Yaşadığımız şehir, bir süre sonra yaşanmışlıklarla örülü harici bir hafıza hâline gelir. Zihnimizde ve kalbimizde tuttuğumuz ve daha fazla tutmak istemediğiz ne varsa şehre miras kalır. Şehrin her köşesi tutulur; her taraf duyguların, düşüncelerin ve anıların birer anıtına dönüşür. Bir yabancının gelip geçerken gözleriyle okuyamadığı şiirler yazılır duvarlara, ancak şiirin sahibi ve ona ihtiyacı olanın kalbiyle okuyabildiği şiirlerdir bunlar. Bir yerden sonra artık ona ihtiyacı olmayan bırakır, ihtiyacı olan alır. Karlı bir günde, yüreklerin ferahladığı o anda kimi silinir gider kiminin yerine bir yenisi yazılır.
Bir şehir, içinde yaşayanların değil yaşanmışlıklarındır; bu yüzdendir ki İstanbul, hem gidenin hem kalanındır.
Bugün İstanbul'un kalanlarıyla, gidenleriyle, âşıklarıyla, isyankârlarıyla buluşuyoruz. Karlı bir İstanbul'un eşlikçileri:
- Ajanda: Beykoz Kundura'da yeni bir şeyler oluyor
- Not Defteri: Beyazıt'tan Taksim'e toplumsal hafızanın ve itirazın mekânları
- Kentsel ve Kültürel Dönüşüm: Aşkın mekânsal tezahürü olarak heykeller
- Bir İstanbul Hikâyesi: Âşıklar ve İstanbul'ları
ve Hindi Zahra.
Sevgiyle,
Elif
Aposto İstanbulİstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.
Geçtiğimiz hafta bir yazımda Yalıköy mahallesi ve içinde yer alan Kundura Fabrikası’na değinmiştim. Bu hafta da geçen sayının devamıymışçasına Beykoz Kundura’daki bir açık çağrıyı haber vermek istiyorum. Haberin müjdesi sadece bu mekânda bir atölyeye katılma ihtimali değil; daha ziyade sık karşılaşmadığımız ve izleyicisini her daim heyecanlandırabilecek performans sanatıyla ilgili olmasından kaynaklanıyor. Performans sanatı, hem kısıtlı hem de her şeyden bağımsız bir disiplin… Uzun zamandır beden ve mekân ilişkimiz değiştiği için de belki de çoğumuzun aklına ve hislerine tercüman olması söz konusu değildi.
Neyse, gelelim güzel detaylara… İstikamet dediğim gibi, Beykoz Kundura. Çünkü farklı disiplinlerin geliştirilmesi ve tartışılması için yeni bir alan açılıyor. KunduraLab ismindeki çatının altında farklı program ve içerikler bulunuyor. Bunlardan biri olan PerformLab’in ilk içeriği de geçen hafta açıklandı. Beykoz Kundura’da yürütülecek rezidans programına seçilecek 10 kişiyle Hollanda merkezli Productiehuis Theater Rotterdam ortaklığında ve Dutch Performing Arts iş birliğindeki iki ekiple beraber gerçekleştirilecek bir sanatçı rezidansı müjdeleniyor. 1 Mart’a dek 25 yaşını doldurmuş olan sanatçılar veya kolektifler kısa özgeçmişleri ve daha önceki temsillerinden çeşitli materyallerle başvuruda bulunabiliyor.
Atölye katılımcıları: Bu çalışma için Hollanda’dan gelecek dansçılar ise 2019’dan itibaren sahnelemeye başladığı JEZEBEL isimli performansıyla burs kazanan 1988 doğumlu Cherish Menzo, Fransa’da dramaturji ve tiyatro okumuş olan Benjamin Kahn ve Hollanda merkezli sinema/dizi oyuncusu olan Khadija El Kharraz Alami.
Toplumsal hafızanın ve itirazın mekânları
Beyazıt Meydanı'ndan Taksim'e, oradan Halaskargazi'ye

Bugünkü hâliyle şehir tanımı, şehrin tüm hafızasını kapsamalı diye düşünüyorum. Çünkü mekânlar, toplumsal ve kültürel hafızamızın birer taşıyıcısı görevi görüyor. Bütün uyumsuzluğu, huzursuzluğu, artık içinde olmayanlarıyla… Fakat şehirler, geçmişlerini pek de açık seçik anlatmıyor; hatta çoğunlukla unutuyor ve hafızasının derinliklerinde bir yerlerde o anılarla birleşen yapıları yıkılıyor, dönüşüyor.
Zaman zaman kimimizin hafızasında kimimizinse okuduğu kitaplarda, ailemizin anılarında ve gördüğümüz fotoğraf karelerinde canlanan İstanbul’dakilerin ortak geçmişi, yine de şehrin sokaklarında, caddelerinde, bir evin önünde ve en önemlisi şehrin meydanlarında saklanıyor. Her şehir toplumsal çatışmaların, huzursuzluğun, hayır diyebilmenin mekânlarını içinde barındırıyor. Bu yüzden ben de geçmişle bugüne aynı düzlemden bakabilmek, zaman katmanlarına tanık olmak için toplumsal hafızamızı biraz yoklamak, şehrin itiraz mekânlarında gezinmek istedim.
İlk durak Beyazıt Meydanı: Meydanın insanları bir araya getirme tarihi Bizans’a kadar uzanıyor. Adını orada bulunan boğa heykelinden alan Forum Tauri, şehrin o dönem en büyük forumu olarak işlev görmüş, kanlı olaylara sahne olmuş. Meydanı daha barışçıl protestolara ilk açan kişiyse imparator Theodosius. Osmanlı dönemine doğru yürüdüğünüzde dönemin siyasi atmosferini yansıtmaya devam eden Beyazıt, tarihe Patrona Halil İsyanı olarak geçen, hepimizin tarih derslerinden hatırlayacağı isyana mekân olmuş. Şehrin ilk üniversitesinin de bu kadim direnme alanına yakın kurulmasına pek şaşırmıyorum. Cumhuriyet tarihi boyunca meydanın tanıklık ettiği olayların çoğu da öğrenci hareketleriyle yakından ilgili zaten.
Bir Meydan Öyküsü: Beyazıt kitabının yazarı Sevince Bayrak, Beyazıt’ı bir höyüğe benzetiyor. “...tarihî yapılar, yıkımlar, anıtlar, mimar-belediye ilişkileri, müellif aktörler, kentsel peyzaj, politikanın kamusal alana yayılması, kentsel kimlik tartışmaları, ideoloji-kamusal alan ilişkisi, koruma yaklaşımları...” bu höyüğün katmanları ona göre. Bu yüzden meydanda baktığım her yerde bir Bizans askeri, bir Osmanlı beyefendisi, altıncı filoya karşı öğrenciler, başörtüsü eylemlerinde kadınlar görüyorum. Sonra araba kornaları beni bugüne geri getiriyor.
Taksim’e doğru: Tünel’den yürümeye karar veriyorum, Galatasaray Meydanı’nın önünden geçerken yaşadığı onca çatışmayı, hakikati arayanları düşünüyorum. Barındırdığı kolektif hafıza bakımından belki de İstanbul’un en yoğun yeri Taksim. Öyle Beyazıt kadar eski bir geçmişi olmasa da İstanbul’un suyunu taksim eden maksemi, Cumhuriyet sonrasından bugüne her ideolojiden ve her yaştan insanın fikirlerini haykırdığına tanıklık etmiş. Nihayet meydana varıyorum. Her ne kadar farklı dönemlerde geçirdiği yıkımlar onun kimliğini yıkıp yeniden inşa etse de meydan özellikle 1976’dan sonra başlanan 1 Mayıs kutlamalarıyla kazandığı sınıfsal temsille işçilerin, öğrencilerin, sendikaların mücadelesine sahne olmuş. Taksim Meydanı’ndan Gezi Parkı’na yürürken kafamı sağa çevirip Kazancı Yokuşu’na uzunca bakıyorum. Gezi Parkı’na varınca da herkesin yüzünde maske olmasını bir anlığına garipsiyorum.
Halaskargazi, Sebat Apartmanı önü, son durağım: Halaskargazi ve tarihini daha önce “Ah, Nerede O Eski İstanbul” isimli bültende anlattığım Sebat Apartmanı, yakın geçmişimizi çağıran, adalet arayışına ses olan bir nokta. Apartmanın önünden insanlar geçiyor, bir süre duruyorum, karamsarlıktan umuda gidip gelen düşüncelerimi sakinleştiriyorum. Uzun süre Agos Gazetesi’ne ev sahipliği yapan bu mekân, içinde barındırdığı 23,5 Hrant Dink Hafıza Mekânı’yla unutmamanın önemini bir kez daha hatırlatıyor.
İllüstrasyon: Ece Tugay
Aşkın mekânsal tezahürü
Günün anlam ve önemine binaen bir şehrin mekânsal yansımalarında aşkı nasıl görürüz onu düşünüyorum. Yani aşk nasıl tezahür eder bir mekânda? Herkes için cevabı özneldir muhakkak. Benim için cevap heykeller.

Neden veya nasıl? Bir heykel, toplumsal bellekte yer edinene dek süreci, materyali ve ortamını anlamak durumunda. Bizler emeğin sonucunu görsek de öncesindeki efor, tutkuyu işaret ediyor. Aşkı tanımlarken onun bir göstergesi tutku olduğu için onu da hesaba katıyorum ister istemez. Sadece bu da değil belki, sevgi ve sevda sözcükleri de anılmalı.
Peki, abide neresinden tutunuyor mekânsal tezahür olarak? Her şeyden evvel heykel, abide veya anıt, bizim için özel olan statü neyse bize başka şeyleri düşündürüyor. Somut veya soyut anlamlarının altında sadece “güzel olana doğru” yönelmek bile başlı başına bir amaç. Alain Badiou da Nicholas Truong’la yaptığı söyleşide “Yalnızca güzel bir bedene hayran olurken bile, onu istesem de istemesem de Güzel’in düşüncesine doğru ilerlerim.” diyerek doğruluyor beni. Hakikaten bir parkta veya köşebaşında yer alan bir eser, bizleri düşündürmek, bizlere kendini sevdirmek için yer almıyor. Ama amacı dışındaki varoluşunun belleğimizde uyandırdığı duygular onu materyaliyle tanımlamamızdan öteye geçiyor. Bu Behice Yazgan Parkı’ndaki kadın heykeli için de Bakırköy Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’ndeki düşünen adam heykeli için de geçerli. Durup düşünüyoruz sonuçta, değil mi? Bunu yapanları, ellerinden çıkardıkları bu işlerin bize bakışını veya bizim perspektifimizin yettiği kadarını.
Şehri unutmadan… Mimarlık tarihçisi Uğur Tanyeli, bir tutkunun neticesinde oluşan estetik anlayışın -ve belki kaygının- şehirlerde 15. yüzyıldan sonra ortaya çıktığını belirtiyor. 20. yüzyıla geldiğimizde “güzel kavramını düşündürenleri” farklı bir mekâna alma isteğiyle yanıp tutuşuyor olmalıyız ki heykeller kapalı veya açık alanlarda sergilenmeye başlıyor uyandırmak istedikleri duygulara göre. İstanbul da nasibini alan bir şehir. Mekân algısı da tarihî katmanları da sınırsız. Tarih boyunca kim iktidara geldiyse öncekilerin eserlerini yıkması da bundan. Bu konuda Ayşe Hür’ün bu konuda nefis notlarıyla eşlik ettiği podcast bölümünü dinlemenizi öneriyorum.
Bir şehrin sevgi veya aşk noktaları olarak gördüğüm heykellerin, bu pazar gününüzde bir yer etmesi dileğimle.
Galaksinde Değişime Yer Aç
Efsanevi Değişime Hazır Mısın?
Telefon yenilemeye karar vermek kimi zaman bozulan ya da yavaşlayan eski telefonun değişim gerekliliği, kimi zaman da yeni çıkan üst modele geçme isteğinden gelen uzun bir süreç.
Bu konuda değişmeyen tek şey ise yeni telefonunuzu elinize aldığınız an gelen sıfırdan başlama heyecanı. Çözünürlüğüyle göz kamaştıran kamerayı ilk kez denediğiniz an, yepyeni bir pil gücü, sonsuza kadar dolmaz hissi veren hafıza ve yeniliği hissettiren o en keyifli anlar.
Akıllı telefon pazarının hakimi konumundaki Samsung, en yeni ve iddialı modelleri Galaxy S21 Serisi 5G ile çıtayı en yükseğe çıkarmış durumda. Bahsettiğimiz tüm bu keyifli anları tek bir telefonda yaşamanız için gelin Galaxy S21 Serisi 5G’ye biraz yakından bakalım.

- Galaxy S21 Serisi 5G: Galaxy’nin en yeni 3 üyesi Galaxy S21 Ultra 5G, Galaxy S21+ 5G ve Galaxy S21 5G’ye geçmek için aslında birçok neden sayabiliriz. Eski telefonunuza veda edip, yepyeni bir başlangıcı efsanevi değişim kampanyası ile yapmak için ise daha çok.
5G destekli performansı ile öne çıkan Galaxy S21 Serisi 5G’yi rakiplerinden ayıran en güçlü özelliklerden biri ise şüphesiz kamerası. Harikulade özellikleri ile fotoğraf mı, video mu ikilemi geride kalsın. Galaxy S21 Ultra 5G, 108MP ana kamera, 10MP telefoto kamera ve 12MP ultra geniş açılı kamera ve 40MP selfie kamerasıyla aynı sahneyi 4 farklı açıdan, film niteliğinde çekmeyi mümkün kılıyor. Ayrıca 8K Videodan Fotoğraf özelliği ile, bir 8K videodan, 33MP çözünürlükte fotoğraflar yakalamak ise eşsiz bir kullanım özelliği. Üstelik ilk defa S Pen desteği ile geliyor ve bu da kullanım deneyimini bir adım öteye taşıyor. Galaxy Watch3, Galaxy Buds Pro ya da SmartThings gibi Samsung ekosisteminin diğer akıllı cihazlarıyla bağlantı kurabiliyor. Yeni Galaxy S21 Serisi 5G, üç modeliyle de kullanıcı deneyiminin son noktası.
- #EfsaneviDeğişim: Şimdi değişim kampanyasına özel fırsatlarla, Galaxy S21 | S21+ 5G sahibi olun, hayat kalitenizdeki değişimi anında hissetmeye başlayın.
- Samsung: 1938 yılında Güney Kore'de kurulan ve bugünün tüketici elektroniği devleri arasında yer alan Samsung, Statcounter'ın 2020 Aralık istatistiklerine göre Türkiye'deki akıllı telefon pazarının %44,58'i ile hakimiyeti elinde bulunduruyor. Mobil kategoride, Galaxy ürün grubunda sunduğu akıllı telefon, tablet, kulaklık, saat ürünleriyle en son teknolojiyi son kullanıcıya ulaştıran Samsung; akıllı teknolojilerini televizyon, ses sistemi, beyaz eşya ve küçük ev aletleri kategorilerinde de tüketicilerin hayatlarına taşıyor.
Galaxy’nin en efsanevi akıllı telefon grubu Galaxy S21 Serisi 5G ile tanışmak için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.
Onlar’ın gözünden İstanbul
Orhan Veli'nin, Ümit Yaşar'ın, Turgut Uyar'ın aşkı

Gelin beraber bir oyun oynayalım. Hayalî (ya da gerçek) bir kâğıda şu ana kadar kaç şehir gezdiğinizi yazın. Ama lütfen iyi düşünün. Nice hatıralar biriktirmişsinizdir her birinde, hiç şüphesiz. Şimdi bu sayıyı bu yazı boyunca aklınızda (ya da yanınızda) tutmanızı rica ediyorum sizden. Merak etmeyin, yazının sonunda anlayacaksınız.
Bugün bir şehri anlamaktan, bir şehri yaşamaktan bahsedeceğim size ve o şehir – evet, doğru tahmin ettiniz – İstanbul olacak elbette. Bununla da kalmayacak aşktan söz edeceğim size. Birine âşık olmak değil de bir şehre âşık olmaktan konuşacağız birlikte. Bazen keyifleneceğiz, canımız sıcacık çay içmek isteyecek, bazense efkârlanacağız ve rakı arayacak gözümüz, kulağımızda Senar’ın içli sesi.
İstanbul’da Boğaziçi’nde bir garip Orhan Veli’nin gözünden bakacağız İstanbul’a ve tarifsiz kederler içinde Rumeli Hisarı’nın tadını çıkaracağız birlikte. Kızacağız belki de İstanbul’a- hep onu suçladığımız zamanlardaki gibi.
İstanbul’da Boğaziçi’nde
Bir garip Orhan Veli’yim
Veli’nin oğluyum
Tarifsiz kederler içindeyim
Rumeli Hisarı’na oturmuşum
Oturmuş da bir türkü tutturmuşum
İstanbul’un mermer taşları
Başıma da konuyor martı kuşları
Gözlerimden boşanır hicran yaşları
Edalım…
Senin yüzünden bu hâlim.
Bazen kelimelerimi doğru seçememekten çekinecek, yanıma Alain de Botton’u çağıracağım. Aşkı onunla konuşmak ne keyifli olur ama değil mi? “Güzellik mi aşkı doğurur, aşk mı güzelliği?” sözü gelecek aklıma, uzaklara dalacağım. Benim gözlerim mi böylesine güzel görüyor İstanbul’u?
Gözlerimi kapatacağım bu sefer ve dinlemeye başlayacağım İstanbul’u, bir garip Orhan Veli gibi.
İstanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Önce hafiften bir rüzgâr esiyor;
Yavaş yavaş sallanıyor
Yapraklar ağaçlarda;
Uzaklarda, çok uzaklarda
Sucuların hiç durmayan çıngırakları;
İstanbul'u dinliyorum gözlerim kapalı.
Gözlerim kapalı, başımı döndürecek İstanbul’un esen rüzgârı. Sarhoş olmaktan korkacak, yalvaracağım ona. Sesim olacak Ümit Yaşar;
Sana geldim, içim ümitlerle dolu
Beni sarhoş etme İstanbul, ne olur
Bir gün ben de eririm caddelerinde.
Kafam sersem, ruhum uçuşacak âdeta. Alain yeniden girecek araya, “Herhangi birisine hayranlık beslemenin getirdiği yaşama sevincini biliyordum.”
Bu nasıl bir hayranlık böyle! Yeniden yaşama sevincim olacak İstanbul. Sokaklarında gezeceğim. Haydarpaşa’dan geçecek, vapur rıhtımından gelen hafif soğuk diriltecek beni. Elimden tutacak Turgut Uyar, köprüden kayıkla geçerken karşıya.
Ver elini Haydarpaşa demişiz,
Vapur rıhtımdadır pırıl pırıl,
Hava hafiften soğuk,
Deniz katran ve balık kokulu
Köprüden kayıkla geçmişim karşıya,
Bir nefeste çıkmışım bizim yokuşu…
Sakinleşeceğim sonra. Düşüncelerim deniz olacak, yüzeceğim, kaybolacağım derinliklerinde.
Kimileri hayatlarını İstanbul'da geçirmiş kimileri bu şehri hiç görmeden âşık olur gibi sevmiş İstanbul'u. Kimileri yazma ilhamını İstanbul'dan alırken kimileri onu özleyerek yazmış dizelerini. İstanbul, bir şehirden çok daha fazlası olmuş hep içinde yaşayanlar için. Nice medeniyetlere ev sahipliği yapan, her sokağı yaşanmışlık kokan, seveninin çok sevdiği, sevmeyeninin nefret ettiği bir şehir olmuş. Kimine yuva, kimine kavga olmuş. Kimi aşkını yazmış kimi nefretini dökmüş kimi sitem etmiş ama hep İstanbul üzerine yazılmış, yazılmış…
İstanbul aşkı etkisini gösterdi yine. Denizi mi çarptı, esen rüzgârlarımı bilmem, en iyisi başka bir zaman anlatayım bir şehri, İstanbul’u anlatmayı, yaşamayı. Ya da belki de anlattım mı farkında olmadan? En iyisi soğuyan çayımdan bir yudum alayım ve Alain yeniden girsin söze: “Aşkın en büyük sakıncalarından biri, kısa bir süre için de olsa, bizi mutlu etme tehlikesi taşımasıdır.”
Yeniden suçlayana kadar İstanbul’u, yeniden kızana kadar ona biraz daha seveyim, biraz daha mutlu etmesine izin vereyim beni.
Ah, unutmadan! Neydi tuttuğunuz sayı? Şimdi unutun o sayıyı. Neden mi? Kaç kere âşık olabilirsiniz?
Buluşmalar, günümüz, karşılaşmalar ve bir meydan
Galata’nın 360 derecesine dağılmış düşünceler ve hisler günün 24 saati kulenin dört bir yanında dönmeye devam ederken hikâyenin neresinde olduğumu karıştırıyorum bazen. Birinci tekil kişi olarak Galata semalarında romantizmi nereye koyacağımı bilemiyor olsam da üçüncü tekil kişi olarak optimist romantiğimin oynadığı güzel oyunlar var. Tatlı bir sır olarak tutup çoğunlukla kimseyle paylaşmasam da düşünüp gülümsediğim Galata hikâyeleri üzerine günbegün meydanla laflıyoruz.
Bir binanın eskimiş bir köşesini fark ettiğimde geçmişinde yaşanmış olabilecek romantik paylaşımlar film şeridi gibi gözümün önünden geçiyor. Tahmin etmeye çalışıyorum, o eski bol anılı binaların içinde bir yerlerde farklı zamanlarda yaşamların nasıl geliştiğini. Heyecanıyla kapının önünde ilk buluşmasını bekleyen birinin en şık kıyafetlerini giyip İstiklâl’e çıkmayı beklediğini hayal ediyorum. Gülümsüyorum. Mekânla özdeşleşen bu romantizm günümüze de akıyor. Yavaşça bugüne varıp gözleme dalıyorum bu sefer. Etrafıma baktığımda Kuledibi romantizmi yaşayan bir çift gözüme takılıyor, onlar buranın kalıcısı olmadıkları için zaman kadar mekânın da büyüsü içindeler. O anın sonsuz olacağına inanmak isteyen gözler görüyorum, içimdeki romantik gülümsüyor hatta yüzüme de taşıyor. Gözümle selamlıyorum onları, selam verişimi tabii ki görmüyorlar. Burada selamladığım, kendilerinden çok gözlerinde gördüğüm duyguların naifliğiydi. Bütün bu düşünceler süzülürken şimdinin zilleri çalıyor. Meydanın ortasındayım. Kulenin kenarından her zamanki yerinden güneş bana göz kırpıyor, ondan da selamımı eksik etmiyorum.
Camekân’ın kedileri başta olmak üzere ruhu romantizmle dolan herkesin Sevgililer Günü'nü kutlarım.
Galata'dan sevgilerle,
Sinem





