25 Ekim Pazartesi sabahından herkese merhaba.
Bu hafta gündemimizde; TCMB'nin 200 baz puanlık faiz indirimi, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın sosyal medya platformu kurma girişimi, Netflix'in üçüncü çeyrek sonuçları ve Eren Bali, Oktay Çağlar ve Gagan Biyani tarafından kurulan çevrim içi öğrenim platformu Udemy'nin Nasdaq borsasındaki halka arzı var. Konuk köşemizde ise Remote Clinic kurucusu Int.Dr. Şevval Karadağ'ın kaleminden telesağlık sektörünü okuyabilirsiniz.
Bugünün bülteni 1964 kelime, tahmini okuma süresi 6 dakika.
Her zamanki gibi yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz.
Keyifli okumalar,
Nurefşan
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Küresel piyasalarda son durum ve haftalık değişimler
🚀 BIST 100: BİST 100, geçtiğimiz cuma günü 1.483 puana çıkarak 1 Eylül sonrası en yüksek seviyeyi gördü ve günü 1.480 puandan kapattı. Türkiye'de döviz kurları yükselmeye devam ederken hisse tarafında yatırımcılar alıcıydı. BİST Bankalar, 1.279 puanla son bir ayın en yüksek seviyesine ulaştı.
👻 Haftanın kaybedeni: Sosyal medya şirketlerinin hisseleri, Snap’in gelirlerinin üçüncü çeyrekte beklentilerin altında kalması ve Apple’ın gizlilik politikasındaki değişikliklerin reklam gelirlerini olumsuz etkilediğini açıklamasının ardından düşüşe geçti. Snap hisseleri, %27 düşerken Facebook %6; Twitter %5 düşüş yaşadı.

Geçen hafta, piyasalarda tüm gözlerin 21 Ekim’de gerçekleşecek Para Piyasası Kurulu’ndan çıkacak faiz kararında olduğunu belirtmiştik. Ekonomistlerin beklentisi, 50 baz puanlık indirimle politika faizinin %17,50’ye indirilmesi yönündeydi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ise beklentilerin oldukça üstünde bir kararla politika faizini 200 baz puan indirerek %16’ya çekti. Kararın ardından dolar/TL kuru, %9,48 ile tüm zamanların rekorunu kırarken hafta sonu boyunca 9,75’e kadar yükseldi.
Kritik nokta: TÜİK’in verilerine göre, Türkiye’de enflasyon ağustos ayında %19,58 oranında gerçekleşti. Dolayısıyla, son faiz indiriminin ardından enflasyon ile politika faizi arasındaki makas, 3,58 puana çıktı.
Enflasyon pahasına büyüme
Normal şartlarda %20'ye dayanmış bir enflasyon, yükselen risk primi ve zayıflayan TL; TCMB'ye faiz indirimi için alan bırakmamıştı, ancak yetkililer, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Faiz neden, enflasyon sonuçtur,” görüşüne paralel olarak “enflasyon pahasına büyümeyi” tercih etti.
TCMB'nin hedefi; kuru ve enflasyonu tamamen göz ardı ederek faiz indirimi yoluyla ekonomiyi canlandırmayı ve büyüme rakamlarını yükseltmek. PPK metninde, enflasyonu %5’e düşürme hedefi yinelense de ekonomistler, asıl önceliğin kredi faiz oranlarında ciddi düşüşler sağlayarak üretimi canlandırmak olduğunu ifade ediyor.
İTO Başkanı Şekib Avdagiç
BBC Türkçe’ye faiz kararını değerlendiren Prof. Dr. Selva Demiralp, düşük faizin “diğer bütün değişkenler sabit kaldığında” ekonomi üzerinde genişletici etki yapacağını belirtiyor. Bu değişkenlerden birinin “merkez bankasının kredibilitesi” olduğunu belirten Demiralp, TCMB’nin kredibilitesinin düştüğü bir ortamda, faiz indiriminin kâğıt üzerinde bir genişleme adımı olsa da pratikte ekonomik maliyetleri artıracağı için ekonomiyi daraltacağını söylüyor.
Önden yüklemeli indirim
TCMB’nin PPK metninde, “Politika faizinde aşağı yönlü düzeltme için yıl sonuna kadar sınırlı bir alan kaldı,” açıklamasında bulunması, yılın son 2 ayında faiz indirimi hamlelerinin durdurulacağı veya azaltılacağı şeklinde yorumlanıyor. Uzmanlar ve uluslararası kuruluşlar, TCMB’nin ekim ayında 200 baz puanla “önden yüklemeli indirim” yaptığını belirtirken yıl sonu faiz beklentilerini %15 bandında tutuyor.
“Karar metninde yüklü faiz indirimi sonrası ilave indirimler için yıl sonuna kadar sınırlı bir alan kaldığının belirtilmesi yılın son iki toplantısında toplam 50-100 baz puan aralığında daha indirim olabileceğini düşündürüyor.” - AA Finans Analisti ve Ekonomist Haluk Bürümcekçi
“Merkez Bankası'nın eylül toplantısından sonra önemli bir belirsizlik olmuştu. Son kararla %16 seviyesine gelip bunun da gelinebilecek dip seviyeye yakın bir seviye olduğu ifade edilmiş. Yani sene sonuna kadar daha fazla bir faiz indirimi beklentisi yaratmak istememişler. İndirime kapıyı kapatmamışlar ama kullandıkları ifade, bana bir daha faiz indirimi olmayabilir izlenimi verdi.” - İş Portföy Genel Müdür Yardımcısı

ABD başkanları, genelde görev sürelerinin dolmasının ardından kitap yazma, kütüphane kurma veya hayırsever etkinliklere katılmakla haşır neşir olur. Tabii ki, bu durum ABD tarihinin en sıradışı başkanlarından biri olan Donald Trump için geçerli değil. ABD’nin 45. Başkanı Trump, geçtiğimiz çarşamba günü “Truth Social” isimli bir sosyal medya ağı kurarak “büyük teknoloji şirketlerinin tiranlığına” son vereceğini açıkladı. Truth Social, Trump Medya ve Teknoloji Grubu’nun (TMTG) Digital World Acquisition (DWAC) isimli bir özel satın alma şirketi (SPAC) ile birleşerek halka arz edilmesinin ardından kurulacak.
- SPAC nedir? "Açık çek şirketleri" olarak da bilinen SPAC'ler, herhangi bir ticari faaliyet göstermiyor ve sadece halka arzlarından elde ettikleri sermayeyle başka bir şirketi satın almak amacıyla kuruluyor. SPAC’ler, geleneksel halka arzlara kıyasla süreci kısaltması, bazı prosedürleri ortadan kaldırması ve daha az gözetimle karşılaşması nedeniyle tercih ediliyor.
Neden önemli? Twitter, Facebook ve YouTube; 6 Ocak 2021’de gerçekleşen Kongre binası baskınından sonra Trump’ın hesaplarını kapatmıştı. Trump, yeni medya şirketi çatısı altında Truth Social ile Facebook ve Twitter’a; TMTG+ ismiyle kurulacak video servisi ile Netflix’e ve TMTG News ile CNN’e rakip olmayı hedefliyor.
Hisseler uçtu: Trump’ın açıklamasından sonra açık çek şirketi DWAC’in hisseleri yükselişe geçti. Nasdaq’ta işlem gören şirketin hisseleri, cuma günü çarşamba günü kapanış fiyatının %1,657 üzerine çıkarak 175 doları gördü.
“Meme” hisse senedi mi? SPAC birleşme duyuruları, normal şartlarda şirketin sermaye yapısına dair projeksiyonları ve potansiyel gelir beklentilerini içerir. Trump’ın duyurusu ise şirketin gelir beklentilerine ilişkin hiçbir tahmin barındırmayan bir yatırımcı sunumundan oluşuyor. Renaissance Capital’den Matt Kennedy, “Bu, açıkça bir “meme” hisse senedi anı. Hisselerdeki yükseliş, bilinen hiçbir kurala uymuyor. Bu hisse senedi için zemin olarak 10 dolar baz alınabilir,” diyor.
Trump’ın iflas geçmişi: Trump’ın kariyerinin iflaslarla dolu olması da Trump ismini taşıyan şirketlere yatırım yaparken temkinli olmanın önemini ortaya koyuyor. Trump, kendi ismini taşıyan gazinoları için sonuncusu 2009’da olmak üzere dört kez iflas başvurusu yaptı. 1995’te halka arz edilen Trump Hotels & Casino Resorts, 1995-2004 tarihleri arasında her yıl zarar açıklayarak toplam 600 milyon dolar kaybetti.
Ünlülere dikkat: Öte yandan, bir ünlünün desteğini arkasına alan SPAC anlaşmalarının daha çok dikkat çektiği ve daha kolay sermaye topladığı su götürmez bir gerçek. Bugüne kadar; Bill Clinton, Selena Williams, Shaquille O'Neal gibi birçok ünlü kendi SPAC’lerini kurdu veya sponsorluk yaptı. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), mart ayında yatırımcıları sırf işin içinde bir ünlü olduğu için bir SPAC’e yatırım yapmamaları konusunda uyarmıştı.
VOV Hesap’la biriktirirken de harcarken de kazan

Güvenli yatırım araçları arasında vadeli hesaplar öne çıkıyor fakat acil nakit ihtiyaçlarında vadeli hesaplarda kullanım yapmak pek de kolay olmuyor. Alternatif Bank, vadesiz özellikleri taşıyan vadeli hesabı VOV Hesap’la bu probleme çözüm sunuyor.
Nedir? Günlük vadeli mevduat özelliklerine sahip bir tasarruf hesabı olan VOV Hesap; anında nakit iadesiyle, hem harcarken hem de biriktirirken kazanmanızı sağlayan bir Alternatif Bank vadeli mevduat ürünü.
Avantajları neler?
- VOV Hesap’ın bağlı olduğu banka kartıyla yapılan tüm harcamalarınızda, harcama tutarının %10’u kadar (en fazla 500 TL) nakit iade kazanabilirsiniz.
- VOV Hesap’la; hesabınızın vadesini bozmadan, dilediğiniz zaman nakit ihtiyacınızı karşılayabilir veya hesabınıza para yatırabilirsiniz.
- VOV Hesap açılışında dikkat çeken avantajlı hoş geldin faiz oranından yararlanabilirsiniz. Üstelik, yararlandığınız ilk 90 gün boyunca, İnternet ve Mobil Bankacılıktan yapacağınız Havale ve EFT işlemlerinde ücret ödemezsiniz.
Nasıl? VOV Hesap başvurunuzu, görüntülü görüşmeyle kolayca müşteri olma imkânı sunan Alternatif Bank’ın tüm dijital kanallarından yapabilir ve hesap hareketlerinizi Alternatif Bank İnternet Şubesi’nden rahatlıkla takip edebilirsiniz.
Hem biriktirirken hem de harcarken kazandıran VOV Hesap ayrıcalıklarıyla tanışmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.

Pandemi döneminde evde geçirilen vaktin artmasıyla abone sayısında hızlı bir yükseliş yaşayan Netflix, sektördeki oyuncuların artması ve kısıtlamaların hafiflemesiyle 2021’de yavaşlama dönemine girmişti. Ta ki Güney Kore yapımı Squid Game’in dünya çapında bir fenomene dönüşmesine kadar… Geçtiğimiz hafta, 2021’in üçüncü çeyreğine dair finansal sonuçları açıklayan şirket, son üç ayda kullanıcı sayısını 4,4 milyon artırarak 213,6 milyona çıkardığını duyurdu. Şirketin gelirleri ise %16 artarak 7,5 milyar dolara yükseldi.
Squid game etkisi: 17 Eylül’de yayınlanan Squid Game, bugüne kadar 142 milyon kez izlenerek Netflix’in en çok izlenen yapımı olurken şirketin ABD dışı pazarlarda büyümesini hızlandırdı. Kuzey Amerika, 74 milyon kullanıcı ile pastadan en büyük payı almaya devam ederken Avrupa ve Orta Doğu’nun 70,5 milyon kullanıcı ile arayı kapattığı görüldü.
Kazan-kazan stratejisi: Netflix, son zamanlarda farklı ülkelerde çekilen içerik sayısını artırarak bir kazan-kazan stratejisi uyguluyor. Prodüksiyon maliyetleri, ABD’ye kıyasla diğer ülkelerde daha ucuz olurken farklı dillerde sunulan geniş bir içerik yelpazesi şirketin yeni abonelere ulaşımını kolaylaştırıyor. Squid Game’in başarısı da bu stratejinin çalıştığını gösteriyor. Bölüm başı 2,4 milyon dolar olmak üzere toplam 21,4 milyon dolara mal olan Squid Game’in Netflix’e 900 milyon dolar kazandırması bekleniyor.
Öngörüler: Squid Game’e yönelik ilginin dördüncü çeyrekte de devam edeceği ve şirketin 8,5 milyon yeni kullanıcı kazanacağı tahmin ediliyor. Ayrıca Netflix, filmler ve dizilerin ötesine geçerek video oyunları gibi yeni alanlarda da “büyüme fırsatlarını” kovalamayı planlıyor.

Eren Bali, Oktay Çağlar ve Gagan Biyani tarafından kurulan çevrim içi öğrenim platformu Udemy, bu hafta ABD'de Nasdaq borsasında halka arz edilecek.
Halka arza giden yol: Hala kârlı duruma geçmeyen Udemy, pandemi döneminde özellikle kurumsal müşteri sayısında artış yaşadı. Udemy’nin hâlihazırda 44 milyondan fazla kullanıcısı, 65 binden fazla içerik üreticisi, 183 binden fazla dersi ve 75 farklı dilde organizasyonu bulunuyor. Şirketin gelirleri, 2021’in ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre %25 artarak 250,6 milyon dolara yükseldi. 2020’in ilk yarısında 52,5 milyon dolar zarar açıklayan şirketin zararı 2021'in ilk yarısında ise 29,4 milyon dolara düştü.
Beklentiler: 14,5 milyon hisse halka arz edilmesi ve her bir hissenin 27 ila 29 dolar arasında fiyatlandırılması bekleniyor. Bu fiyatlar baz alındığında halka arz sonrası şirketin değerlemesinin 4 milyar dolara çıkması hedefleniyor. Udemy, son olarak geçtiğimiz kasım ayında 50 milyon dolara yatırım alarak değerlemesini 3,32 milyar dolara çıkarmıştı.
Neden önemli? Udemy’nin halka arzı, eğitim teknolojisi (ed-tech) şirketleri halka arzları için oldukça yoğun bir yıl olduğunu doğrular nitelikte. Bu sene halka arz edilen eğitim teknolojileri şirketleri arasında ABD merkezli dil öğrenme uygulaması Duolingo, özel ders platformu Nerdy ve edtech yazılım şirketi PowerSchool yer alıyor.
Geniş perspektif: PwC’ye göre ABD’de halka arz faaliyetleri, 2021’in üçüncü çeyreğinde son 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. 82’si geleneksel yollardan 88’i ise açık çek şirketleri (SPAC) aracılığıyla olmak üzere toplam 170 halka arz gerçekleştirildi.
Telesağlık nedir?
Hastanın doktorun ayağına geldiği mevcut sağlık sistemi, görüntülü/sesli görüşmeler ve çevrim içi hasta takibi hizmeti sunan platformlar sayesinde yeniden kurgulanıyor.

Int.Dr. Şevval Karadağ / Remote Clinic – Kurucu
Covid-19 salgını ile birlikte ‘evde kal’dık ancak sağlık ihtiyaçlarımız devam etti, hastaneler ise Covid-19 enfeksiyonu için riskli bölgeler haline geldi. Tam da bu noktada hayatımıza telesağlık girdi. En pratik tanımıyla evimizden sağlık uzmanı ile görüntülü/sesli görüşmeye telesağlık diyebiliriz.
Birçok kişi, yaklaşık 10 yıldır telesağlık hizmetlerinden faydalanıyor. Tatilde size veya çocuğunuza bir şey olduğunda doktorunuzu hemen ararsınız değil mi? Peki, semptomlarınızda değişiklik olduğunda veya test sonuçlarını doktora yorumlatmak için hastaneye gitmeden doktorunuz ile görüştünüz mü? O zaman siz de telefon üzerinden sesli/görüntülü sağlık hizmeti alarak telesağlık kullanıcısı olmuşsunuz demektir.
Doktora uzaktan erişim ihtiyacı, aslında pandemi ile hayatımıza girmedi; ancak McKinsey'in 2021 tarihli araştırmasına göre, salgın sonrası telesağlık talebi 38 kat arttı. Görüntülü/sesli görüşme yapma zorunluluğu, hasta ve doktorların telesağlığa dair çekincelerinin kırılmasını sağladı. Doğal olarak sektör, müthiş bir büyüme yaşadı.
Günümüzde artan telesağlık talebi, iki farklı yöntem ile karşılanıyor: hastane bazlı telesağlık ve hastane bazlı olmayan telesağlık hizmetleri. Bazı hastaneler, pandemi döneminde sistematik çözümler ile çok hızlı bir şekilde telesağlık hizmetine geçiş yaparken diğerleri, kısa vadede talebe yetişmekte zorlandı. Fakat uzun vadede, telesağlık hizmetinin sağlık hizmetlerinin kalıcı bir parçası olacağı ve neredeyse tüm sağlık hizmeti sunucularının zamanla sürdürülebilir çözümler üreteceği söylenebilir.
Hastane bazlı olmayan telesağlık hizmetine gelecek olursak; burası daha çok girişimcilerin alanı. Dünya çapında birçok ülkede doktor ve hastayı direkt olarak buluşturan platformlar kurulmuş durumda. Fair Health'in 2014-2019 yılları arası telesağlık taleplerini inceleyen araştırması, hastane bazlı telesağlık hizmet talebinin yaklaşık %200; hastane bazlı olmayan telesağlık talebinin ise yaklaşık %1400 arttığını ortaya koyuyor. Hastane bazlı olmayan platformların tercih edilme sebebi olarak doktor çeşitliliği ve fiyat avantajları öne çıkıyor.
Öte yandan, yasal düzenlemeler de gelişmeler ışığında değişti. Telesağlık, son dönemde birçok ülkede yasal oldu ve sağlık sigortaları tarafından geri ödeme kapsamına alındı. Ayrıca hasta verilerinin korunması, görüntülü görüşmelerin kaydı ve saklanması ve telesağlık hizmeti ödemeleri yasalar ile düzenlenen konular arasına girdi.
Özellikle değinmek istediğim bir konu var, telesağlık sadece videolu doktor görüşmesi değil. Hasta takibinin dijital ortama taşınması da telesağlık hizmetlerinin önemli bir parçası. Hasta verileri kaydı, muayene notları, test sonuçları, akıllı cihazlardan veri takibi, çevrim içi ilaç reçeteleme ve telesağlığa özel sigorta geri ödemeleri ile telesağlık baştan uca bir deneyim. Bundan dolayı son zamanlarda dünya bir kavram değişikliğine gidiyor. Artık telesağlık, sanal bakım (virtual care) hizmeti olarak da literatürde geçiyor.
Özetlemek gerekirse; mevcut sağlık hizmeti hastanın doktora geldiği bir düzen üzerine inşa edilmişti; ancak bugün sağlık hizmetinin hastanın bulunduğu yere ulaştırılması üzerine yeni bir sağlık sistemi inşa ediliyor.
• Toplantı: TÜSİAD'ın 50'nci kuruluş yılı için hazırlanan Geleceği İnşa başlıklı raporunun tanıtım toplantısında iş dünyasının güncel ekonomik ve politik gelişmelere yaklaşımına dair önemli mesajlar verildi.
• Teklif: ABD merkezli finansal teknoloji şirketi PayPal, sosyal medya platformu Pinterest'i satın almak için 45 milyar dolar teklif etti. Tarafların anlaşması durumunda, sosyal medya şirketleri özelinde tarihteki en büyük satın alım gerçekleşecek.
• Değişim: Facebook, bir sosyal medya şirketinden metaverse şirketine dönüşme vizyonunu yansıtmak için çatı şirketin ismini ve marka kimliğini değiştirmeyi planlıyor. Zuckerberg'ün 28 Ekim'deki Connect konferansında yeni ismi duyurması bekleniyor.
• Taahhüt: Amazon, IKEA, Unilever, Inditex gibi şirketler denizcilik sektöründe karbon emisyonunu azaltmayı hızlandırmak için 2040'a kadar nakliyede sıfır karbonlu yakıt kullanan gemiler kullanmayı taahhüt etti.
Pareto'da cuma günü, "Türkiye ekonomisi" konulu son bültenimizi yayımlayacağız. "Bir hafta sonu, arkadaşlarımızla keyifli bir gün geçirmenin maliyeti ne?" sorusundan yola çıkarak ilk makalemizde, yeme-içme sektörünü; ikinci makalemizde ise eğlence sektörünü ele alacağız.
Pareto Spot isimli podcast serimizde; sektör temsilcileri, düşünürler ve akademisyenler ile evrim geçiren iş modellerini, yıkıcı inovasyonları ve iş dünyasının güncel dertlerini tartışıyoruz. Bu hafta, Duruguru Danışmanlık kurucusu Dr. Çağla Gül Şenkardeş ile iş hayatında eşitlik, çeşitlilik ve kapsayıcılığı konuştuk. Tüm podcast bölümlerimizi, Aposto! Radyo kanalında bulabilirsiniz.
Twitter hesabımızı takip etmeyi unutmayın!
İyi haftalar,
Nurefşan








