Geçtiğimiz hafta akaryakıt zammı kararı sonrası protestolarla sarsılan Kazakistan’da sokaklar “şimdilik” duruldu. Ülkede protestocuların ele geçirdiği kamu binalarının hükümet tarafından geri alındığı, sokaklarda kontrolün yeniden sağlandığı ve “terörle mücadele operasyonunun sürdüğü” açıklandı. Olaylarda 164 kişi yaşamını yitirirken Cumhurbaşkanlığı 5 bin 800 kişinin gözaltına alındığını duyurdu.Protestoların merkezi olan Almatı kentine giden BBC muhabiri Abdujalil Abdurasulov, yanmış araç kokusunun sindiği kentteki atmosferi “kıyamet filmlerine” benzetirken “hükümete karşı hoşnutsuzluğun devam ettiğini ve yeni bir kıvılcımın başka bir protesto dalgasına yol açabileceğini”&nbsp;belirtti.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden: 2 Ocak’ta doğal gaza %50 oranında zam yapılmasıyla patlak veren protestolar, zam oranının indirilmesine rağmen çatışmalara dönüşmüştü. Hükümet istifa ederken “göstericilere uyarı yapılmadan ateş açılması”&nbsp;emri veren Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev olağanüstü hâl ilan ederek Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü'nden destek istemişti. Üye ülkelerin Rusya liderliğindeki güvenlik güçleri “barış gücü” olarak ülkeye girmişti. Rusya’nın ülkeye sevk ettiği güçlerin başındaki komutanın 2014’te Kırım’ın ilhak edilmesine öncülük eden Andrey Serdyukov olması dikkat çekmişti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD-Rusya atışması: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, “Kazakistan’ın neden dış yardıma ihtiyaç duyduğunun anlaşılır olmadığını” söylerken Rusya'ya ait askeri birliklerin ülkeden ayrılmasının zor olacağı konusunda uyarı yaptı. Rusya Dışişleri Bakanlığı da&nbsp;"ABD, evinizdeyse hayatta kalmak zor olabilir" ifadeleriyle yanıt verdi.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Rusya’nın amacı</h2>Rusya, dünyadaki en uzun kara sınırlarından birini Kazakistan'la paylaşıyor. İki ülke arasında rekor düzeyde karşılıklı ticaret yapılırken Rusya’nın Kazakistan’da askerî deneme üsleri ve bir uzay üssü bulunuyor. Rusya merkezli enerji şirketleri de ülkede faaliyet gösteriyor.Geçtiğimiz yıllarda Ermenistan, Gürcistan, Ukrayna, Belarus gibi ülkelerde toplumsal protestolarla itibarı ve bölgedeki gücü sarsılan Rusya’nın, kendi rejimini sürdürebilmek için yakın gördüğü ülkelerdeki değişim taleplerini bastırdığı yorumları yapılıyor. Rusya, Kazakistan’daki protestolara karşı Kazakistan yönetiminin yanında yer alarak bölgedeki ekonomik ve askerî çıkarlarını korumayı amaçlıyor.&nbsp;Öte yandan, Avustralya merkezli The Conversation sitesi, Rusya’nın 2014’te Kırım’da uyguladığı stratejinin benzerini uygulayarak siyasi karışıklık olan bölgeye askerlerini yerleştirip ilhakın yolunu açtığını öne sürüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şimdi ne olacak?</h2>Ülkenin kurucu lideri Nursultan Nazarbayev'in ülkeden ayrıldığı iddia ediliyor. Nazarbayev'e yakın olduğu belirtilen istihbarat şefi Karim Massimov'un "ihanet" şüphesiyle tutuklandığı, devlet televizyonunun her zamankinden farklı olarak Cumhurbaşkanı Tokayev’den “en üst düzey yetkili” olarak bahsettiği biliniyor.&nbsp;The Washington Post’a konuşan Orta Asya uzmanı Arkady Dubnov ise genç nüfusun “geçmiş yüzyıldan kalan yöneticileri”&nbsp;benimsemediğinin altını çiziyor.ABD - Rusya ilişkilerinin Ukrayna konusunda giderek gerildiği biliniyor. Kazakistan’da faaliyet gösteren ABD merkezli şirketlerin ticari geleceğine de bağlı olarak bu gerilimin artması da oldukça muhtemel gözüküyor. Demokrasi yanlısı protestoların giderek daha fazla görünürlük kazandığı Rusya’daki ekonomik problemleri de göz önüne alınca, Rusya’nın askerî gücünü kullanarak elde edeceği kazanımların sürdürülebilirliği merak uyandırıyor.

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

Kazakistan'da isyanın ardından 

İran’da iki dönemdir görevde olan Hasan Ruhani’nin görev süresinin dolmasının ardından Cumhurbaşkanlığı seçimleri dün gerçekleştirildi.Cumhurbaşkanı adaylarını inceleme yetkisine sahip muhafazakâr yapıdaki Anayasayı Koruyucular Konseyi, eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı İshak Cihangiri ve eski Meclis Başkanı Ali Laricani gibi pek çok önemli siyasetçinin aday olmasına izin vermemişti. Seçime katılan tek reformist aday, halkta heyecan uyandırmadığı söylenen Merkez Bankası Başkanı Abdüşnasir Himmeti olmuştu. Sıkı muhafazakâr Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi'nin seçimi kazanması garanti olarak <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2021/06/17/world/middleeast/iran-election-president.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">görülüyordu</a>. &nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Boykot çağrısı</h2>İran halkı ekonomik sıkıntılara ve rejimin baskıcı tutumuna karşı geçtiğimiz yıllarda protesto gösterilerinde bulunmuştu. Sokak protestoları şiddetli şekilde bastırılmış, onlarca insan hayatını kaybetmişti. İnsanların değişim beklentisinin mevcut seçim sistemiyle karşılanmayacağına ikna olan ülke içindeki ve dışındaki muhalifler, oy kullanmanın yalnızca rejimi meşrulaştıracağı gerekçesiyle boykot çağrısında bulunmuştu. Seçim öncesinde katılım beklentisi %36’ya kadar düşmüş, seçime katılım oranı adayların oy oranından daha çok merak edilir hâle gelmişti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Katılım çağrısı</h2>Boykot çağrısının ardından dinî lider Ali Hamaney “ABD ve Birleşik Krallık gibi dış güçlerin kontrolünde olan basının aktardığına aldanmaksızın” oy verme çağrısında bulunmuş, sandığa gitmemenin kabul edilemez olduğunu söylemişti. İran sokaklarında adayların posterlerinin yanı sıra sadece oy vermeye çağıran ve ABD'nin suikastı sonucu ölen Devrim Muhafızları komutanı Kasım Süleymani'nin fotoğraflarının olduğu posterler de görünür olmuştu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Reisi’den beklentiler</h2>ABD’nin yaptırım listesinde bulunan Reisi’nin ABD yönetimiyle iyi anlaşabileceği düşünülmüyor. Dinî lider Ali Hamaney’in varisi olarak görülen Reisi yönetiminde İran’ın daha da izole bir ülke hâline <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2021/06/17/iran-cumhurbaskanl-g-secimi-icin-sand-ga-gidiyor-adaylar-ve-muhtemel-senaryolar" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gelmesi bekleniyor</a>. Hamaney’e yakınlığı sayesinde karar alma özerkliğine sahip olması beklenen Reisi’nin komşu ülkeler ve Batı'yla gergin ilişkilere sahip olabileceği, nükleer anlaşmanın da zor bir sınava dönüşeceği <a fr-original-style="" href="https://www.middleeasteye.net/opinion/iran-elections-would-conservative-president-solve-problems" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifade ediliyor.</a> Vatandaşların özgürlük ve zenginlik taleplerini karşılayamayan, bir değişim de vadedemeyen rejimin meşruiyet krizi içine girmesi de olası görünüyor.

Bartu Özden