Lana Del Rey, Taylor Swift’in 2020’de yaptığını yapacak ve yıl içerisinde beklenmedik bir şekilde iki yeni albüm birden yayınlayacak gibi gözüküyor. Chemtrails Over the Country Club henüz pek tazeyken düştü önümüze bu ''ikinci yeni'' albüm haberi… Albüme dadanmaya bile fırsatımız olmamıştı ama Lana Del Rey bunu gerekli görmüş, zira bu gelecek albüm, birikmiş hislerinin öcünü alacağı bir intikam albümüymüş. Ama kafanızda arabesk fikirler canlanmasın ''intikam'', ''hisler'' vs. deyince. Mevzu Lana Del Rey'in cancel'lanmasının önünü açacak kadar ciddi
Bu hafta sadece Lana Del Rey’e dadanmadık elbet. Marvel ve DC sinematik evrenlerindeki gelişen kadın temsilleri, en punk haliyle karşımıza çıkan Emma Stone’lu Cruella uyarlaması ve bizi iki kadının yasak aşkının orta yerine götüren The World to Come film incelemesi derken farklı evrenlerden ve zamanlardan kadınlarla yollarımızı kesiştirirken bulduk kendimizi
Güncel Dadanmalar
- Haftanın sorusu: Lana Del Rey cancel'landı mı, cancel'lanıyor muydu?
- Kısa kısalar: Marvel ve DC sinematik evrenlerindeki kadın süper kahramanlar, Emma Stone'lu Cruella uyarlaması, The World to Come film incelemesi
Dadanizm, ilgi duyduğu her şeye sırılsıklam dadanan, bağımsız bir popüler kültür platformu. ‘‘Dadanalım sıkı sıkı’’ derseniz Instagram ve Twitter hesapları üzerinden de bizi takip edebilirsiniz.
Lana Del Rey cancel’landı mı, cancel’lanıyor muydu?
Bir hafta önce yayınladığı Chemtrails Over the Country Club adlı yeni albümünün dumanı hâlâ üzerindeyken bu yıl içinde ikinci bir albüm daha yayınlayacağını duyurdu Lana Del Rey. Fakat Taylor Swift gibi karantina günlerinde fazlasıyla ilham bulduğundan değil. (O da geçen sene malum, neredeyse peş peşe iki albüm yayınlamıştı.) Harper’s Bazaar’da kendisi hakkında yazılan bir makale üzerine bu kararı almış Lana Del Rey. Hatta bu bir “intikam” albümü… Olayı sadece bu makaleye bağlamak yetersiz kalır tabii. Yıllardır kimileri tarafından alternatif alemlerin melankolik kraliçesi gibi görülürken kimileri tarafından da yazdığı şarkı sözleriyle ciddi eleştirilere tutuldu, müziğini kötüye kullandığı dahi söylendi. Cancel’lanmak üzereydi. Yoksa çoktan cancel’landı bile mi?

Instagram hesabından yaptığı bir paylaşımla Rock Candy Sweet isimli bir sonraki yeni albümünün çıkış tarihinin 1 Haziran olacağını açıkladığında hepimiz biraz şaşırdık. Sonuçta Chemtrails Over the Country Club’ın nabzını daha yeni tutmaya başlamıştık. Mesela albümün çoğunu daha önce de birlikte çalıştığı Jack Antonoff ile yaptıklarını konuşacaktık. Müzikal anlamda eleştirilere değinecektik…
Fakat Lana Del Rey cephesinden gelen bir diğer açıklamayla öğrendik ki yeni albüm, Harper’s Bazaar’da kendisi hakkında yazılan “Lana Del Rey Can’t Qualify Her Way Out of Being Held Accountable” isimli makaleye bir cevap niteliğindeymiş. “Böyle nazik bir makale ve bana kariyerimin kültürel uyumsuzluk ve aile içi taciz üzerine inşa edildiğini hatırlattığın için tekrar teşekkür etmek istiyorum. Haklısın, eğer kimse albümle ilgili yeterince eleştiri yapmasaydı olmazdı. Ama sen yaptın ve intikam almak istiyorum” gibi bir açıklama yaptı üstelik.
Açıkçası 10 yıldan fazla bir süredir, sanki diğer insanların fikirleriyle savaşarak geçirdi kariyerini Lana Del Rey. İşler gittikçe de garipleşiyor mu ne? Kısaca diskografisine bakarsak, altı stüdyo albümü, 35 single ve 11 promosyon single yayınladı. Genel olarak da beş Grammy adaylığı var. Kazanamaması hakkındaki teorileri de başka bir zaman masaya yatırırız. En başından beri, şarkıcıya duyulan hayranlık sadece yazdığı şarkıların dramatik şiirselliğinden değil, algılanan özgünlüğünden de kaynaklanıyordu. Hatta alternatif müzik aleminde kendine açtığı bir yol da var. Onun yolundan yürüyen başka şarkıcılar da… Bir de genellikle müzikal anlamda olumlu eleştiriler aldı fakat yazdığı sözlerde yer alan kadının pasifliği ya da şiddeti ve tacizi şiirsel bir dille adeta övüyor gibi betimlemesi ciddi anlamda eleştirildi haliyle. Ultraviolence albümünde yer alan şu söz yıllardır konuşuluyor zaten; “He hit me and it felt like a kiss” (Bana vurdu ve bir öpücük gibi geldi.)
O ise tüm eleştirilere “Kendi ilişkilerimde yaşamış olduğum şeyleri sözlere dökmüş olmam insanlarda bu söylediklerimi güzelliyormuşum hissi uyandırdı” gibi savunmalarla cevap veriyor. Ya da geçtiğimiz mayıs ayında yaptığı bir paylaşımda; “İstismarı hiçbir zaman meşrulaştırmadım. Gerçek dünyada var olan ve dünyanın her bir köşesinden birçok insanın yaygın bir şekilde yaşadığı istismarcı ilişkileri şarkılarında anlatan biri olmayı seçtim” demişti mesela. Elbette, dünyanın pek çok yerinde bunları yaşayanlar var ve zaten temel amacımız yaşanmamasını sağlamak.
Asıl soru da bu aşamada devreye giriyor: Bir sanatçının müzikal özgünlüğü bir yana bunun gibi ciddi konuları ana akım kültürde işlemesi, istemeden de olsa yüceltme mesajı mı taşıyor? Ya da özellikle kısmen genç bir hayran kitlesine sahip bir sanatçı için bu yaklaşım ne kadar doğru acaba? Ve tüm bunları ana akıma taşırken aslında bir noktada da ticarileştirmiş olmuyor mu? Başka bir deyişle, yaşanan acılar ona dolar olarak geri dönmüyor mu? Del Rey ayrıca “ona benzeyen kadınların” daha çok söz sahibi olmasını istediğini söylemişti. “Açık konuşun, feminist değilim ama feminizmde benim gibi görünen ve davranan kadınlar için bir yer olmalı. Özgün, hassas benlikleri olduğu için acımasızca aday gösterilen türden kadınlar, daha güçlü kadınlar veya kadınlardan nefret eden erkekler tarafından kendi hikayeleri ve sesleri ellerinden alınan türden kadınlar” açıklamasını yapmıştı. Bir de asıl geçtiğimiz mayıs ayında yaptığı başka sansasyonel açıklamalar var. Müziğiyle ilgili eleştirilere yanıt vermeyi planlamıştı büyük ihtimalle ancak fena halde çuvalladı mesajını yazarken. Bu sefer cancel’lanmaya her zamankinden de yakındı.
‘‘Kendimi nasıl istersem öyle ifade ederim” diye sağlam bir şekilde girişiyor ama işte ta yazının başında söyledikleri yüzünden savunması da bambaşka bir yere doğru savruluyor. ‘‘Doja Cat, Ariana (Grande), Camila (Cabello), Cardi B, Kehlani, Nicki Minaj ve Beyoncé; seksi olmak, çıplaklık, seks (burada fucking diyor doğrudan ama biz öyle çevrimeyelim) ve aldatma üzerine yaptıkları şarkılarla bir numaraya yükseliyorlar listelerde. Kimse onlara bir şey demezken niye bana çullanıyorsunuz” gibisinden bir giriş yapıyor ve ‘‘İzninizle ben de bedeni yücelttiğim, ilişki mükemmel olmasa da aşık olmanın getirdiği o güzel hisleri anlattığım ya da para karşılığından dans etmekten bahsettiğim, kısacası canım ne isterse onu söylediğim şarkılarımı söylemeye geri dönebilir miyim” diyor ve artık beni çarmıha gerip taşlamayı bırakın diye de ekliyor. Bir taraftan saydığı tüm o isimleri, şarkı sözleri için eleştirirken diğer taraftanda da ‘‘şarkılarımda ne istersem onu söylerim” diye isyan etmesi trajik… İki kere düşünülmemiş, haklıyken haksıza çıkan bir savunma. Daha da kötüsü, saydığı isimlerin hepsinin Afrika-Amerikalı veya Latin kökenli olması. Özellikle seçmiş gibi…
Bunun fark edilmesi de uzun sürmedi tabii ki: Bu açıklamasıyla birlikte Lana del Rey ne kadar feci bir ırkçılık yaptığı tartışılmaya başladı. Neticede bu kulaklar kimlerden, neler neler duydu; özellikle gidip bu isimleri seçmesi çok talihsiz. Pek çok sanatçı da tepki gösterdi hatta Megan Fox; “Kendini başka kadınlarla mukayese etmene gerek yok. Bir kadın olarak bu sektörde var olmanın ne kadar zor olduğunu ben de biliyorum. Sürekli olarak ince eleyip sık dokumanın da aşağılanmanın da ne demek olduğunu çok iyi biliyorum. Ama hiçbir zaman kendi sesimi duyurabilmek için diğer kadınların yaşadıkları zorlukları söylediklerimle hükümsüz kılmadım” diyerek cevap verdi. Birkaç dakika içinde bu açıklamasını sildi ama genel yorumlar bu şekilde anlayacağınız.
Lana ise tekrardan bir açıklama yaptı ve kendini savundu o sanatçıların hepsini çok sevdiğini, tanıdığını ve favori isimleri oldukları için onları söylemeyi tercih ettiğini belirtti.
Üstüne de Los Angeles’taki bir kitap imza etkinliğine öylesine takılmış gibi görünen, örgülü bir maske ile katıldı ancak yüzünü belli edecek kadar inceydi. Hatta bir aksesuar gibiydi desek daha doğru olur.
Zaten maske tartışmalarının politik bir hal aldığı ABD’de bu davranışı da kesinlikle iyi bir etki yaratmadı ve pek çok hayranını hayal kırıklığına uğrattı. Uzun lafın kısası, eleştiriler eleştirileri kovalarken ‘cancel’ edildi mi yoksa ediliyor mu arasında bir yerlerdeyiz şimdilik. Kariyerinin ilk yıllarında o üst perdelere zorlanmadan çıkan vokalleri ve şimdiye dek pek dillendirilmeyen konularda hislenen şarkı sözleriyle tez zamanda alternatif müzikten ana akıma geçiş yapmıştı Lana Del Rey. Kendisine genç dahi gözüyle bakılıyordu. Kendine has stiliyle onun gibisi pek gelmemişti. Yani daha doğrusu eleştirmenler öyle söylüyordu. NME de onu “21. yüzyıl pop şairi” olarak adlandırmıştı. Ama son yılda işte çok şey değişti dünyada. Cancel culture, popüler kültür üzerinde her zamankinden de belirleyici. Ve Lana Del Rey de bu açıdan geride kalıyor; söyledikleriyle, ettikleriyle. / Nazlı Denem Dalgıç
• DC ve Marvel sinematik evrenlerindeki kadın süper kahramanların temsili
Black Widow’dan Wanda’ya, DC ve Marvel sinematik evrenlerindeki kadın süper kahramanların temsili de zamanla değişti ve gelişti gözümüzün önünde. Sinema sektörü #MeToo hareketiyle birlikte şöyle güzelce bir silkelenmiş olsa da bu cinsiyet eşitsizliği söz konusu olduğunda tüm hatalarını geçmişte bıraktığı anlamına gelmiyor. Evet, kamera arkasında, oyuncular arası gelir dağılımı gibi mevzularda mesela, büyük kazanımlar elde edilmiş olsa da o istismar ya da eşitsizlik hiç umulmadık anlarda fırlamaya devam edebiliyor. Hem de kamera önünde bile. Bazen bir hikayenin dallanıp budaklandığı bir yerde bazen de bir karakterin kıyafetinde… Bilhassa da süper kahramanı bol çizgi roman uyarlamalarında.
Son 10 yılda, bu sektörde başı çeken DC ve Marvel sinematik evrenlerinde bu durumu düzeltmek adına adımlar atılmaya çalışılıyor. “İyi niyetli” gibi olan bu adımlar bazen yerinde olsa da genele baktığımızda hâlâ birçok eksiklik/olmamışlık içeriyor. Yine de gerek kadın temsili gerekse farklı kimlikler açısından çeşitlilik konusunda girişilen bu çaba çok da nafile değil. Ama daha gidilecek çok yol var. Black Widow, Captain Marvel, Wonder Woman ve Wanda gibi ''süper'' karakterler üzerinden uzun uzun tartışıyoruz. / Gamze Akyol
• Emma Stone’lu yeni Cruella filmi hakkında neler biliyoruz?
Birçok kez beyazperdeye ve televizyona uyarlanan Dodie Smith’in 1956 tarihli romanı 101 Dalmaçyalı’nın yıllar boyunca çeşitli versiyonlarını severek izledik. Genelde filmin kötüsü Cruella’nın hain planlarına karşı mücadeleleri anlatan bu filmlerden sonra bu sefer Disney’in ikonik kötülerinden birine dönüşen bu karakteri anlamaya, anlatmaya çalışan bir film çıkacak karşımıza. Bunu 101 Dalmaçyalı’nın ön izlemesi gibi de düşünebilirsiniz, zira Cruella neden böyle kötü oldu diye derinlere inen, karakterin geçmişine giden bir film olacak bu. 1970'ler Londra'sının punk'la sallanan sokaklarında buluyoruz kendimizi. Estella de Vil henüz ''Cruella''ya dönüşmemiş ama yavaştan sinyallerini veriyor. İşte sonrasında da biliyorsunuz, hikaye 101 Dalmaçyalı’ya bağlanıyor.
Elbette eleştiriler de söz konusu. Yavru köpekleri öldürmek isteyen kötü bir karakterin insanlaştırılmaya çalışıldığı yönünde tepkiler söz konusu. Biz de Disney’in karakteri tekrardan nasıl işleyeceğini merakla beklerken, Cruella de Vil’in nasıl acımasız olduğunu açıklamayı vadeden filme, hakkında şimdiye dek öğrendiklerimiz eşliğinde detaylıca dadanıyoruz. / Nazlı Senem Dalgıç
• Issızlığın ortasında yeşeren bir yasak aşk: The World to Come film incelemesi
Jim Shepard’ın çok beğenilen aynı isimli kısa öyküsünden beyaz perdeye Mona Fastvold yönetmenliğinde uyarlanan The World to Come, dünya prömiyerini geçtiğimiz yıl yaptı. 2 Mart itibariyle de bazı dijital platformlarda yerini aldı. Bu dönem filmi, son yıllarda hayranlıkla izlediğimiz Vanessa Kirby’nin Katherine Waterston ile başrolde olması sebebiyle radarımıza girmişti zaten. 19. yüzyılda geçen filmimiz, bize nefis pastoral manzaralar eşliğinde, dönemin atmosferiyle sarmalanmış yasak bir aşk hikayesi sunuyor. Takdir edilesi yönleri olmasına rağmen yer yer hayal kırıklığı da yaşatan, sonuyla yüreğimizi dağlayan bu kuir dönem filmine “Nefrete inat, yaşasın hayat” mottomuzdan da güç alarak burada incelemeye devam ediyoruz.
Günümüzden birkaç yüzyıl öncesinde geçen, iki kadın arasında yaşanan yasak bir aşk hikayesi… Size de bir yerlerden tanıdık gelmiştir. Evet, Céline Sciamma’nın şahane filmi Portrait of a Lady on Fire. Sciamma’dan önce de benzer temalar işlenmişti elbette (örneğin, Carol). Ama Scimma ortaya koyduğu büyüleyici sanat eseriyle, sinema sektörünü peşinden sürükledi diyebiliriz. Önce Ammonite’de şimdi de The World to Come’da, Sciamma’nın kullandığı formülün ufak eklemeler/çıkartmalarla tekrarlanmaya çalışıldığını görüyoruz. Ama maalesef ne sinematografik yönden ne de kurgu yönünden Portrait of a Lady on Fire’a yaklaşamıyor bile bu iki film de. Onun için kıyaslamadan bir inceleme yapmaya çalışmak daha doğru olacak. / Gamze Akyol






