Birleşmiş Milletler&nbsp;(BM)&nbsp;Genel Kurulu Ocak 1946’da Londra’da ilk kez toplandığında, örgütün ilk Genel Sekreteri için konuşulan isimler arasında&nbsp;savaş sırasında&nbsp;Müttefik kuvvetlerin Avrupa’daki başkomutanı&nbsp;olan&nbsp;Dwight Eisenhower,&nbsp;savaş yıllarının İngiliz dışişleri bakanı&nbsp;Anthony Eden ve Kanadalı diplomat&nbsp;Lester&nbsp;Pearson&nbsp;bulunuyordu. O&nbsp;sırada BM&nbsp;Hazırlık Komisyonu’nda&nbsp;çalışan&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.cambridge.org/core/books/abs/secretary-or-general/evolution-of-the-secretarygeneral/9439E5F17F4D628854A4FB6F5B9C9429">Brian&nbsp;Urquhart’ın&nbsp;aktardığına göre</a>&nbsp;bu isimlerin tümü Sovyet vetosuna takılacaktı. Güvenlik Konseyi&nbsp;sonunda&nbsp;daha az tanınan bir isimde, Norveç’in savaş dönemi dışişleri bakanı&nbsp;Trygve&nbsp;Lie’de&nbsp;uzlaştı.&nbsp;Urquhart’ın&nbsp;Genel Kurul’un konuşmacı listesini düzenlediği gün ABD heyeti başkanı Edward&nbsp;Stettinius&nbsp;masasına gelip salondakilerden hangisinin&nbsp;Lie&nbsp;olduğunu sordu. Birkaç dakika sonra da kürsüde onu&nbsp;savaş yıllarından&nbsp;herkesin&nbsp;tanıdığı bir&nbsp;lider olarak övüyordu.Lie&nbsp;görevinde&nbsp;büyük güçlerin desteği sürdükçe&nbsp;etkili olabildi.&nbsp;1950’de Konsey’in Kore’ye müdahale kararını desteklediğinde Sovyetler Birliği,&nbsp;Lie&nbsp;ile bütün bağını kopardı ve ikinci dönemini&nbsp;veto etti. Genel Kurul, Konsey’in tavsiyesini&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://digitallibrary.un.org/record/211024?ln=en&amp;v=pdf">beklemeden görev süresini üç yıl uzattı</a>.&nbsp;Sovyetler Birliği,&nbsp;Konsey’i devre dışı bırakan bu kararı BM Şartı’na&nbsp;aykırı&nbsp;buldu&nbsp;ve&nbsp;Lie’yi&nbsp;muhatap kabul etmedi.&nbsp;Lie&nbsp;görevde kaldı, ancak&nbsp;daimi&nbsp;üyelerden biriyle hiçbir temas kuramadan geçen iki yılın ardından Kasım 1952’de istifa etti.Bugün&nbsp;BM’nin ilk Genel Sekreteri&nbsp;Lie’yi&nbsp;hatırlayan pek yok. Kamuoyunun belleğinde kalan isim, şüpheli bir uçak kazasında hayatını kaybeden ve ölümünden sonra Nobel Barış Ödülü’nü alan&nbsp;Dag&nbsp;Hammarskjöld.&nbsp;Lie’nin&nbsp;hikayesi ise makamın değişmeyen kuralını ortaya&nbsp;koyuyor.&nbsp;Genel Sekreter, beş&nbsp;daimi&nbsp;üyeden hiçbirinin itiraz etmediği adaylar arasından seçilir. İçlerinden birinin desteğini yitiren Genel Sekreter görevde kalabilir, ancak işini yapamaz hâle gelir.&nbsp;Seksen yıl sonra Güvenlik Konseyi, aynı kuralla&nbsp;mevcut Genel Sekreter&nbsp;António&nbsp;Guterres’in halefini arıyor.&nbsp;Yarışta önde giden Kosta Rikalı&nbsp;Rebeca&nbsp;Grynspan,&nbsp;daimi&nbsp;üyelerin oylarının ayrı sayıldığı&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://passblue.com/2026/10/16/powerful-council-members-reject-a-baki-in-first-color-coded-poll/">16 Ekim’deki&nbsp;gayriresmi&nbsp;ön oylamada</a>&nbsp;iki&nbsp;daimi&nbsp;üyeden olumsuz oy aldı.&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://passblue.com/2026/10/30/uae-candidate-showed-mixed-results-in-latest-un-security-council-poll/">30 Ekim Cuma günü yapılan yedinci ön oylama</a>&nbsp;da bir uzlaşı&nbsp;getirmedi. Türkiye aynı&nbsp;gün&nbsp;Büyükelçi&nbsp;Feridun&nbsp;Hadi&nbsp;Sinirlioğlu’nu&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.un.org/pga/wp-content/uploads/sites/111/2026/11/PGA81-Communication-Nomination-Secretary-General-Candidate-30-October-2026.pdf">aday gösterdi.</a>&nbsp;Bu, Türkiye’nin&nbsp;BM Genel Sekreterliği için&nbsp;ilk&nbsp;adaylığı.&nbsp;Deneyimli bir diplomat olan&nbsp;Sinirlioğlu&nbsp;2015’te Dışişleri Bakanlığı yaptı, 2016-2023 yılları arasında Türkiye’nin BM&nbsp;Daimi&nbsp;Temsilcisi oldu, 2023’te&nbsp;Guterres’in görevlendirmesiyle Afganistan üzerine bağımsız bir değerlendirme hazırladı ve Aralık 2024’ten bu yana AGİT Genel Sekreteri.&nbsp;Bu göreve, Çin dışındaki dört&nbsp;daimi&nbsp;üyenin, ABD, Rusya, Birleşik Krallık ve&nbsp;Fransa’nın da aralarında bulunduğu&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.mfa.gov.tr/no_-247_-agit-genel-sekreterligi-gorevine-buyukelci-feridun-h-sinirlioglu-nun-atanmasi-hk.tr.mfa">57 devletin uzlaşısıyla </a><a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="http://atandı.BM">atandı</a>. BM Genel Sekreteri&nbsp;seçilebilmesi&nbsp;ise&nbsp;daimi&nbsp;üyelerin&nbsp;hiçbirinin itiraz etmemesine bağlı.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">Seçim&nbsp;usulü ve Türkiye’nin&nbsp;adaylığı</h2><a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.un.org/en/about-us/un-charter/chapter-15">BM Şartı’nın 97.&nbsp;maddesine göre</a>&nbsp;Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından atanır. Sürecin ayrıntıları Genel Kurul’un Eylül 2025’te kabul ettiği&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.un.org/en/sg-selection-and-appointment">79/327 sayılı kararda</a>&nbsp;yer alıyor.&nbsp;Aday gösteren devlet, Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi başkanlarına bir mektup gönderir ve buna adayın vizyon belgesini, özgeçmişini ve kampanyasının finansman kaynaklarını ekler. Adaylar Genel Kurul’da canlı yayımlanan oturumlarda üye devletlerin sorularını yanıtlar. Konsey, Temmuz sonundan bu yana gizli ön oylamalar yapıyor. Üyeler her aday için “destekliyorum”, “desteklemiyorum” veya “görüşüm yok” şeklinde oy kullanıyor. Aday sayısı azaldığında, daimi üyelerden gelebilecek bir vetoyu önceden görmek için bu üyelerin oyları farklı renkte pusulalarla ayrıca sayılabiliyor. Bu yıl renkli pusula ilk kez 16 Ekim’de altıncı turda kullanıldı, yedinci turda ise üyelerin çoğunun isteğiyle yeniden ayrımsız pusulaya dönüldü.&nbsp;Uzlaşı sağlandığında Konsey resmî bir oturumda tek bir adayı tavsiye eder. Bunun için 15 üyeden en az 9'unun olumlu oyu gerekir ve&nbsp;daimi&nbsp;üyelerden hiçbiri karşı oy kullanmamalıdır. Ardından Genel Kurul tavsiye edilen adayın atanması kararını alır ve yeni Genel Sekreter 1 Ocak’ta göreve başlar.&nbsp;<ul><li>BM&nbsp;Daimi&nbsp;Temsilcisi Ahmet Yıldız,&nbsp;Türkiye’nin bugüne dek beklemesini&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://tr.euronews.com/2026/10/31/turkiye-feridun-sinirlioglunu-bm-genel-sekreterligi-icin-aday-gosterdi">Latin Amerika ve Karayipler’den bir adayın öne çıkması beklentisine duyulan saygıyla</a>&nbsp;açıkladı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan adaylığın amacının&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://serbestiyet.com/featured/feridun-sinirlioglu-turkiyenin-bm-genel-sekreterligi-adayi-oldu-252641/">seçim sürecindeki tıkanıklığın aşılmasına katkıda bulunmak</a>&nbsp;olduğunu belirtti. Birleşik Arap Emirlikleri&nbsp;de&nbsp;yarışa geç katılarak&nbsp;21 Ekim’de Devlet Bakanı&nbsp;Lana&nbsp;Nusseibeh’i&nbsp;aday gösterdi.&nbsp;Nusseibeh&nbsp;30 Ekim oylamasında dördüncü sırada yer aldı.&nbsp;</li></ul>Yıldız’ın altını çizdiği beklenti, bölgesel rotasyon teamülüne dayanıyor. Şart, Genel Sekreterin hangi bölgeden geleceği konusunda bir&nbsp;hüküm&nbsp;içermiyor. Bununla birlikte Genel Kurul’un&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://docs.un.org/en/A/RES/51/241">51/241 sayılı kararı</a>&nbsp;seçimde bölgesel rotasyona ve cinsiyet eşitliğine gereken özenin gösterilmesini istiyor. Uygulamada&nbsp;makam&nbsp;bölgeler arasında el&nbsp;değiştirdi.&nbsp;Batı Avrupa ve Diğerleri Grubu dört, Asya ve Afrika ikişer, Latin Amerika ve Karayipler bir Genel Sekreter çıkardı. Doğu Avrupa’dan bu göreve gelen olmadı, örgütün&nbsp;seksen yıllık&nbsp;tarihinde bir kadın Genel Sekreter de olmadı. 2016’da sıranın Doğu Avrupa’da&nbsp;olduğu düşünülürken Konsey Batı Avrupa ve Diğerleri Grubu’ndan&nbsp;Guterres’i&nbsp;tavsiye etti.&nbsp;Bu yıl beklenti Latin Amerika ve Karayipler&nbsp;yönünde ve&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/SG_report_2026.pdf">adayların çoğunun bu bölgeden gelmesi</a>&nbsp;beklentinin geniş ölçüde paylaşıldığını gösteriyor. Burundi,&nbsp;Senegalli&nbsp;Macky&nbsp;Sall’ı&nbsp;aday gösterdiğinde Nijerya, Afrika&nbsp;Birliği Komisyonu’na&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.dw.com/en/why-africa-remains-divided-over-macky-salls-un-bid/a-76739197">gönderdiği notada</a>&nbsp;sıranın Latin Amerika ve Karayipler’de olduğunu hatırlatmıştı. Türkiye ise&nbsp;Guterres&nbsp;gibi Batı Avrupa ve Diğerleri Grubu’nda yer alıyor. Bu yüzden Türkiye’nin adaylığı,&nbsp;teamüle uyan adaylar&nbsp;daimi&nbsp;üyelerin itirazını aşamadığı takdirde devreye girebilecek bir seçenek olarak sunuluyor.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">BM reformu tartışması ve adaylık</h2>Küresel Güney’in BM’de daha fazla söz hakkı arayışı Genel Sekreterliği&nbsp;de içine aldı.&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.cambridge.org/core/books/abs/secretary-or-general/selecting-the-worlds-diplomat/0422B87FAD5ED9E1ACC248A624618CD4">1981 seçiminde</a>&nbsp;Bağlantısızlar Hareketi’nin desteklediği Tanzanyalı Salim Ahmed Salim ABD vetolarına takıldı ve Konsey sonunda Perulu&nbsp;Javier&nbsp;Pérez&nbsp;de&nbsp;Cuéllar’da&nbsp;uzlaştı.&nbsp;Bugün&nbsp;reform talepleri Konsey’in yapısına odaklanıyor. Yükselen güçlerden Hindistan ve Brezilya, Almanya ve Japonya&nbsp;ile birlikte&nbsp;G4 grubunu oluşturuyor ve dördü de&nbsp;daimi&nbsp;üyelik istiyor. Afrika Birliği kıta için veto yetkisini de içeren&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.aljazeera.com/news/2026/9/26/unga81-why-has-africas-security-council-reform-push-remained-unresolved">iki&nbsp;daimi&nbsp;üyelik</a>&nbsp;talep ediyor. Türkiye, İtalya ve Pakistan’ın öncülüğündeki&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.esteri.it/en/sala_stampa/archivionotizie/comunicati/2026/09/uniting-for-consensus-joint-statement-on-un-security-council-reform/">Uzlaşı&nbsp;İçin Birlik</a>&nbsp;grubunda yer alıyor. Grup yeni&nbsp;daimi&nbsp;üyeliklere karşı çıkarken uzun süreli seçilmiş üyelik modelini öneriyor. Hangi model benimsenirse benimsensin,&nbsp;Şart’ın&nbsp;değiştirilmesi, diğer bir deyişle BM reformu,&nbsp;beş&nbsp;daimi&nbsp;üyenin onayını gerektiriyor.&nbsp;Şart’ın&nbsp;hazırlanmasında görev alan İngiliz tarihçi Charles&nbsp;Webster’ın&nbsp;BM için kullandığı “<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691157955/no-enchanted-palace?srsltid=AYCX9vKAzmo23r7TbUg2itKQ89AuZv9f28_Os5oUXHmlvj4trpcflRCT">evrensel bir yapının içine yerleştirilmiş bir büyük güçler ittifakı</a>” tanımı bu açıdan bugün de geçerli.&nbsp;Sinirlioğlu’nun&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://passblue.com/wp-content/uploads/2026/10/H_E_-Feridun-Sinirlioglu_VS_3.pdf">vizyon belgesi</a>&nbsp;“Çok Taraflılığı Korumak ve Köprüler Kurmak” başlığını taşıyor. Güvenlik Konseyi belgede&nbsp;yalnızca&nbsp;bir kez,&nbsp;Sinirlioğlu’nun&nbsp;Afganistan için hazırladığı bağımsız değerlendirmenin görev tanımı anılırken geçiyor. Veto,&nbsp;daimi&nbsp;üyelik ya da Konsey reformu metinde yer almıyor. Reform başlığı altında bütçe disiplini, maliyetlerin düşürülmesi ve verimlilik anlatılıyor.&nbsp;Sinirlioğlu, kendi görev süresinde&nbsp;AGİT bütçesinin yüzde 11 küçülmesini&nbsp;bir başarı olarak&nbsp;sunuyor.&nbsp;BM’nin mali kriz içinde olduğu bir dönemde bu vurgu, katkı payı yüksek üye devletlere verilmiş bir mesaj olarak değerlendirilebilir.&nbsp;Adayların neredeyse tamamı reform konusunda suskun.&nbsp;30 Ekim oylamasında ilk&nbsp;dört&nbsp;sırayı alan&nbsp;Grynspan,&nbsp;Grossi,&nbsp;Rodrigues-Birkett&nbsp;ve&nbsp;Nusseibeh’in&nbsp;vizyon belgelerinde Konsey reformu hiç geçmiyor veya tek bir cümleyle sınırlı kalıyor. Vetonun sona ermesini açıkça savunan Tonga adayı&nbsp;Ivonne&nbsp;A-Baki ilk dörde giremedi.&nbsp;Ukrayna ve Gazze başta olmak üzere daimi üyelerin taraf olduğu ya da yakından ilgilendiği krizler&nbsp;ise&nbsp;adayların en çok sakındığı konular.&nbsp;Adaylar, onaylarına&nbsp;ihtiyaç duydukları&nbsp;beş ülkeyle ters düşecek bir dil kullanmaktan kaçınıyor.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">Seçenekler ve sınırlar</h2>Konsey’in bir sonraki ön oylamasının tarihi henüz açıklanmadı.&nbsp;Grynspan’ın&nbsp;seçilebilmesi, ona karşı oy veren iki&nbsp;daimi&nbsp;üyenin tutumunu değiştirmesine bağlı.&nbsp;Türkiye ve Birleşik&nbsp;Arap Emirlikleri’nin&nbsp;Ekim ayının son haftalarında&nbsp;yarışa katılması da bu belirsizlikle ilgili.&nbsp;Guterres’in&nbsp;görev süresi 31 Aralık’ta sona eriyor ve&nbsp;Şart’ta&nbsp;Konsey o tarihe kadar bir adayda uzlaşamazsa ne olacağına dair bir&nbsp;hüküm bulunmuyor. Geçmiş uygulamalara dayanan&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/SG_report_2026.pdf">üç seçenek üzerinde duruluyor</a>. İlki, 1961’de&nbsp;Hammarskjöld’ün&nbsp;ölümünün ardından&nbsp;U&nbsp;Thant’ın atandığı gibi bir vekil Genel Sekreter atanması. İkincisi,&nbsp;Guterres’in&nbsp;görevinin&nbsp;belirli bir süreyle uzatılması. Bunun için&nbsp;Guterres’in&nbsp;kabul etmesi, Konsey’in uzatmayı tavsiye etmesi ve Genel Kurul’un onayı gerekiyor.&nbsp;Üçüncüsü&nbsp;Lie’nin&nbsp;1950’deki emsali, yani Genel Kurul’un Konsey&nbsp;tavsiyesi&nbsp;olmaksızın karar alması.&nbsp;Bu seçenek,&nbsp;atamayı Konsey’in tavsiyesine bağlayan 97.&nbsp;madde nedeniyle&nbsp;Şart’a&nbsp;uygunluğu tartışmalı bir yol.<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.cambridge.org/core/books/abs/secretary-or-general/evolution-of-the-secretarygeneral/9439E5F17F4D628854A4FB6F5B9C9429">Urquhart’a&nbsp;göre</a>&nbsp;Lie’nin&nbsp;en kalıcı eseri New York’taki genel merkez binasıdır.&nbsp;Siyasi&nbsp;rolünü ise Kore’de bir tarafın yanında konumlandığında,&nbsp;daimi&nbsp;üyelerden birinin desteğiyle birlikte yitirdi.&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.un.org/en/about-us/un-charter/chapter-15">Şart’ın&nbsp;100. maddesi</a>&nbsp;Genel Sekreterin hiçbir hükümetten talimat almamasını istiyor ve adaylar da ülkelerinin tutumlarıyla araya mesafe koymaya özen gösteriyor. Türkiye açısından bu mesafe, reform talepleriyle adaylığın farklı kanallardan ilerlediği anlamına geliyor.&nbsp;Reform talepleri devlet düzeyinde, Uzlaşı İçin Birlik ve&nbsp;hükümetlerarası&nbsp;müzakereler aracılığıyla dile getiriliyor. Adaylık seçim süreci boyunca&nbsp;Türkiye’ye&nbsp;Konsey üyeleriyle doğrudan temas&nbsp;ve BM’deki konumunu güçlendirme&nbsp;imkanı&nbsp;sunuyor.&nbsp;Genel Sekreterin reform sürecinde resmi bir karar&nbsp;yetkisi de yok. Reformu savunan bir aday seçilse&nbsp;bile&nbsp;ikinci dönem için yine&nbsp;daimi üyelerin onayına ihtiyaç duyacağından görev süresi boyunca bu ülkelerle ilişkisini hesaba katmak durumunda kalacak.&nbsp;Türkiye’de adaylık önemli bir gelişme olarak karşılandı. Ancak&nbsp;sonuç ne olursa olsun Sinirlioğlu’ndan&nbsp;bu süreçte&nbsp;Türkiye’nin dış politika tutumlarını&nbsp;BM’ye taşımasını&nbsp;beklemek yanıltıcı olabilir. Yeni Genel Sekreter&nbsp;Şart gereği yalnızca örgüte karşı sorumlu olacak. Başarısı da hem&nbsp;daimi&nbsp;üyelerle çalışabilme hem de örgütü&nbsp;Şart’ın&nbsp;ilkeleri doğrultusunda bütün üyeler adına yönetebilme becerisiyle ölçülecek.

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

Güvenlik Konseyi, Guterres’in halefi üzerinde uzlaşamazken Türkiye, Feridun Sinirlioğlu’nu aday gösterdi. Sinirlioğlu’nun seçilmesi, beş daimi üyeden hiçbirinin karşı çıkmamasına bağlı. BM’nin ilk genel sekreterinden bugüne uzanan deneyim, bu ülkelerle uzlaşma gereğinin hem adayların söylemini hem de göreve geldiklerinde atabilecekleri adımları nasıl sınırladığını gösteriyor.

Türkiye ilk kez BM Genel Sekreterliği yarışında: Sinirlioğlu’nun adaylığı ne anlama geliyor?

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki Mekke Anlaşması’nın en çok tartışılan kısmı, bir ülkeye yönelik saldırının tümüne yapılmış sayılmasını öngören kolektif savunma hükmü. Ancak geçmiş örnekler, bu hükümlerin kriz anlarında nadiren ortak askerî yanıt ürettiğini gösteriyor. Anlaşmanın asıl etkisi savunma sanayii, teknoloji, eğitim ve tedarik zincirinde kurulacak işbirliğinde ortaya çıkabilir.

Adviye Damla Ünlü Bektaş

Türkiye ilk kez BM Genel Sekreterliği yarışında: Sinirlioğlu’nun adaylığı ne anlama geliyor?