Haftanın en yoğun saatinden herkese merhaba!
Aposto Gündem'de hafta boyunca yer alan hikâyeleri her pazar ek bir sayıyla sizlere ulaştırmayı planlıyoruz. Harekete geçmeden bir de sizin fikrinizi almak istedik. Umarız ilginizi çeker.
Geri bildirimlerinizi bekliyoruz.
Keyifli okumalar!
"Türkiye'nin tapusu": Lozan Barış Anlaşması 99 yaşında

Dün Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanmasının 99'uncu yıl dönümü olması nedeniyle siyasiler antlaşmaya ilişkin mesajlar paylaştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Lozan Barış Antlaşmasıyla kara sınırlarımız çizilmiş, kapitülasyonlar kaldırılmış, Yunanistan'da kalan Türk azınlığının hakları güvenceye alınmış, kıyılarımıza yakın Yunan adalarının gayri askeri statüsü teyit edilmiştir." dedi. Erdoğan son dönemde "özellikle Yunanistan'ın Türk azınlığın hakları başta olmak üzere antlaşmada kayıtlı şartları yok saydığını veya bilinçli şekilde aşındırdığını" ifade etti.
CHP lideri Kılıçdaroğlu ise antlaşmanın 99'uncu yılını kutlarken "Lozan Barış Antlaşması'nın yıl dönümünde tekrar söylüyorum. Parlamento açıldığında vereceğimiz ilk kanun teklifi, Lozan'ın resmi bayram olarak kabul edilmesinin teklifi olacaktır." ifadelerine yer verdi.
İYİ Parti lideri Akşener, antlaşmayı "Bağımsızlığın nişanesi" olarak nitelendirerek "LozanBarışAntlaşması'nın yıl dönümünde; Atatürkümüzü ve tüm istiklal kahramanlarımızı bir kez daha saygı, rahmet ve minnetle anıyorum." dedi.
Lozan Barış Antlaşması neden önemli?
Mustafa Kemal Atatürk, "Nutuk" kitabında Lozan Barış Antlaşması için şunları söylüyor:
"Bu anlaşma Türk Milletine karşı yüz yıllardan beri hazırlanmış ve Sevr anlaşmasıyla tamamlandığı sanılmış büyük bir suikastın sonuçsuz kaldığını bildiren bir belgedir. Osmanlı tarihinde benzeri görülmemiş bir siyasi zafer eseridir."
Prof. Dr. Baskın Oran, Lozan Barış Antlaşması'nı "Türkiye'nin kurucu antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'ne egemenlik sağlayan belge" olarak tanımlıyor. Oran, antlaşmanın birçok açıdan önemi olduğunu belirterek "Belki de günümüz açısından en önemlisi şudur ki Lozan, o gün de bugün de gelişmişliği ve hatta uygarlığı simgeleyen Batı dünyasına Türkiye'nin kalıcı biçimde katılımının belgesidir" diyor. Baskın Oran, antlaşmanın önemi için şu 4 maddeyi de sıralıyor:
"Lozan, Türkiye devletinin kurucu antlaşmasıdır.
Lozan, Türkiye'nin ulusal sınırlarını belirleyen ve onu bu sınırlar içinde siyasal açıdan bağımsız ve egemen kılan belgedir.
Lozan Türkiye'nin iktisadi bağımsızlık belgesidir ve iktisadı millileştirmenin temel adımıdır.
Lozan, imzacı büyük devletlerle eşitlik belgesidir."
Sözcü yazarı Emin Çölaşan da geçtiğimiz gün yayımlanan yazısında antlaşmayı "Türkiye'nin tapusu" olarak nitelendiriyor. Çölaşan antlaşmanın adli, ekonomik ve sosyal egemenliği kazandırdığını vurgularken kapitülasyonların da Lozan ile kaldırıldığını hatırlattı.
Antlaşma neden eleştiriliyor?
Çölaşan yazısında antlaşmayla Türkiye'nin her istediği şartı kabul ettiremediğini belirterek "Örneğin Misak-ı Milli sınırları içinde yer alan Musul konusunda özellikle İngiltere razı olmuyordu. İngiltere taa o yıllarda petrolün önemini anlamıştı. Gerekirse bu amaçla savaşacağını duyurdu ama ne yazık ki biz yeni bir savaşa girecek güce sahip değildik. O zamanki Milletler Cemiyeti kararıyla Musul sonraki yıllarda İngiltere'ye verildi." ifadelerini kullandı. Çölaşan bu gibi kabul edilmeyen şartların bazı çevrelerce eleştirildiğinin; ancak bu antlaşmada Türkiye'ye ait olan hiçbir toprağın bırakılmadığının, teslim alınmayan bölgelerin Türkiye sınırlarında yer almadığının altını çizdi.
Baskın Oran ise antlaşma için "Türkiye'de Lozan kadar anlaşılmamış, daha kötüsü, yanlış anlaşılmış bir metin daha bilmiyorum." ifadelerini kullanıyor. Oran, Lozan Barış Antlaşması'nın bir "hezimet" olduğunu savunanların belgeye ilişkin şehir efsaneleri ürettiğini dile getiriyor. Lozan'ın 100 yıl için yapılmadığını vurgulayan Oran, sadece Ermeni, Rum ve Musevilere haklar getirilmediğini azınlık haklarının "Gayrimüslimlere" getirildiğini, ABD'nin antlaşmayı onamayı reddemeyeceğini çünkü "gözlemci" olduğunu anlatıyor.
Gizli maddeler: mit mi, gerçek mi?
Oran en çok tartışılan şehir efsanelerinden birinin "Lozan'ın gizli maddeleri" olduğunu belirterek "Yani 8 devlet tarafından imzalanmış bir uluslararası metin 99 yıl içinde 'gizliliğini' koruyabilmiş oluyor. Burada söylenmek istenen, antlaşmada Türkiye'nin yeraltı zenginliklerinin çıkarılmasını yasaklayan gizli maddeler bulunduğu. Bunu söyleyenler herhâlde TPAO'nun 1950'lerden beri petrol çıkarıp, rafine edip, sattığını duymamış olacaklar." diyor.
Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü'nden Tunay Şendal da "Lozan Barışı üzerine çalışan tarihçi ve hukukçuların defalarca dile getirdiği gibi antlaşmanın gizli maddeleri ve 100 yıllık bir süresi bulunmamaktadır." diyor ve devletler arası antlaşmalarda gizli maddelerin bulunmasının Wilson İlkeleri'ne aykırı olduğunu hatırlatıyor. Şendal, Lozan'a ilişkin bu söylemler için şunları söylüyor:
"Lozan Barışı tartışmaları üzerinden tarihî gerçekleri saptırarak oportünist politik söylemler geliştirmek her şeyden evvel Millî Mücadele’de kanla yazılarak elde edilen şanlı zafere büyük bir gölge düşürmektedir. Zira Mustafa Kemal Atatürk’ün belirttiği gibi 'Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat, insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır'"
"Kira göçü": Büyükşehirler terk ediliyor

Dünya Gazetesi'nden Leyla İlhan, Yener Karadeniz ve Merve Yiğitcan "Büyükşehirlerde kira göçü başladı" başlıklı bir haber yaptı. Haberde, Türkiye'de hızla artışı süren ve haziran ayında %78,62 ile son 24 yılın rekorunu kıran enflasyonun büyükşehirler ve turizm bölgelerinde çok daha yoğun şekilde hissedildiği, neredeyse her kalemde karşılaşılan fiyat artışlarının en çok hissedildiği alanlardan birininse konut kiraları olduğu belirtildi. Konut kiralarındaki artışın da büyükşehirleri terk etmeye yol açtığı ifade edilirken bu durum "kira göçü" olarak nitelendirildi.
Veriler ne diyor?
Haberde yer verilen gayrimenkul sektörüne yönelik analiz hizmeti sunan endeksa.com'un verilerine göre haziran ayı itibarıyla ortalama kiralar son bir yılda Muğla'da %73 artarak 14 bin 937 liraya, Antalya'da %310 artarak 10 bin 397 liraya ve İstanbul'da %168 artarak 8 bin 107 liraya çıktı.
- Öte yandan: Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi'nin (BETAM) Mayıs 2022'de emlak sitesi sahibinden.com'un verileri kullanılarak hazırladığı rapora göre; Türkiye genelinde ortalama kiralık konut ilanı metrekare fiyatındaki yıllık artış oranı nisan ayında %182,7 olarak gerçekleşti. Yıllık kira artış oranı İstanbul’da %140, Ankara’da %133, İzmir’de ise %110 oldu.
Geçinemiyoruz Platformu, İstanbul'un Kadıköy ilçesindeki ev kiralarına ilişkin temmuz ayında yaptığı araştırma sonucunda ilçedeki ortalama ev kirasını 19 bin 438 lira olarak açıkladı. Araştırmaya göre 8 bin liranın altındaki ev ilanları da haziran ayında 83'e düştü.
İstanbul Emlak Komisyoncuları Odası Başkanı Nizamettin Aşa, "Aşırı derecede artan kiralar nedeniyle İstanbul gibi bölgelerin başta memurlar için olmak üzere bir sürgün bölgesine dönüştüğünü" belirterek "Memur en fazla 10 bin lira maaş alıyor ancak İstanbul’da 7 bin ila 8 bin liradan aşağı kiralık ev yok. Lojmanların satılması da olumsuz etkiledi. O yüzden kimse İstanbul’a gelmek istemiyor. İstanbul’da olan da gitmek için elinden geleni yapıyor" dedi.
Sorun ne?
Büyükşehirlerdeki kira artışının öğrenci, yeni mezun, memur ve düşük gelirliler için karşılanması son derece zor hâle gelmesi nedeniyle tersine göçün başladığı, büyükşehirlere gelmek isteyenlerin de fikirlerini değiştirdiği vurgulanıyor.
Öte yandan artan göçün perakendeden tekstile kadar birçok sektörde işçi bulma sorunlarının artmasına yol açtığı, bu bölgelerde faaliyet gösteren birçok şirketin de bu olumsuz durum için harekete geçtiği ifade edliyor.
Dünya Gazetesi yazarı Ussal Şahbaz, 24 Haziran tarihli yazısında Türkiye'nin tarihinin en büyük barınma krizlerinden birini yaşadığını belirtiyor. Krizin sebebinin konut kiralarındaki astronomik artış olduğunu vurgulayan Şahbaz, kiralık evlerin ailelerin genişlemesi veya yaşlanmanın etkisi gibi nedenlerle bir devinimi olduğunu; ancak bu doğal devinimin bozulduğunu ve bu nedenle kiralık ev piyasasının fiilen ortadan kalktığını belirtiyor. Şahbaz, "Az sayıda piyasaya arz edilen kiralık evin fiyatının roket gibi yükselmesinin sebebi de bu." diyor.
Şahbaz bu duruma karşılık getirilen kira artışlarını %25’le sınırlama kararının kiralık ev pazarını daha da harap hâle getirdiğini belirterek üç soruna dikkat çekiyor:
"Birincisi, kiracılar artık erken çıkacak kiracıları seçecek, hatta kiracıları buna zorlamaya çalışacak. İkincisi, baz kiralar daha da yükseldi. Üçüncüsü, bunların da sonucu olarak mevcut kiracılar evlerine daha da sıkı sarılacak. Kira kontrolü kiracıyı evinde koruyor. Kiralık ev pazarını ise daha da harap ediyor. Yani merdiven çıkamayan büyüklerimizi kirası düşük evine, yeni çocuğu olan anne babaları sığamadıkları evlere mahkûm ediyoruz. Bir tek evi olup onun kirasıyla geçinenleri fakirleştirmemiz de işin ayrı bir boyutu."
- Neden? Şahbaz bu durumun nedenlerini düşük faiz politikası ve inşaat maliyetlerindeki anormal yükseliş olarak açıklıyor.
Nasıl çözülecek?
Ussal Şahbaz konut krizinin çözümü için "Yabancılara konut satışını ve oturma izni olmayan yabancılara konut kiralanmasını sınırlandırmak." önerisinde bulunuyor. Şahbaz "Önceden zaten böyleydi, karşılıklılık esas alınıyordu. Ancak 2012’den sonra mütekabiliyetten bağımsız olarak başka ülke vatandaşlarına konut edinme izni vermeye başladık. Üstüne bir de son yıllarda konut alana vatandaşlık vermeye başlayınca bu talep belirleyici olmaya başladı." diyor.
Dünya Gazetesi'nin haberinde "birçok sektör temsilcisinin, göçün yaşandığı kentlere yeniden cazibe kazandırmak için lojman yapımı, kira desteği, kooperatif modeliyle kiralık ev yapımı veya öğrenci yurdu gibi yetişkinlerin kalabileceği yurtların yapılması gerektiğini ifade ettiği" aktarıldı.
Bizden bir ses
Teknoloji editörümüz İrem Denli, mayıs ayında aramıza katıldı. Çanakkale'de ailesiyle yaşayan İrem yaklaşık 3 aydır ofise geliyor, İstanbul'da bir arkadaşının evinde kalıyor ve mütemadiyen ev bakıyordu; ancak uzun uğraşlara rağmen ev bulamaması nedeniyle Çanakkale'ye geri döndü. Kira göçünü yaşayanlardan biri olan ekip arkadaşımıza sözü bırakalım:
"Üniversitenin 3'üncü yılında pandemi nedeniyle İstanbul’dan ayrılıp ailemin yanına döndüm. Daha önce 3 kişi 1,500 lira kira ödediğimiz evde kalıyorduk. 2022 Mayıs’ta iş için İstanbul'a tekrar taşındım. En kötü durumda birkaç haftalık bir arama sonucunda erkek arkadaşımla yaşayabileceğimiz, maksimum 6 bin 750 lira kirası olan 1+1 bir ev bulabileceğimi düşünüyordum. Her gün her dakika emlak site ve uygulamalarından ya da direkt emlakçılardan ev bakmama rağmen temmuz ayına kadar ev bulamadım. Daha da kötüsü, aradığım onlarca evden sadece bir tanesini gezebildim. Bulduğumuz evler ya siteye konulduktan dakikalar sonra tutuldu ya da ev sahipleri, ikimizin de işi olmasına rağmen evli olmadığımız için bizi kiracı olarak kabul etmedi. Açıkçası ev arama sürecinde bizi en çok zorlayan engellerden birisi de bu oldu, çünkü şu an sadece kendi maaşımla İstanbul’da tek başıma bir eve çıkmam ve aynı zamanda da geçimimi sağlamam mümkün değil. Birlikte eve çıkabileceğim tek kişi de erkek arkadaşım, ancak ev sahiplerinin bunu sorun etmesi yüzünden defalarca olumsuz yanıt aldık. Bir noktada o kadar umutsuz bir duruma düştük ki bu durumdan faydalananlar tarafından dolandırıldık. Bu süre boyunca kaldığımız evden çıkmamız gerekince de başka şansım olmadığı için Çanakkale'ye, ailemin yanına dönmek ve uzaktan çalışmak zorunda kaldım."
Hükûmetin yol haritası muhalefetin vaatleri mi?

Cumhurbaşkanı Erdoğan, geçtiğimiz hafta Tahran dönüşü uçakta gazetecilerin sorularını yanıtlamış ve KYK borçlarının düzenlemesine ilişkin açıklamasında "En son Bay Kemal’in KYK ile ilgili söylediklerini duydunuz. Ondan sonra da ben söyledim yaptı noktasına geldi. Hep öyle oldu zaten. O söyledi ben de yaptım." ifadelerini kullanmıştı.
Erdoğan bu açıklamasının üzerinden henüz bir hafta geçmemişken CHP lideri Kılıçdaroğlu bir video yayımladı. Kılıçdaroğlu'nun videosunun ardından saatler sonra ilgili konuya dair düzenleme Resmî Gazete'de yayımlandı. Bir süredir yapılan düzenlemeleri arka arkaya sıraladığımızda (Erdoğan kinaye yapıyor olsa da) aklımızda bir soru belirdi: Hükûmetin yol haritasını muhalefetin vaatleri oluşturuyor olabilir mi?
Neler oldu?
Asgari ücrete ara zam
Mart ayında başlayan asgari ücrete yönelik ara zam tartışmalarına ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, "Tartışmayı anlamlı bulmuyorum, çok önemli artış yaptık" demişti. Ardından CHP lideri Kılıçdaroğlu "Güncellenmesi lazım asgari ücretin. Asgari ücret, asgari ücret olmaktan çıktı zaten. Hangi asgari ücret? Açlık sınırının altında asgari ücret mi olur? Asgari ücretin hemen güncellenmesi lazım." diye konuşmuştu. Nisan ayında yeniden gündeme gelen zamma ilişkin birkaç ay sonra İYİ Parti lideri Akşener de "Asgari ücret zamlara uygun hâle getirilmeli, en düşük emekli maaşı asgari ücret kadar olmalı." ifadelerini kullanmıştı.
Muhalefetin grup toplantılarında ve sosyal medyada zamma ilişkin söylemleri devam ederken haziran ayında Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'mızdan, işveren tarafıyla görüşülerek asgari ücretin yeniden değerlendirilmesini istedik. Çalışma Bakanı'm süratle Asgari Ücret Tespit Komisyonu ile bir araya gelip çalışmalarını bitirecekler, ardından NATO görüşmelerinden döner dönmez tüm işçi ve emeklilerimizle bunu paylaşma imkanını bulacağız." açıklamasında bulunmuştu. Daha sonra asgari ücrete yönelik %30'luk bir zammın yapıldığı duyurulmuştu.
KYK borçlarına ilişkin düzenleme
Geçtiğimiz hafta Twitter'da Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) ödemeleri, faizleri nedeniyle gündem olmuş, kullanıcılar aldıkları kredi miktarını ve faizli ödemeleri paylaşarak ödeyecekleri miktarın yüksekliğine tepki göstermişti.
Paylaşımların ardından CHP lideri Kılıçdaroğlu, sosyal medyada öğrencilerin KYK borçlarına tepki göstermesi üzerine "Faizli KYK borçlarını ödemeyin! Bir sene içinde iktidara geliyoruz; sözünü verdiğim gibi, sizden sadece ana para talep edilecek, o da iş bulduğunuzda." çağrısı yapmıştı. Kılıçdaroğlu'nun açıklamasından kısa süre sonra Cumhurbaşkanı Erdoğan, kredi geri ödemelerinin herhangi bir fark veya faiz farkı olmaksızın, sadece alınan kredi rakamı üzerinden yapılmasını kararlaştırdıklarını duyurmuştu.
Erdoğan'ın duyurusunun ardından Twitter'da "Teşekkürler Kılıçdaroğlu" paylaşımları yapılmıştı.
ÖTV zammı
Geçtiğimiz gün Kılıçdaroğlu, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda kendileri iktidara gelene kadar araba almama çağrısı yapmış, küçük motorlu arabalarda ÖTV indirimi vaadinde bulunmuştu. Kılıçdaroğlu, ÖTV'nin lüks araç alanlara uygulanacağını söylemişti.
Bu vaatten birkaç saat sonra Resmî Gazete'de yayımlanan kararla önceden Bakanlar Kurulu'na ait olan ÖTV düzenleme yetkisi, Cumhurbaşkanı'na verildi. Cumhurbaşkanı motorlu araç ÖTV ve matrahlarının alt ve üst sınırını, 3 katına kadar artırma ya da sıfıra indirme yetkisine sahip oldu.
Kim ne dedi?
Murat Yetkin geçtiğimiz hafta kaleme aldığı yazısında "Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın talep ve vaatlerde CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu’na yetişme, üste geçme telaşı halka yarıyor. Kararı alan Erdoğan ama onu seçim vaadiyle zorlayan Kılıçdaroğlu; sonuç halka yarıyor." değerlendirmesinde bulundu.
Cumhuriyet yazarı Sertaç Eş ise Erdoğan'ın "ti'ye alan" söylemine ilişkin "Kılıçdaroğlu'nun çıkışları, hükümeti düzenleme yapmak zorunda bıraktı. Muhalefetin, 'Kılıçdaroğlu söylüyor, Erdoğan yapıyor' söylemi rahatsızlığa neden oldu. Erdoğan, 'ti'ye almaya çalıştı. Ancak önceki gün bir gerçeği gördük. CHP Genel Merkezi’ni bir nedenle aradık. Telefonlar sürekli meşgul çalıyor. 20 dakika bekleyince nedenini sorduk. 'KYK borçlarının faizinin silinmesi nedeniyle genel başkanımıza teşekkür etmek isteyenler sürekli arıyor. Yoğunluk bu yüzden' yanıtını aldık. Anlaşılan 'ti'ye almak pek gerçekçi değil." ifadelerini kullandı.
Muhalefetin geçtiğimiz yıllardaki vaatlerinin hükümet tarafından gerçekleştirildiği örnekleri "O da olur Kemal Bey" isimli yazısında hatırlayan Sözcü yazarı Deniz Zeyrek "Muhalefetin iktidara gelmeden sorunları çözebilmesi demokrasinin en güzel taraflarından biridir." ifadelerine yer verdi.
Ruşen Çakır ise konuya ilişkin "Erdoğan artık kendi politikalarıyla, kendi yaklaşımlarıyla devam edemiyor; oyunu kendi başına kuramıyor, gündemi kendi başına belirleyemiyor ve muhalefetin en ufak bir çıkışında ona göre kendini ayarlamak zorunda hissediyor." değerlendirmesinde bulundu.
Şimdi ne olacak?
Sosyal medyada yapılan değerlendirmelerin, siyaset yazarlarının ve yorumcuların tüm bu söylemlerinin ardından Kemal Kılıçdaroğlu geçtiğimiz hafta EYT için "loading" (yükleniyor) yazan bir görsel paylaştı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Bilgin de "Bu konuda bir çalışma grubu kuruldu. EYT meselesi gündemimizde" dedi.
Faiz kararları: AMB arttırdı, TCMB sabit bıraktı

Avrupa Merkez Bankası (AMB), bugünkü para politikası toplantısında faizi 50 baz puan artırma kararı aldı. Bankaların merkez bankasında tuttukları mevduat için ödenen faiz oranı %-0,50'den %0'a, marjinal faiz oranı %0,25'ten %0,75'e ve refinansman operasyon faiz oranı da %0'dan %0,50'ye yükseltildi.
Bu kararla, AMB 11 yılın ardından ilk kez faiz artırmış ve 2014’ten beri süren negatif faiz dönemine son vermiş oldu.Karar öncesi 1.012 seviyesinde yer alan euro/dolar, faiz kararı sonrası 1.027'ye kadar yükseldi.
- Bir adım geriden: AMB piyasaya, temmuz ayında 25 baz puan artıracakları ve Eylül’de daha büyük bir oranda faiz artışına gidebilecekleri mesajını vermişti. Avro Bölgesi'nde enflasyonun %8,6 rekor düzeye erişmesi ve enerji ve gıda şoklarının enflasyonda yarattığı belirsizlik sonucunda 50 baz puan puanlık artış kararı değerlendirmeye alınmıştı.
Öte yandan, sıkılaşma döneminde, Avro Bölgesi'ndeki hükümetlerin borçlanma maliyetlerindeki artışı durdurmayı amaçlayan Geçiş Koruma Enstrümanı (Transmission Protection Instrument - TPI) da toplantıda onaylandı. Söz konusu tahvil alım programının etkinleştirilmesine henüz gerek görülmese de; TPI'nın kontrolünün tamamen AMB'de olacağı ve vadesi 1-10 yıl arasında olan devlet tahvilleri hedef alacağı bildirildi.
- Lagarde’nin açıklamaları: AMB Başkanı Christine Lagarde gıda ve enerjideki aksamalar nedeniyle enflasyonun bir süre daha istenmeyecek düzeyde kalmaya devam edeceğini öngördüklerini söyledi. Enflasyonun yukarı yönlü ve kısa vadede yoğunlaşmış olmasının beklenenden daha büyük bir faiz artışını gerekli kıldığını ifade etti.
TCMB'nin faiz kararı
TCMB, politika faizini %14'te sabit tuttu. Böylece üst üste yedinci kez Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında faiz sabit tutulmuş oldu.
Toplantının basın duyurusu metninde küresel piyasalardaki resesyon ihtimalinin cari dengeyi olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekildi. Değerlendirme süreçleri tamamlanan kredi, teminat ve likidite politika adımlarının para politikası aktarım mekanizmasının etkinliğinin güçlendirilmesi için kullanılmaya devam edileceği vurgulandı. Bu ifade, "kredilere yönelik yeni makroihtiyati tedbirlerin gelebileceği" şeklinde yorumlandı.
Fed'in ardından AMB'nin de faiz artışına gitmesi, dolar ve avronun ana vatanına dönerek diğer ülkelerde likidite problemi yaşanacağı beklentisini artırıyor. Buna karşılık Türkiye'nin önümüzdeki dönemde faiz artışına gitmesi beklenmezken kredi büyümesini destekleyen döviz varlıklarını sınırlayan "alternatif" önlemler takip ediliyor. Bu durum, dolar/TL'de yukarı yönlü baskının sürdüğü ve risk primi yüksek Türkiye için daha kırılgan bir durum oluşturuyor.
Enflasyon yaklaşık %80 ile son 24 yılın en yüksek değerine ulaşmışken geçtiğimiz yılın sonundan bu yana TL'nin dolar karşısındaki değer kaybı neredeyse %25'e ulaşmış durumda. Dolar talebini düşürmeye yönelik her adım da gelişmekte olan ülkelere kıyasla Türkiye’nin performansını daha kötü bir noktaya taşıyor.
Genel trendin aksi yönündeki kararlar Türkiye’yi nasıl etkiler?
TCMB’nin faiz artışına gitmemesinin bir sonucu olarak; dolarizasyonun ve döviz kurunun artmasıyla enflasyonun hızlanmasına dair tartışmaların ötesinde döviz kaynaklarının tükendiği ve Türkiye’nin bir ödemeler dengesi krizine sürükleneceği yorumları yapılıyor. Bu durum, Türkiye'nin dış borç ve ithalat yükümlülüklerini zamanında veya tam biçimde yerine getirememesi anlamına geliyor.
Öte yandan düşük faize dayalı ihracat-üretim-istihdam odaklı bir politika seti takip edilirken Türkiye ekonomisindeki faaliyet hacminin giderek yavaşladığı görülüyor. OECD'nin haftalık GSYH büyüme tahminlerine göre 3-9 Temmuz haftası için açıklanan veri –önceki dört haftanın büyüme değerleri %5,4, %4, %3,6 ve %3,4 iken– %1,6’lık büyümeyi işaret ediyor. Öte yandan günlük elektrik tüketim verisindeki düşüş de bu eğilimi destekliyor. Enflasyon, yüksek risk primi ve şirketlerin sermaye bulmakta zorlanmaları bu yavaşlamanın ardındaki nedenler olarak gösterilirken; bir diğer neden de küresel büyümedeki yavaşlama olarak değerlendiriliyor. Küresel büyümedeki yavaşlamanın başta ihracat kanalı olmak üzere Türkiye’nin büyüme performansını etkilemesi bekleniyor.
Sırada Fed var
Türkiye’nin para politikası tercihleri, genel para politikası trendinin aksine seyrederken; küresel kredi görünümü bozulmaya devam ediyor ve resesyon riskine karşı geniş tabanlı bir sıkılaşma politikası giderek daha zorlu koşullar yaratıyor.
AMB ve TCMB’nin kararlarının ardından Fed’in faiz kararı bekleniyor. Faiz toplantısı, 26-27 Temmuz’da gerçekleştirilecek ve karar 27 Temmuz’da açıklanacak. Fed’in 100 puan yerine 75 baz puanlık faiz artışına devam edeceği öngörülüyor.
"Tahıl Koridoru"nda Anlaşmaya Varıldı

Türkiye’nin arabuluculuğunda Ukrayna ve Rusya'nın tahıl krizinin çözümü için mutabakata vardığı Tahıl Sevkiyatı Anlaşması, dün İstanbul Dolmabahçe'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımıyla önce Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu ve Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar arasında imzalandı. Ardından da Ukrayna Altyapı Bakanı Oleksandr Kubrakov ile Guterres ve Akar arasında imzalandı.
Anlaşmanın içeriği
Anlaşmayla başta Odessa limanı olmak üzere deniz mayınlarının gemilerin hareketini engellediği yerlerde güvenli koridor oluşturulması hedefleniyor. Limanlardan tonlarca tahıl, gıda ürünü ve gübre taşıyacak yaklaşık 80 geminin açılması planlanıyor.
Taraflar bu gemilere herhangi bir saldırı yapılmayacağını taahhüt ediyor. Türkiye’nin oluşturacağı noktalarda Rusya’nın da dahil olmasıyla Ukrayna limanlarından ayrılan gemilerin kargolarının denetlenmesi ve anlaşma şartlarının uygulamasının İstanbul’da Türkiye, Rusya, Ukrayna ve BM heyetlerini oluşturacağı merkezden kontrol edilmesi öngörülüyor.
Anlaşmanın ilk etapta 120 gün boyunca uygulanacağı ve daha sonra yenileneceği belirtiliyor.
Guterres'ten teşekkür
"Bugün Karadeniz'de rahatlama işareti ve dünyanın her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyduğu bir umut ışığı var." diyen Guterres, "Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Türk hükümeti, sizin kolaylaştırıcılığınız ve ısrarınız bu sürecin her aşamasında hayati öneme sahipti." sözleriyle Türkiye'nin arabuluculuğuna minnettarlığını iletti.
Varılan anlaşma ile yalnızca bir tarafın değil tüm dünyanın kazandığını belirten BM Genel Sekreteri "tahıl ve gıda stoklarının sevkiyatının, küresel gıda arz açığını kapatmaya yardımcı olacağı ve fiyatlar üzerindeki baskıyı azaltacağı" değerlendirmesinde bulundu.
Erdoğan'ın mesajı
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya, Ukrayna ve BM yetkilileriyle yoğun bir süreç yürüttüklerini belirterek "Üzerinde mutabakata varılan metinle tüm dünyada milyarlarca insanı bekleyen açlık tehlikesinin önünün alınmasına hep birlikte katkı sağlayacağız. Bu adımla yaşanan hava sıcak dalgası ve kuraklığın yol açacağı muhtemel fiyat artışların önüne geçilecektir. Küresel bir sorun haline gelen gıda enflasyonunun kontrolüne de yardımcı oluyoruz." ifadelerini kullandı. Erdoğan konuşmasının devamında şunları söyledi:
"Önümüzdeki günlerde başlayacak gemi trafiğiyle Karadeniz'den dünyanın pek çok ülkesine yeni bir nefes borusu açmış olacağız. Tüm süreçler üzerinde mutabakat tesis edildi. Bu son derece önemli planın icrası ve denetimi İstanbul'da kurulacak müşterek koordinasyon merkezi tarafından gerçekleşecektir. Uluslararası toplumun desteği de şüphesiz büyük bir önem taşıyor."
"Rusya ile ortak bir belge imzalamayacağız"
Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Ofisi Danışmanı Mikaylo Podolyak, anlaşmayla ilgili olarak, "Ukrayna, Rusya ile herhangi bir belge imzalamaz. Biz Türkiye ve Birleşmiş Milletler'le bir anlaşma imzalıyoruz; ve onlara karşı yükümlülük altına giriyoruz" dedi.
Rusya'dan ABD'ye suçlama
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise "Elde edilen sonuçlara katkılarından dolayı Türk ortaklarımıza, şahsen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a bir kez daha teşekkür etmek istiyorum." açıklamasında bulundu. Ukrayna tahılı anlaşmasının siyasetten arındırılmış yapısını korumanın mümkün olduğunu ifade eden Lavrov, "Rusya, bu alandaki yükümlülüklerine sadık kalmaya devam edecektir. ABD ve müttefiklerinin jeopolitik maceralarının çıkarları için gıdayı kullanması kabul edilemez ve insanlık dışıdır." ifadelerini kullandı.
Financial Times gazetesine konuşan "batılı" bir yetkili ise Rusya'nın tahıl ürünlerini ihraç etmesini kolaylaştırmak için BM ile Rusya arasında bir mutabakat muhtırası da imzalanacağını, bu durumda Rusya'nın yıl sonuna kadar 50 milyon tona yakın tahıl ürünü satabileceğini öne sürdü. Gübre ve gıda ürünleri doğrudan Rusya'ya yönelik yaptırımlar kapsamında olmasa da, bankacılık ve lojistik sektörlerine uygulanan yaptırımlar Rusya'nın ihracatını oldukça zorlaştırıyor.
Bir adım geriden
Dünyanın en önemli iki tahıl üreticisi olan Rusya ve Ukrayna’nın ürünlerini ihraç edememesi küresel gıda fiyatlarını artırmış ve özellikle Afrika’da milyonlarca insanın hayatı tehlikeye girmişti.



