28 Aralık Pazartesi sabahından ve yılın son sayısından herkese merhaba. Bu bülteni hazırlarken yaklaşık 9 ay önce başlayan Pareto macerasına yeniden dönüp bakma şansı yakaladık. Masanın başında oturup “2020’de en çok ne yazmışız?” ve “Hangi sektörlerde neler olmuş?” diye düşünürken onlarca yazının üzerinden geçtik. Bazen yaptığımız küçük hatalarla dalga geçtik, bazense üstünden aylar geçmiş olmasına rağmen bize dün olmuş gibi gelen bir olayı hatırlayarak gülümsedik.
- İş dünyasına geçmeden önce: Kendi yılımıza bakmamız gerekirse 2020’de 40 sayıda 35 binden fazla okurumuza her pazartesi haftanın en önemli iş dünyası gelişmelerini farklı içerik formatlarında aktarmaya çalıştık. Beş ay boyunca sürdürdüğümüz podcast’imizde bültenlere sığdıramadığımız konuları tartıştık. Yeni yıla girerken Pareto’da yeni bir formata geçtik. Bu formatta her hafta dünyanın dikkatini çeken bir konuyu tüm boyutlarıyla ele alabilecek olma fikri bizi heyecanlandırıyor. Diğer yandan podcast’imizi daha taze bir şekilde geri döndürmek için çalışmalarımız sürüyor.
- İş dünyasında 2020: Bu yıl, piyasalarda ve iş dünyasında belirsizliklerin yılı olarak geçti. Yılın başlarında tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 salgını, birçok sektörün büyük hasar almasına yol açarken birçok yeni iş modelinin doğuşuna da olanak sağladı. 2020’nin zorla kolayın, kazananla kaybedenin, inişlerle çıkışların ve beklenmedik fırsatların yılı olduğunu söylemek mümkün. Bütün bu karmaşa içinde iş dünyasında oluşan trendleri hafta hafta gözlemleme şansımız oldu. Bunlardan en önemli gördüklerimizi bu sayıda derledik. Aşağıda yer verdiğimiz altı trende ek olarak bu yıl dikkatimizi çeken bazı verileri de bağlantıdaki sitede bir araya getirdik. Uzmanların 2021 öngörülerini de son kanalımızda bulabilirsiniz.
Herkes için daha sakin bir yıl olması dileğimizle,
Nurefşan & İren
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
Piyasalarda 2020
2020'nin ilk yarısında pandemi şokunu atlatmaya çalışan piyasalar, ikinci yarıda gelen aşı haberleriyle toparlanmaya başladı.


Covid-19’un küresel olarak yayılmaya başlamasıyla artan işsizlik, bozulan tedarik zinciri, küçülen veya yok olmaya başlayan sektörler karşısında ekonomistler; Büyük Buhran’dan sonraki en büyük ekonomik krizin geldiği konusunda uyarılar vermeye başladı. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerdeki merkez bankaları, krizin ekonomik etkilerini ortadan kaldırmak için genişletici para politikaları uygulayarak likidite miktarını artırmayı hedefledi. Hükümetler ise hanehalkını krizin etkilerinden korumak için para politikasını destekleyen mali paketler açıklamaya başladı. 2020 boyunca salgının seyri; merkez bankaları politikaları, teşvik paketlerine yönelik gelişmeler ve aşı gelişmeleri, küresel piyasalarda dalgalanmalara sebep oldu.
- ABD: Kapanmaların başladığı mart ayında S&P 500 hisseleri %31 düşerken en ağır darbeyi seyahat, eğlence ve perakende sektörleri aldı. 2020'nin sonunda ise ABD seçimlerinin yarattığı siyasi belirsizliğin geride kalması ve aşı gelişmeleri, ABD endekslerini yukarı taşıdı. S&P 500 endeksi yaklaşık %14,6’lık bir büyüme yakalarken Nasdaq ise % 40'ın üzerinde getiri elde etti. Dow Jones endeksi ise kasım sonunda tarihte ilk kez 30 bin seviyesini aştı.
- Türkiye: BIST 100 endeksi, ekim başından itibaren %22’den fazla artış kaydetti ve 1,410 puanla yılın en yüksek seviyesini gördü. Bu yıl Dolar/TL’nin 8,5832 ile tarihî zirvesini görmesine karşın, ekonomide alınan adımlarla kurda düşüş görüldü. Mayıs ayında 643 puanla zirveye ulaşan risk primi ise normalleşme adımları sayesinde yıl sonuna doğru 319,25 puan seviyesine indi.
- Emtia piyasaları: Pandemi boyunca yatırımcıların güvenli liman olarak altını tercih etmeleri, altın fiyatlarında yükselişe sebep olurken aşı gelişmelerinin yarattığı iyimserlik dalgası sonrasında yatırımcıların altın varlıklarını terk ederek daha riskli varlıklara yönelmeleri altın fiyatlarının normalleşmesine neden oldu. Pandeminin küresel enerji talebini sıfıra yaklaştırdığı bahar aylarında ise ham petrol piyasalarında anormal bir arz fazlası oluştu. Nisan ayında Amerikan Batı Teksas tipi (WTI) ham petrol günü varili eksi 40 dolara inerek tarihte ilk defa negatif fiyattan işlem gördü. Mart başındaki OPEC+ toplantısında Suudi Arabistan'ın “Arzı kısıp fiyatı dengeleyelim" teklifinin, Rusya tarafından reddedilmesi ise iki ülke arasındaki fiyat savaşını başlattı. Mart başında varili 50 doların üstünde seyreden petrol, OPEC+ toplantısı sonrasında yarı yarıya değer kaybetti. Petrol talebindeki çöküşün, kapasiteleri dolan depolama tesislerinde sıkıntılara yol açması da fiyatların düşüşünde etkili oldu. Nisan ayında ise OPEC+'ın anlaşmaya vararak üretim kapasitesini 1 Temmuz-31 Aralık dönemi için 7,7 milyon varile düşürme kararı alması ve aşı gelişmelerine dair beklentiler petrol fiyatlarında normalleşmeye neden oldu. OPEC+ son olarak aralık ayındaki toplantıda, ocak ayı için günlük petrol üretimini 500 bin varil artırma kararı aldı. Böylece, mevcut durumda uygulanan günlük 7,7 milyon varillik üretim kesintisi 7,2 milyon varile düşürüldü.
Sepete ekle
2020’de küresel çapta e-ticaret hacmi, 7 trilyon dolara yaklaşırken Çin, ABD ve Kuzey Avrupa ülkeleri “sepete ekle” tuşunun en çok kullanıldığı ülkeler olarak öne çıkıyor.


Fiziksel mağazalardan alışveriş yapmanın maske takmak, ürünleri dokunmadan incelemek, elbiselere denemeden karar vermek ve kasada beklerken önümüzdekiyle aramıza mesafe koymak gibi yeni kurallarla tanıştığı pandemi sürecinde, tüketiciler dijital kanallara doğru büyük bir göç başlattı. Karantina uygulamaları nedeniyle evde kalan birçok tüketici, hayatındaki ilk defa çevrim içi alışverişi deneyimlerken beklenmedik şekilde yüksek bir taleple karşılaşan e-ticaret platformlarında ise dijital kuyruklar oluştu. Küresel çapta e-ticaret hacmi geçen yıla göre neredeyse iki kat artarak 7 trilyon dolara yaklaşırken Çin, ABD ve Kuzey Avrupa ülkeleri “sepete ekle” tuşunun en çok kullanıldığı ülkeler olarak öne çıkıyor.
- Detay: Pek çok sektörü zora sokan pandemi sürecinin perakende sektörüne ekstra acımasız olduğunu söylemek mümkün. Hatta mağazaların hemen hemen hepsinin kapalı olduğu yılın ikinci çeyreğinde ödenemeyen kiralar, işten çıkarmalar, iptal olan anlaşmalar, elde kalan mallar ve iflaslarla boğuşan perakendecilerin pandeminin kaybedenleri arasına adını altın harflerle yazdırdığını bile söyleyebiliriz. Ancak çevrim içi alışveriş opsiyonunun şirketlere hayata tutunma şansı verdiği de muhakkak; zira 2019’da tüm dünyada gerçekleşen toplam perakende satışlar içinde e-ticaretin oranı %10’lardayken bu oran, 2020’de iki katından fazla arttı. E-ticaretin toplam ticaret içindeki oranının %40’lara yaklaştığı Çin’de tam anlamıyla bir e-ticaret devrimi yaşanıyor. ABD’de 794,50 milyar dolarlık e-ticaret hacmi, toplam satışların %14,4’üne; Türkiye’de ise son bir yılda %70 büyüme gösteren e-ticaret hacminin 200 milyar liraya yaklaştığı tahmin edilirken bu rakamın toplam satışlar içindeki payı %14’e denk geliyor.
- Market alışverişi: 2020’de e-ticarette büyümeyi tetikleyen en büyük nedenlerden biri, pandeminin başında marketlerde son tuvalet kağıdını kapmak için birbirleriyle yarışan tüketicilerin hızlı sipariş ve market alışverişi uygulamalarını keşfi oldu. Türkiye’de Migros Sanal Market, Getir ve Banabi gibi uygulamaların kullanıcı sayıları hızla artarken önce diğer market zincirleri sonra da Türkiye’de adı e-ticaretle eş değer olarak görülen Trendyol, market işine girişti. Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği (ETİD) Yönetim Kurulu Başkanı Emre Ekmekçi’nin verdiği verilere göre, Türkiye’de market kategorisinde hacim, marttan bu yana beş kat artarken yıl sonunda 30 milyar lirayı geçmesi bekleniyor. ABD’de ise 2020’de çevrim içi satışlarını %79 artıran market zinciri Kroger, ülkenin en büyük 10 e-ticaret sitesi arasına girdi. Hızlı bir büyüme sürecine giren ABD merkezli çevrim içi market alışverişi platformu Instacart ise haziranda 225 milyon dolar, temmuzda 100 milyon dolar, ekimde ise 200 milyon dolar yatırım alarak değerlemesini 17,7 milyar dolara çıkardı.
- Mecburiyet mi yoksa kalıcı bir devrim mi? IBM’in ağustos ayında yayımladığı bir rapora göre pandemi fiziksel mağazalardan çevrim içi alışverişe geçişi en az beş yıl öne çekti. Beklentiler, e-ticaret hacminin 2021’de de ivmesini artıracağı yönünde ancak bazı analistler pandeminin sona ermesiyle tüketici alışkanlıklarının hızlı bir şekilde eskiye döneceğini savunuyor.
Kripto
Bitcoin, 2020’de 25 bin dolarlık direnci kırarak tüm zamanların en yüksek değerine ulaşırken toplam piyasa büyüklüğü ise 445 milyar doları aştı.

Borsa simsarları, milyarderler ve kurumsal yatırımcılar aleminde yakın bir zamana kadar “kripto para”, “blok zinciri” ve “Bitcoin” gibi kelimeler pek hayra alamet değildi. Büyük yatırımcı konumundaki hiçbir birey ya da şirket, portföylerinde kripto paralara yer vermez hatta lafını bile etmezdi. Aslında bunun için geçerli sebepleri de vardı. Riski minimize etmeye çalışan yatırımcılar, volatilitesi yüksek, spekülasyona açık ve her şeyden önce henüz ne olduğu bile tam anlaşılmayan ve regülasyona tabi olmayan bir varlık sınıfına yatırım yapmaktan kaçınıyordu. 2020’de ise kelimenin tam anlamıyla rüzgâr tersinden esmeye başladı. Değişen para politikaları, yükselen enflasyon, piyasalardaki likidite artışı ve Covid-19 salgınının etkisiyle dijitalleşmenin artması, yatırımcıların sermayelerinin değerini güvence altına almak için alternatif varlık sınıflarına odaklanmasına neden olurken “yeni güvenli liman” olarak görülmeye başlayan kripto paralar, altın çağını yaşadı. Son olarak 2017’nin sonunda 19 bin 783 dolara kadar yükselen Bitcoin, üç senelik düşüş trendinin ardından marttan bu yana ciddi bir ivme kazanarak değerini neredeyse dört kat artırdı. Son iki ayda rekor üstüne rekor tazeleyen kripto para birimi, aralıkta ise 25 bin dolarlık direnci kırarak tüm zamanların en yüksek değerine ulaşırken toplam piyasa büyüklüğü ise 445 milyar doları buldu.
- Kimler yatırım yaptı? Bitcoin’in küresel ölçekte bir yatırım aracı olarak itibarını artırmasının arkasındaki en büyük neden, Wall Street’in Bitcoin’e karşı temkinli duruşunu değiştirmesi. Bugüne kadar Y ve Z kuşağındaki bireysel yatırımcıların markajında olan Bitcoin, 2020’de ilk kez kurumsal yatırımcıyla tanıştı. Ödeme sistemleri şirketi PayPal’ın ekim ayında Bitcoin’i ödeme araçları arasına eklemesi kurumsal talebin ilk ayak sesleriydi. Daha sonra ise MicroStrategy 1,1 milyar dolar, Twitter CEO’su Jack Dorsey’in ödeme odaklı şirketi Square ise 50 milyon dolarlık Bitcoin yatırımı yaptığını açıkladı. Son bir ayda ise dünyanın en büyük bankaları JP Morgan ve Citibank, Bitcoin’in alternatif yatırım aracı olarak altınla yarıştığını kaleme alarak Bitcoin rallisinin iyice hızlanmasına neden oldu.
- Gelecek: Kurumsal yatırımcı cephesindeki iştah, bir süre daha Bitcoin rallisinin arkasındaki itici güç olacak gibi duruyor ancak volatilitesi yüksek olan Bitcoin’in 2018’in ilk aylarındaki gibi bir anda düşüşe geçerek yatırımcılarda dejavu hissi yaratması ihtimali de mevcut. Öte yandan, S&P Dow Jones Indices’in 2021’de kripto para birimi endekslerini başlatacağını duyurması ve dünyanın en büyük kripto para borsası Coinbase’in 2021’de halka arz olacağını açıklaması sektörün geleceğine dair olumlu beklentileri artıyor. Blockchain.com’un araştırma şefi Garrick Hileman, Bitcoin’in toplam piyasa değerinin 2021’de 1 trilyon doları aşacağına dair öngörüsü ve Citibank analisti Tom Fitzpatrick’ın Bitcoin fiyatlarının 2021 sonuna kadar 318 bin doları bulacağına dair iddialı tahmini de bu olumlu atmosferi besliyor.
Uzaktan
Neredeyse her şeyin "uzaktan" yapıldığı 2020, iletişim teknolojileri şirketlerinin değerlerini katlamasını sağladı.

Bu yıl mart ayından itibaren günlük hayatta yaptığımız hemen hemen her aktivitenin başına bir takı eklendi: Uzaktan. İşimiz ve toplantılarımız uzaktan, eğitimimiz uzaktan, arkadaş buluşmalarımız uzaktan, alışveriş uzaktan, konserler uzaktan… Hükümetlerin pandemi döneminde kamu sağlığını korumak için getirdiği kısıtlamalar, eskiden fiziksel dünyada yüz yüze yaptığımız her aktivitenin önüne dijital bir bariyer konulmasını gerektirdi. Bu dijital bariyerin tedarikçisi olan iletişim teknolojileri şirketleri ise iş dünyasında yılın en büyük “kazananlarından” oldu.
- Zoom’a geliyor musun? ABD merkezli teknoloji şirketi Zoom’un aynı adlı video konferans uygulaması, gündelik hayatın önemli bir parçası oldu. Şubat-mart aylarından itibaren şirketler temel çalışanları haricinde uzaktan çalışabilecek herkesi eve gönderirken tüm iş akışı Zoom’a (ya da rakip uygulamalara) geçirildi. Nisan 2019’da hisselerini Nasdaq’da halka arz eden şirket de bu dönemde bir anda tavan yapan talep sayesinde piyasa değerini yıl başından bu yana 18,8 milyar dolardan 107,3 milyar dolara çıkardı. Geçtiğimiz aylardaki bir konuşmasında pandemi öncesinde sadece işletmelere hizmet etmeye odaklanan Zoom’un 2020’deki dönüşümünü anlatan şirket kurucusu ve CEO’su Eric Yuan, yıl içinde eğitimden eğlenceye birçok yeni kullanım alanı keşfettiklerini ve Zoom’u bir uygulamadan bir platforma dönüştürmeyi hedeflediklerinden bahsetmişti. Yatırımcı güvenini arkasına alan şirket, önümüzdeki dönemde bu hedeflerini gerçekleştirmek için daha fazla fırsat bulacak gibi görünüyor.
- Slack’in başarısı: Yılın bu sektördeki en önemli haberlerinden biri aralık ayı başında geldi. ABD merkezli teknoloji şirketi Salesforce, popüler iş yeri mesajlaşma uygulaması Slack’i yazılım endüstrisi tarihinde yapılan en büyük anlaşmalardan biriyle 27,7 milyar dolara satın aldı. 130 binin üzerinde ücretli müşterisi olan Slack, bu yıl piyasa değerini yaklaşık iki katına çıkararak 24,6 milyar dolara ulaştırmayı başardı.
- Geniş perspektif: Pazarda açılan niş ve Zoom’un hızla artan popülaritesi, rakip şirketleri de benzer ürünler geliştirmeye ya da multimedya iletişim teknolojileri alanında var olan ürünlerini daha agresif bir stratejiyle pazarlamaya itti. Google, 2013’te piyasaya sürdüğü Hangouts uygulamasının yerini alacak olan Chat ve Meet’i e-posta ile takvim uygulamalarının içinde daha görünür hâle getirirken Microsoft’un 2017’de çıkardığı ve daha çok işletmelere yönelik olan Teams uygulaması da kullanıcı sayısını son bir yılda önemli ölçüde artırdı. Teams’in bu yıl nisan ayında 75 milyon günlük aktif kullanıcısı varken ekim sonu itibarıyla bu rakam 115 milyonu geçti. Google ve Microsoft’un yanı sıra Cisco, Facebook, Jio, ve Huawei gibi birçok büyük şirketin de bu alanda faaliyetleri bulunuyor. Fortune Business Insights’ın araştırmalarına göre 2019’da 5,3 milyar dolar büyüklüğe sahip video konferans uygulamaları pazarının 2027’ye kadar %9,7 yıllık bileşik büyüme hızıyla değerini 10,9 milyar dolara taşıması bekleniyor.
Introyu atla
2020'de evde geçirilen vaktin artması, yayın akışı ve podcast sektörlerinde yatırımları artırdı.


Pandemiden dolayı sinema, tiyatro, konser gibi etkinliklerin iptal edilmesi ve evde geçirilen zamanın zorunlu olarak artması, medya sektöründe dengeleri değiştirdi. Küresel sinema endüstrisi pandemi nedeniyle bu yıl 32 milyar dolar kaybederken dijital yayın platformlarının gelirleri geçen yıla kıyasla %30 artarak 34 milyar dolara yükseldi. Global VOD Service Competitor Review araştırmasına göre, dünyada ücret karşılığı içerik izlenilen platformlara abone olan kişi sayısı, geçen yıla oranla %28,3'lük artışla 769,8 milyona ulaştı. 2020’de yükselişe geçen bir diğer sektör ise küresel ölçekte dinlenmeleri %42 artan podcast sektörü oldu.
- Netflix'te var mı? 236 milyar dolar değerlemeye sahip olan Netflix, yaklaşık 200 milyon abonesiyle yayın akışı sektörünün lideri konumunda. Özellikle 2020'in ilk yarısında ciddi bir yükseliş yaşayan şirketin hisseleri, bu sene %65 arttı. Pandeminin başında sektöre giriş yapan Disney+ ise Aralık 2020 itibarıyla 86,8 milyon aboneye erişerek beş yıllık hedeflerine bir yılda ulaşmış oldu. Digital TV Research raporuna göre, ABD merkezli beş büyük yayıncı Netflix, Disney+, Amazon Prime Video, Apple TV+ ve HBO Max, 2025 yılına kadar toplam 678 milyon aboneye sahip olacak.
- Podcast: Birleşik Krallık merkezli danışmanlık şirketi PwC, podcast gelirlerinin radyo veya müzik endüstrisinden hızlı yükseldiğini, 2024'e kadar yıllık %18,8'lik büyüme göstereceğini tahmin ediyor. ABD'de podcast'lerden elde edilen reklam geliri, geçen yıl yaklaşık %48 artarak 708,1 milyon dolara yükselirken 2021 yılına kadar 1 milyar doları aşması bekleniyor.
- Yatırımlar: Sektörün büyümesiyle Apple, Google, Spotify, Soundcloud, Amazon gibi şirketler podcast alanındaki yatırımlarını artırmaya ve mega anlaşmaların peşinde koşmaya başladı. 2019’da yaklaşık 140 milyon dolara podcast oluşturma platformu Anchor’ı satın alan Spotify, 2020'de Vice News; Kim Kardashian, Prens Harry-Meghan Markle ve Michelle Obama’nın prodüksiyon şirketi Higher Ground ile anlaşmalar yaptı. En çok ses getiren anlaşma ise şirketin ülkedeki en popüler podcast üreticilerinden biri olan Joe Rogan'ı ağına almasıydı. The Wall Street Journal'a göre şirket, Rogan’a şovunu Spotify'a getirmesi ve 2020'nin sonuna kadar diğer tüm platformlardan kaldırması için 100 milyon dolardan fazla para ödedi. Öte yandan, Amazon Music ise yeni dinleyiciler çekmek amacıyla DJ Khaled, Becky G, Will Smith ve Dan Patrick'in ev sahipliği yaptığı özel şovlarla eylül ayında podcast sektörüne hızlı bir giriş yaptı.
Elektrikli ve otonom
Pandemiden sonra yeşil bi ekonomik dönüşümün gerçekleşeceği beklentileri, büyük şirketleri elektrikli araç piyasasına yatırım yapmaya itiyor.


2020 yılı küresel otomotiv sektöründe pandeminin damga vurduğu bir yıl oldu. Tedarik zincirlerinin bozulduğu bu dönemde sektör, zayıf satışlara maruz kalsa da yılın ikinci yarısında elektrik araçlar üretimine odaklanan şirketler yaptıkları atılımlarla öne çıkmayı başardı. Pandemiden sonra yeşil bir ekonomik dönüşümün gerçekleşeceği beklentileriyle birlikte elektrikli araç piyasası büyüdü.
- Cazibe merkezi: Otomobil sektörünün en önde gelen şirketlerinden Tesla, yıl boyunca hisselerinin %650 oranında artması sonucunda 627,3 milyar dolar değerine ulaşıp en büyük rakibi Toyota'yı geride bırakarak, piyasa değeri bazında "dünyanın en değerli otomobil üreticisi" ünvanına sahip oldu. S&P 500 listesine girmeyi başaran Tesla, yılın ilk çeyreğinde 103 bin araç üreterek Toyota'nın 2,4 milyonluk üretiminin yalnızca %4'ünde kalsa da marka, fiyat uygunluğu, güvenilirliği ve büyük ölçekli üretim inovasyonları sebebiyle yatırımcılar tarafından yüksek ilgi gördü.
- Planlar: Paylaşımlı yolculuk şirketi Uber, bu yıl yaptığı bir açıklamada uygulamadaki tüm araçların 2040’a kadar elektrikli araçlarla değiştirileceğini duyurdu. Sürücülere elektrikli araçlara geçmeleri için 2025 yılına kadar 800 milyon dolar değerinde yardım yapılacağını belirten Uber, yardımların bir kısmının araç alımlarında indirimler ya da kiralama kolaylığı şeklinde olacağını belirtti. Orta ve ağır segment kamyon üreticisi Volvo Trucks ise önümüzdeki yıl, ürün gamına elektrikli kamyonları da dâhil ettiğini açıkladı. Satışları ilk olarak Avrupa’da başlayacak olan elektrikli kamyonların, 2022'de seri üretimine geçilmesi hedefleniyor.
- Yeni oyuncular: Reuters'ın haberine göre Apple, 2024'te özgün bir batarya teknolojisi kullanan otonom araç üretmeyi hedefliyor. Ancak firmanın yetkilileri, henüz sürücüsüz otomobil planını resmî olarak duyurmadı. Öte yandan, Güney Kore merkezli elektronik şirketi LG, Kanada merkezli otomotiv parça üreticisi Magna International ile elektrikli otomobil parçaları üretmek için ortak bir girişim kurduklarını duyurdu.
- Ülkelerin perspektifinden: Birleşik Krallık; Başbakan Boris Johnson'ın "yeşil devrim" olarak adlandırdığı plan kapsamında, 2050'ye kadar karbon salınımı net sıfıra indirmek için benzinli ve dizel arabaların satışını 2030'dan itibaren yasaklayacak. Danimarka ise 2030 yılına kadar yollarda en az 775 bin elektrikli ya da hibrit araç olmasını sağlayacak bir teşvik paketini parlamentodan geçirdi. Türkiye'de de elektirikli araçlara talep artıyor. Ocak-kasım ayları arasında 568 adet elektrikli ve 18,834 adet hibrit otomobil satışı gerçekleştirilen Türkiye'de satışlar, 2019 yılının aynı dönemine göre üçe katlanmış durumda.
Takip isteği
2020'de evlerine kapanan milyonlarca insan, sosyalleşme ihtiyaçları için dijital mecralara yöneldi.

“İnsan, sosyal bir varlıktır.” Bu yıl dünyanın birçok yerinde uygulanan kısıtlamalar nedeniyle sosyalleşme ihtiyaçlarını fiziksel ortamda karşılayamayan insanlar, sevdikleriyle ve dünyayla bağlantı kurmak için dijital mecraları giderek daha fazla kullanmaya başladı. Sosyal medya yönetimi şirketi Hootsuite’in We Are Social iş birliğiyle yayımladığı bir araştırma, ekim sonu itibarıyla dünyada her ay 4 milyardan fazla insanın sosyal medya platformlarını kullandığını ve her gün ortalama 2 milyon insanın bunlara katıldığını gösteriyor. Bulgular, son bir yıl içinde sosyal medya kullanımının %12’den fazla arttığına ve ortalama bir kullanıcının uyanık olduğu saatlerin yaklaşık %15’ini bu platformlarda geçirdiğine işaret ediyor.
- En: Yılın en iyi çıkış yapan platformu, ABD’de yasaklanıp yasaklanmayacağı tartışmalarıyla uzun bir süre gündeme gelen TikTok oldu. Çin merkezli ByteDance’in 2016’da Çin’de Douyin adıyla piyasaya sürdüğü ve bir yıl sonra küresel pazara TikTok adıyla açılan platform, pazar araştırması şirketi Sensor Tower’ın verilerine göre bu yıl 940 milyon indirmeye ulaştı. Bu, 2019’a kıyasla %30’luk bir artış anlamına geliyor. Aylık ortalama 700 milyon kişinin kullandığı platformun popülerleştirdiği kısa video içerik formatı, sektör liderlerine de “ilham oldu”. Facebook çatısı altındaki Instagram, ağustos ayında TikTok benzeri formatı Reels'ı hayata geçirdi.
- Diğerleri: Reklamcılık faaliyetleri, arama motorlarında olduğu gibi sosyal medya platformlarında da en önemli gelir kalemlerinden biri. Instagram, Temmuz-Eylül 2020 döneminde pazarlamacıların reklamlarla ulaşabileceği kitleyi 76 milyon kişi artırarak yaklaşık 1,2 milyar kişiye çıkardı. Aynı dönemde Facebook’un kitlesi 45 milyon kişi genişleyerek 2,1 milyar kişiye çıktı. ABD’den Çin’e gittiğimizde Tencent, WeChat ve Weixin uygulamalarında yılın üçüncü çeyreğinde reklam yapılabilen kitlesini sadece %0,3 büyütebildi. Bu rakam, Instagram’ın Çin’in en büyük platformundan yaklaşık 20 kat hızlı büyüdüğü anlamına geliyor.
Coffee Department’ta yeni yıla özel lezzetler
Kahve tutkunuzu Brezilya'nın doğu kıyısındaki Espirito Santo'dan, Orta Amerika'nın tam ortasındaki El Salvador'dan, Amazon yağmur ormanlarından Pasifik Okyanusu'na uzanan Peru'nun bereketli topraklarından gelen kahveleri deneyerek genişletmeye nasıl bakarsınız? Dünyanın en nitelikli kahvelerini İstanbul’a getiren, Balat’taki kavurmahanesinde işleyen ve Balat ve Nişantaşı’ndaki dükkânlarından ya da internet üzerinden kahve tutkunlarına ulaştıran Coffee Department, size bu olanağı sağlıyor. Hikâyesini bildiğiniz kahvelere ve lezzetli atıştırmalıklara erişmek için Coffee Department’ın yeni yıla özel lezzetlerini göz atmak isteyebilirsiniz.
- Coffee Department: Balat ve Nişantaşı'nda yer alan iki kahve dükkânıyla hizmet veren ve Balat'taki kavurmahanesinde nitelikli kahveler kavuran Coffee Department, İstanbul'un en güzel lokasyonlarının uğrak kahvecisi olarak öne çıkıyor. Brezilya'dan Pedra Azul, Peru'dan El Remanzo, El Salvador'dan Cuzcachapa, Etiyopya'dan Aricha, Kolombiya'dan Finca El Paraiso gibi nitelikli kahveleri kahve tutkunlarıyla buluşuyor. Coffee Department'ın özenle kavurduğu her kahve kendine has lezzetleriyle farklı deneyimler yaşatıyor. Çikolatalı mus, karadut, limon, nektarin, çikolata, taze fındık, portakal, kayısı gibi yöresel aromaları duyuran kahvelerin yanı sıra Coffee Department'tan Rooibos, Ayurveda, Huckleberry, Irish Malt gibi özel çaylar; Aeropress gibi kahve ekipmanları ve kahvenin, çayın yanına yakışan lezzetli atıştırmalıklar satın alınabiliyor. Balat ve Nişantaşı’da şu an yalnızca takeaway hizmet verebilen Coffee Department’ın ürünleri, internet sitesinden de satın alınabiliyor.
- Tazeler: Coffee Department’ın yeni yıla özel taze lezzetler de sunuyor. Kolombiya'da Diego Samuel Bermudez Tapia tarafından 1.930 metre yükseklikte yetiştirilen ve "bölgesel muamma" olarak adlandırılan Finca El Paraiso kahveye Bu Kız Hep Aç'ın ürettiği zencefil, kakule, organik Seylon tarçını, karanfil, muskat ve karabiberin uyumlu birlikteliğiyle ürettiği Pepparkakor Kurabiye eşlik ediyor. Fooders'ın granolası ve Marsel'in lokumları da lezzetli eşlikçiler arasında yer alıyor.
125 lira ve üzeri siparişlerde ücretsiz kargo fırsatı ve 1 kiloluk kahve alımlarında %10 fiyat avantajı sunan Coffee Department'tan yeni yıla özel lezzetleri satın almak için bu bağlantıyı ziyaret edebilir, Coffee Department'ı Instagram'da takip edebilirsiniz.
2021'de neler olacak?
2021'de kendinizi ne kadar şanslı hissediyorsunuz? Cevap vermeden önce 2021'de dünyayı bekleyen gelişmelere göz atmakta fayda var.

21 sayısı, genelde şans ve risk kelimeleriyle birlikte anılır. Bunun nedeni, 18. yüzyılda ortaya çıkan “Blackjack” isimli şans ve taktiğe dayalı iskambil oyununun, 21’i geçmeden kasadan daha fazla toplam elde etmek ve bahsi kazanmak üzerine kurulu olmasıdır. Aynı zamanda, standart bir zarın üzerindeki noktaların toplamının 21 olması da sayının, şans ve riskle olan ilişkisini kuvvetlendirir. Peki, siz içinde “21” sayısının barındıran 2021’de kendinizi ne kadar şanslı hissediyorsunuz? Bir belirsizliğin içinde sürüklendiğimiz 2020’in son günlerinde şansın bir nebze yüzümüze güldüğü ve aşı haberleriyle tünelin sonundaki ışığın ilk hüzmelerini gördüğümüz söylenebilir ancak yeni yıla girerken attığımız zarın bize uğurlu gelip gelmeyeceğini zaman gösterecek gibi duruyor. En iyi ihtimalle ödülümüz, salgının kontrol altına alınması ve normal hayatlarımıza geri dönüşümüz olacak. Oyunu kaybetmemiz durumunda ise bir süre daha sağlık sorunları, ekonomik belirsizlikler ve karantina uygulamalarıyla başa çıkmamız gerekiyor. O yüzden zarı atmadan önce 2021’de bizi nelerin beklediğini bilmekte fayda var, gelin hep birlikte inceleyelim.
- Onaylanan aşılar, yeni aşılar ve aşı karşıtları: 2021’in ilk altı ayında Pfizer-BioNTech ve Moderna’nın aşılarına ek olarak geliştirme aşamasındaki 320 aşı projesinden birkaç tanesinin daha test sonuçlarını açıklayarak otoritelerden onay alması bekleniyor. Onaylanan aşılar için ise üretimi artırmak 2021’in zorlu görevlerinden biri olacak. The Serum Institute’a göre 2024’e kadar tüm dünyayı aşılamak için yeterli sayıda doz üretmek mümkün değil. Aşı için tıbbi cam kıtlığı ve aşıları belirli bir ısının altında tutmaya yarayacak soğuk zincir gereksinimi, aşılama kampanyalarında gecikmelere neden olabilir. Tedarik sorunun aşıldığı senaryoda ise aşı karşıtlarının artışı sürü bağışıklığının kazanılmasına engel olabilir.
- Ticaret savaşında yeni dönem: Başkan Trump döneminde iplerin iyice gerildiği ticaret savaşı, seçilmiş Başkan Joe Biden’ın göreve gelmesiyle daha düzenli, kurallı ve zorlayıcı bir hâle dönüşecek. İş dünyasının isteğinin aksine Trump’ın uyguladığı gümrük vergilerini iptal etmek için acele etmeyeceği düşünülen Biden’ın, stratejik hamleler yaparak Çin’e karşı elini güçlendirdikten sonra ihtiyatlı bir şekilde kısıtlamaları hafifletmesi bekleniyor.
- Turizmin dönüşümü: 2021’de karantina uygulamalarının hafifletilmesi ve ülke sınırlarının yeniden açılması beklenirken turizm ve ulaşım sektörleri 2020'ye göre daha iyi bir yıl geçirebilir. Yeni yılda uçuşlar daha çok yurt içi, tatiller ise daha seyrek ama uzun olacak. Hükümetler ve hava yollarının yerli turizmi canlandırma çabaları ve evden çalışmanın getirdiği avantajlar da yakın mesafeli uzun tatilleri artırabilir.
- İklim krizini durdurma fırsatı: Hükümetler, küresel emisyonları azaltmak için kurtarma planlarına yatırım yaparken 2021’de iklim değişikliği konusunda harekete geçme fırsatları artacak. 2020’de artan vakalar nedeniyle ertelenen Birlemiş Milletler İklim Konferansı, 1-12 Kasım 2021’de Glasgow’da gerçekleşecek. Paris Anlaşması’na tabi olan 200’e yakın ülkenin 2020’nin sonuna kadar ulusal katkı hedeflerini sunarak uygulamaya koymaları zorunluluğu ise 2021'in aksiyon yılı olmasını sağlayacak.
2021 yatırım görünümü
Varlık yönetimi şirketi BlackRock, "2021 Yatırım Görünümü" raporunda pandeminin ekonomilerimiz ve toplumlarımız üzerinde yarattığı değişimleri merkeze alıyor.

Dünyanın en büyük varlık yönetimi şirketi BlackRock, “2021 Yatırım Görünümü” raporunda pandeminin ekonomilerimiz ve toplumlarımız üzerinde yarattığı değişimleri merkeze alıyor. Raporda sürdürülebilirlik, eşitsizlik, jeopolitika ve makroekonomik politikalar alanlarında önemli değişimler görüldüğü vurgulanıyor. “Yeni nominal”, yeniden kurgulanan küreselleşme ve hızlanan dönüşümler başlıkları altında incelenen yatırım ortamının hâlâ gelişmekte olduğu ve yatırımcıların bu değişimlere ayak uydurması gerektiği belirtiliyor. BlackRock, bu trendlerin özelliklerinin belirginleşmeye başladığını ve değişimlerin yatırımcıların portföylerindeki varlık tahsislerini yeniden kurgulamaları gerektirdiğini söylüyor.
- “Yeni nominal” düzeninde, önümüzdeki yıllarda büyümenin daha güçlü olması ve enflasyonun artması bekleniyor ancak tahvil getirilerinin aynı düzeyde artması beklenmiyor. Daha önceki dönemlerin aksine bu sefer enflasyon artışının riskli varlıklara olumlu yansıması öngörülüyor.
- Raporda, pandemiyle birlikte küresel ekonomik düzende iki kutuplu ABD-Çin hâkimiyetinin arttığı ve tedarik zincirlerinin verimlilikten ziyade daha dirençli olmaya teşvik edildiği belirtiliyor. Hem ABD’de hem Çin’de kritik endüstrilerin gelecekte daha kendine yeter hâle gelmesi öngörülüyor ve yatırımcıların bu nedenle her iki tarafa da yatırım yapması gerektiği söyleniyor.
- Covid-19’un mevcut yapısal trendleri hızlandırdığını vurgulayan raporda ülkelerin odağının sürdürülebilirliğe ve tedarik zinciri dirençliliğine kaydığının altı çiziliyor. Avro bölgesinde yeşil ve dijital dönüşümlere verilen önem artıyor. Pandemi, ülkeler arasındaki kamu sağlığı altyapısı eşitsizliklerini ortaya çıkarıyor ve aynı zamanda e-ticaretin perakende sektöründeki ağırlığı artıyor. BlackRock; bu yapısal değişimler sonucunda portföylerdeki varlık tahsislerinin ülkeler, sektörler ve güvenlik boyutları çerçevesinde detaylıca incelenmesi gerektiğini belirtiyor.






