojilere de odaklanıyor. Meslektaşlarımla birlikte bu tür programların ABD, Fransa ve İngiltere için taslaklarını da geliştirdik.

Yeni sol, ekonominin yeni yapısı ve verimlilik mecburiyeti ile doğrudan yüzleşmek zorunda. Ancak bu şekilde gerçekten geleceğin siyasi hareketi hâline gelip, bugünün popülist aşırı sağına karşı inandırıcı bir alternatif oluşturabilir.

*Editörün notu: Yazının yayımlandığı 10 Temmuz tarihinden sonra Biden, 2024 seçimlerinde yeniden aday olmayacağını açıkladı.

**Bu yazı, ilk defa 10 Temmuz 2024 tarihinde, Project Syndicate sitesinde yayımlanmıştır.