Aposto’da yayımlanan bültenlerden öne çıkan içerikleri bir araya getirerek hazırladığımız Aposto Digest’te bu hafta bilim, popüler kültür ve ekonomi konuları yer alıyor. Aposto Radyo'dan seçimimiz, haftanın görseli ve önerisi de bültenin devamında sizi bekliyor.
Aposto Digest'te yer alan bütün içerikler ve çok daha fazlası için Aposto’nun iOS uygulamasını buradan indirmeyi unutmayın.
Mutlu hafta sonları!
Aposto Editörleri
"Multilokal" olmanın yaşam tarzını ve hayatı nasıl etkilediğini irdeleyen "Multilokal" Sohbetler'in bu haftaki konuğu caz müzisyeni Sarp Maden. Çağıl Özdemir ile Sarp Maden, şehirde kaybolmaktan, doğaçlamadan ve rutinler içinde tazeliği koruyabilmekten bahsediyor. Bölümü Aposto Radyo'da ve iOS mobil uygulamamızda dinleyebilirsiniz.

📖 Çocuk, Köstebek, Tilki ve At
İllüstrasyon çocuk ve gençlik edebiyatı yayını Piccolo'nun son sayısından. Görselin temsil ettiği Çocuk, Köstebek, Tilki ve At, Charlie Mackesy'nin Türkçeye Tankut Baler tarafından çevrilen ve Barnes and Noble Yılın Kitabı Ödülü ve Waterstones Yılın Kitabı Ödülü'nün kazananı. Kitap hakkındaki hakkındaki yazıyı buradan okuyabilirsiniz.
Hafta içi her sabah 06.30’da, 5 dakikada gündeme hakim olmanızı sağlayan Aposto Gündem'in 14 Temmuz sayısında "günün hikâyesi," evrenin şimdiye kadarki "en derin" görüntüsü.
Evrenin şimdiye kadarki "en derin" görüntüsü
25 Aralık 2021'de uzaya fırlatılan James Webb Uzay Teleskobu'ndan Karina Bulutsusu, WASP-96 b öte gezegeni, NGC 3132 gezegenimsi bulutsusu, Stephan Beşlisi ve SMACS 0723 isimli galaksi kümesine ait olmak üzere ilk renkli görseller paylaşıldı. NASA tarafında kamuoyuyla paylaşılanlar arasında en çok dikkat çekeni ise SMACS 0723’ün görüntüsü oldu. Bu, uzayın derinliklerinin ilk fotoğraflanışı değil; Hubble ve Kepler gibi uzay teleskopları daha önce defalarca kez benzer görseller yakaladı. Ancak Webb tarafından yayımlanan bu görseli daha önce yayımlananlardan ayıran çok önemli bir detay var: Dünyadan milyarlarca ışık yılı uzaklıkta bulunan binlerce galaksiyi tek karede yakalayan bu fotoğraf, evrenin ve zamanın şimdiye kadar çekilmiş en derin, en eski ve en detaylı fotoğrafı.

Yaklaşık olarak 2500 ışık yılı uzaklıktaki NGC 3132, NASA
Evrenin antik zamanlarına yolculuk
Webb'in Yakın Kızılötesi Kamerası (NIRCam) ile yakalanan ve 4,6 milyar yıl önce oluşan SMACS 0723 isimli galaksi kümesine ait olan bu görüntüde, şimdiye kadar gözlemlenmiş olan en sönük cisimler de dâhil olmak üzere binlerce galaksi bulunuyor. Bu da "Webb’in başarabileceklerinin bir göstergesi" olarak yorumlanıyor.
Sık sık Hubble Uzay Teleskobu ile kıyaslanan Webb, Hubble’ın aksine temelde kızılötesi dalga boylarını algılayabiliyor. Peki bu, Webb’i neden bu kadar özel kılıyor?
Evrenin genişlemesi nedeniyle Dünya’dan uzakta bulunan galaksilerin ışığı, elektromanyetik spektrumun görünür olan kısmından kızılötesi kısmına kaymıştır. Başka bir deyişle, uzak galaksiler yalnızca kızılötesi dalga boylarında görülebilir bir hâldedir. Galaksi kümelerinin yerçekimi, ardında bulunan cisimlerin yaydığı ışığı büker ve büyütür; Webb’in donatılmış olduğu teknoloji ise gökbilimcilerin oldukça uzakta bulunan gök cisimlerini görmelerine olanak tanır. Kızılötesi ışığın incelenmesiyle yeni doğan yıldızları kaplayan ve gizleyen toz bulutlarının ötesi görülebilir ve bu sayede evrenin daha önce görülmemiş, çok uzak köşelerine bakmak mümkün hâle gelir.
Onlarca yıllık bekleyiş

NASA
İsmini 1961’den 1968’e kadar NASA’nın yöneticiliğini üstlenmiş olan bürokrat James Edwin Webb’den alan James Webb Uzay Teleskobu’nun tarihi, ilk tasarlandığı yıl olan 1989’a kadar uzanıyor. Yıllarca süren gecikmelerin sonunda NASA’ya yaklaşık olarak 10 milyar dolara mal olan Webb, şimdiye kadar yapılmış en karmaşık uzay gözlemevi olarak biliniyor.
6,5 metre genişliğindeki ana aynası katlanmış bir şekilde Aralık 2021’de uzaya fırlatılan teleskobun aynasının sorunsuz şekilde açıldığından emin olmak için gökbilimciler, ince alüminyum kaplı polimer film katmanlarından yapılmış olan tenis kortu büyüklüğündeki güneş kalkanını defalarca kez test ettiler. Sonrasında ise teleskobun diğer parçalarını uzayın donduruculuğundan korumakla ve bunları sorunsuz şekilde kalibre etmekle baş etmek zorunda kaldılar.
Nihai amaç

7600 ışık yılı uzaktaki Karina Bulutsusu, NASA
Evrenin gizemlerine ışık tutmak için önümüzdeki 20 yıl boyunca hizmet vermesi beklenen Webb, paylaşılan ilk görsel ile bize 13,8 milyar önce gerçekleşen Büyük Patlama’dan kısa bir süre sonra gelen ışığı gösteriyor; ancak Webb’in ana amacı aslında evrende var olan ilk ışığın izlerini bulmak. Bununla birlikte galaksilerin evrimini, gezegen sistemlerini, öte gezegenleri, yıldızların meydana gelişini, yaşamın köklerini, uzak mesafedeki gezenlerin yaşanılabilir olup olmadığını ve hatta dünya dışı yaşama dair bir kanıt keşfetmek de Webb’in sorumlulukları arasında yer alıyor.
Yeni popüler kültür yayını Fanon, fanzin kültürünü dijitale taşıyor. Popüler kültürden gelişmeler, hayranlık hikâyeleri ve söyleşiler içeren Fanon, her çarşamba 18.00'de yayımlanacak.
Ve kapının kilidi
Yazı: Deniz Uçan
Merhaba, ben Deniz. Bugün size aşırı kişisel bir hayranlık hikâyesi anlatacağım. Yazacağım ilk yazının Büyük Ev Ablukada yazısı olacağını hiç düşünmemiştim. Hayatımda daha büyük groupie'si olduğum bir müzik grubu yokken de Fanon’a “Büyük Ev” yazmak tesadüf olamaz sanki.
21 Aralık 2012’de Full Faça albümü ve sözde kıyamet şerefine Dünya’nın Son Konseri’ne bir şekilde gittiğimde, grup hakkında en ufak bir fikrim yoktu—şarkılara eşlik edebilecek kadar bilmiyordum ve bir yandan da geceye dair pek bir şey hatırlayamayacak kadar sarhoş, bir o kadar da ilgisizdim.
Sonradan Dünya’nın Son Konseri kaydını izlediğimde orada bulunmama rağmen neleri kaçırdığımı anlayıp yıkıldım. Keşke Büyük Ev Ablukada sevgim ta o zamanlar başlasaymış, sanki birlikte geçirdiğimiz zamanlardan 1 yıl kaybetmişim gibi hissediyorum o an. O konserden sonra ufak ufak kendilerini araştırmaya ve dinlemeye başladım. Bir başka konser çıkışı Full Faça CD’si satın aldım. Bu albümde gönlümü çalan ilk parça kızgın neşesiyle Bil oldu, olmayaydı iyiydi. Aradan 9 yıl geçmiş olmasına rağmen arabada ailecek sadece Full Faça dinliyoruz.

🪴 Cihangir’deki bir evin odası
🧷 İllüstrasyon: Sadi Güran, Kaynak: Bant Mag
2013 ve sonrası
Asıl Büyük Ev Ablukada maceram 2013’te üniversiteye girdiğim zaman, Çıplak Ayaklar Kumpanyası’nda, en fazla 100 kişinin bulunduğu Ay Şuram Ağrıyo isimli akustik konserlerle başladı. Bu dönemde yaklaşık iki ayda bir Büyük Ev Ablukada konserine gidiyor, her dinlediğim konserden “Oğlum, daha ne kadar iyi olabilir?!” diyerek çıkıyordum. Bu sırada her konsere başka bir arkadaşımı götürüyordum. Onlar ilk kez “Büyük Ev Akustik” dinlerken ben şarkıları ve sıralarını ezberlemeye konserlerde başlamıştım.
YouTube’da bir yandan parçaların akustik versiyonlarını bulmaya çalışıp gidemediğimde kendimi Görüntülü Radyo Eksen Filanı 2011'yla oyalamaya çalışıyordum. Kendimle alıp veremediğimin çok fazla olduğu o dönemde en yakın arkadaşım En Çirkini Güzellerin'di. Sanki mütemadiyen olan üzgünlüğüme bir destekçi—bir yandan da tadımı yerine getirecek bir şeyler arıyor, bu parçada buluyordum. Mutsuzdum, ama keyfim yerindeydi.
2015
2015 yılında Küçükçiftlik Park’ta çalışmaya başladığımda, ilk işim Full Faça’nın son konseriydi. Defalarca dinlemiş olmama rağmen büyülenmiş gibi izliyordum konseri. “Tayyar Ahmet çalmasın, çünkü o zaman konser bitecek,” diye düşündüğümü hatırlıyorum.
Sonrasında benim için bir ritüel hâline gelen Büyük Ev Ablukada setlist’i çalmam—ve heyecandan asla imzalatamamam— ve işin hem sahne arkası operasyonunda bulunduğum hem de bir hayran olarak izlemelere doyamadığım günler, bu konserle başlamıştı.

🐦 Kuş bakışı
Döngüsel Ekonomi 101, çevresel etkileri sıfırlayacak bir ekonomik düzenin temelinde yatan kavramlara ve sürdürülebilirlik alanındaki güncel gelişmelere odaklanıyor.
Kapalı döngü bir tuzak mı?
Yazı: Tunç Karabayer
Döngüsel ekonomi kendi içinde farklı teorilere ve konseptlere yer verdiği için daha çok “çatı” konsept olarak değerlendiriliyor. Sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi çatı konseptleri her geçen gün daha çok ayrışmaya başlasa da temelde gidilmek istenen yer elbette çevresel, sosyal ve ekonomik olarak gelecek nesillere daha yaşanabilir, sosyal adaletin yer aldığı ve ekonomik dengenin de sağlandığı bir düzen.
➡️ Kapalı döngü nedir?
Döngüsel ekonomi içerisinde özellikle çevresel etkilerin sıfırlanması amacıyla kullanılan konseptlerin başında da kapalı döngüler (closed loops) geliyor. Kapalı döngüler temelde döngüsel ekonomi prensiplerini ve stratejilerini kullanarak atık oluşumunu önlemeyi tarif ediyor.
Kolay anlaşılması için X ürününün üretimine bakalım. X ürününü üretmek için gereken hammadde tedariki ile başlayan süreç, bu hammaddenin işlenmesi, üretim sürecine girmesi ve pazarda satışa sunulması ile devam ediyor. Elbette tüm bu süreç içinde lojistik süreçleri de yer alıyor ve X ürünü en sonunda tüketiciye ulaşıyor. İçinde bulunduğumuz lineer ekonomi açık bir döngüye (open loop) sahip olduğu için X ürünü tüketiciye ulaştıktan sonra bu ürüne ne olduğuna dair çok bir bilgi bulunmuyor veya gerekmiyor.
Döngüsel ekonomi ile tasarlanan sistemlerde olması beklenen kapalı döngüler ise bu X ürününün tüketicinin kullanımı tamamlandıktan sonraki hayatına da dahil oluyor ve bu ürünün mümkünse döngüye yeniden girmesini amaçlıyor. X ürününü oluşturan çeşitli maddeler ya yeniden kullanılıyor ya başka bir ürünün üretim sürecine hammadde olarak dahil oluyor ya da en son ihtimalde geri dönüşüm sürecine girerek döngüyü kapatıyor.
🔎 Döngüsel Ekonomi 101 yorumu: Bizi uzun zamandır takip eden okurlarımızın hatırlayacağı gibi geri dönüşüm döngüsel ekonomi içerisinde mümkünse yer almaması gereken, mümkün değilse de en son seçenek olarak kullanılan bir süreç. Fakat kapalı döngü konseptinin sağlanması için gerekli görünüyor. Döngüsel ekonomi ile ilgili kaynakların büyük bir kısmında “close loop” yer alıyor, fakat bu geri dönüşümün aslında kaynakların değerini ne kadar azalttığını veya atık oluşumunu tamamen önlemediği gerçeğini göz ardı etmemiz için bir neden değil.
➡️ Talep tartışması
Kapalı döngülerle ilgili akademide de süregelen tartışma bugünkü yazımızın konusunu oluşturuyor. “Çevresel sürdürülebilirlik yolunda kapalı döngüler ne kadar faydalı?” sorusuna cevap ararken “Closed-loop systems to circular economy: A pathway to environmental sustainability?” makalesinde yer alan tartışmalara da değineceğiz.
Döngüsel ekonomi özellikle döngüsel ürünler üretme noktasında sürecin merkezine inovasyonu alıyor. Bunun temel amacı da mevcut lineer ekonomideki problemlerin üzerini kapatmadan, tüm sistemi yenilikçi iş modelleri ile baştan yaratarak negatif etkileri tamamen yok edecek teknolojileri üretebilmek. Fakat burada dikkat çeken ilk nokta döngüsel ekonomin aslında sadece “mühendislik & teknoloji” temelli bir stratejiler bütünü olmadığı, tam aksine mühendislik ve teknolojiyi kullanan yenilikçi bir ekonomik sistem olduğu.
Her hafta dijital platformlardan izleme önerileri yapan Bu Hafta Ne İzlesem? son sayısında da yeni film ve dizileri paylaşıyor. Yayın bu hafta sinemada yaş ayrımcılığı üzerine bir web sitesi de keşfediyor. Filmlerdeki kuşaklar arası ilişkiler ve sinemada yaş temsili gibi başlıklar altında okumalar sunan Sine Yaşlılık'a buradan ulaşabilirsiniz.




