Az Magazin Az Nostalji Çok Emek Çok Özlem

Görsel: Sultan Simge Coşkun 

Merhabalar, burası Türkiye’nin en derin magazin çukuru Şokopop. Kavga, polemik, basitlik, skandal… Hepsi bu batakta…

İzleyicileri zaten yukarıdaki cümleleri muhtemelen ezbere söyledi, ama ben henüz tanışmamışlara tanıtmak istiyorum bu uzun zamandır takip ettiğim ve hakkında yazmak istediğim “magazin” kanalını… “Türkiye’nin ilk magazin YouTube kanalı” olarak hayatımıza 2018’de giren bu eşsiz oluşumu ilk yayınlarından beri ilgiyle takip ediyorum. Çoğu videosunu tekrar tekrar izledim ve kimi zaman cebren de olsa eşe dosta, anneme, teyzeme izlettim ve izletmeye devam ediyorum. 

“Magazin” kelimesine takılıp aşina olduğumuz Pazar Keyfi ya da Televole gibi bir içerik beklemeyin sakın Şokopop’tan. Zira Şokopop’u şahsına münhasır yapan kısmı magazinel olay ve figürleri; döneminin sosyal, ekonomik, politik ve kültürel dinamiklerini çok iyi analiz ederek kapsamlı incelemesi. “Şok şok şok, flaş flaş flaş” şeklinde görünen olayların aslında nasıl bir örüntü içinden geldiğini ve altında ne şekil Alicengiz olaylarının yattığını anlamak istiyorsanız Şokopop tam size göre. Şu ana kadarki içerikleri ağırlıklı olarak magazinin yanı sıra kavga, polemik, skandal ve basitliğin de harman olduğu 90lar ve 2000lerden olaylar ve şahıslarla ilgili olsa da Yeşilçam 101 ve gazino döneminden magazinel olaylar da Şokopop’un gündemine girmiş durumda. 

Benim kişisel favorim hem dönemlerine edebildiğim tanıklık hem de müziklerine olan aşinalığım nedeniyle kan davası serisi. Bunları etnomüzikolojik olarak düşündürten şey nedir peki? Tabii ki Şokopop’un yaratıcısı Ekim Acun ve ekibinin az önce bahsettiğim gibi dönem ve olayları titizlikle inceleyip olay örüntüsünü aktarmaları. Zira; Hande Yener ve Demet Akalın arasındaki çalkantılı süreci izlerken aslında Türkçe pop müziğinin 2000li yıllarda geçirdiği değişim süreci ve “prodüktörlerin gücü”nü, Yıldız vs. Sezen izlerken ise 90ların pop alanı ve Sezen Aksu klanını görmezden gelmek mümkün değil. Keza zamanında bize polemik olarak yansıtılan magazin haberlerinin altında yatan gerçekler tam da buralarda saklanıyor. İzlemek isteyenler için linkleri aşağıya bırakıyorum.

Şokopop’tan daha uzun bahsetmek isterdim; ama her bir bölümü ayrı birer yazıyı hak ettiği için şimdilik bu genel tanıtımla yetineceğim. Bir de son olarak, Şokopop bir kutu oyunu çıkarmış, magazin konusunda bir quiz tahmin edileceği üzere. Ben henüz satın almadım, fakat en kısa zamanda edinmek istiyorum. Kendinize yahut bana hediye etmek isterseniz şu linkten alabilirsiniz. 

Bir süredir televizyonda gizli gizli Sibel Can, Hakan Altun ve Hüsnü Şenlendirici’nin sunduğu “Şarkılar Bizi Söyler” isimli müzikli programı izliyorum. (Galiba beğeniyorum da. Yeteri kadar beğenirsem belki onunla ilgili anektodlarımı da yazarım bir ara.) Bu akşam da yine çay içme bahanesiyle oturma odasına sızıp programı izlerken konuklardan Baha’nın söylediği bir şarkının (Kutupta Yaz Gibi, çıktığı dönem gayet meşhur olmuştu hatta) besteci detayı dikkatimi çekti; zira hem Türk sanat müziğinin hem de kişisel tarihimin önemli figürlerinden birisi oradaydı: Halil Karaduman.

Üniversite 2. sınıfım biraz tatsız geçiyordu. Ruh durumum dalgalıydı, müzik grubum dağılmıştı ve arkadaş kitlemde radikal değişiklikler yaşıyordum. Ve o esnada nasıl olduysa bir şekilde kendimi üniversitenin Türk Sanat Müziği korosunda buluverdim. Öncesinde rock ve gitar ağırlıklı müzikler dinleyip çalan birisi olduğumdan bu yeni ses çevresine girmek ilk başta biraz tedirgin etmişti elbet; fakat koro şefimizin Halil Karaduman olduğunu duyunca işler değişmişti. Aslında itiraf etmeliyim ki korodan önce tanımıyordum Halil hocayı. Belki de o çok sevdiğim bir sürü şarkının bestecisi olduğunu bilmiyordum demek daha doğru olabilir, bir bakıma şarkıları vesilesiyle tanıyormuşum aslında da farkında değilmişim meğer. “Hangi şarkılar?” sorusuna cevabımı aşağıdaki birkaç link ile vermek istiyorum.

(Buna bir de bu yazıya vesile olan programdan link vermek istiyorum. )

1953 doğumlu Halil Karaduman, pek çok popüler esere de imza atmış bir besteci ve kanun virtüözü. Zeki Müren, Bülent Ersoy, Zülfü Livaneli gibi sanatçıların orkestralarında icracılık da yapan müzisyen, yukarıda bahsettiğim şarkılar ve çok daha fazlasının da bestecisi. Maalesef ki 2012 senesinde Zülfü Livaneli ile Almanya turnesinden dönerken havaalanında kalp krizi geçirip aramızdan ayrıldı. Benim Halil hoca ile kişisel tarihim de vefatından kısa bir süre önceye dayanıyor, şimdi tekrar 2010-2011 dönemine dönüyoruz. 

Halil hoca ile temelde repertuar çalışıyor ve dönem sonundaki koro konserimize hazırlanıyorduk. Hocamız bize şarkıları doğru şekilde söylemeyi öğretirken kimi zaman da şarkıların hikayelerini anlatıyordu. Bazen de kanunuyla kendi bestelerini çalıp söylüyor ve onların bestelenme sürecini ve hikayelerini anlatıyordu ki; o anlar benim en pür dikkat dinlediğim ve kıymetli bulduğum müzik derslerim oluyordu. O dönem asıl baş etmem gereken mühendislik dersleriyle başımın belada olması ve müziğe olan sevgimin de etkisiyle tüm öğrenme gücümü Halil Karaduman’ın kendi ağzından aktardığı üretim sürecini dinlemeye veriyordum. “Deli Eder” şarkısını Aşkın Tuna’nın sözleri üzerine nasıl bestelediğini anlatmıştı bir seferinde mesela ve sonraları müzik okurken teorisini öğreneceğim ses geçişleri, tempo değişimleri gibi şeylerin; besteci tarafından esasında sözlerin anlattıkları ve hisleriyle nasıl bağdaştırıldığını ilk kez o zaman insani yanından, ama teknik de bir şekilde dinlemiş olduğumu sonradan fark etmiştim. 

Bu şarkının, benim de içinde bulunduğum koronun yıl sonu konserinden bir canlı performans kaydını paylaşmak isterim sizlerle bu kadar anımı paylaşmışken.

Bir şeyler vesile oldu, Halil Karaduman bana kendini hatırlattı. Yattığı yer incitmesin. Kubbede hoş kalan sâdâsı baki…

Bu haftanın kadına dokunan bülten yazısında, müzik emekçiliğini görünür bir yere taşımak, Türkiye’de müzik endüstrisi çalışanlarının sorunlarını somut bir yerden görünür kılmaya kolları sıvamış bir kadından ve projeden, Merve Eryürük & Müzik Platformu’ndan, bahsetmek istiyorum.

Ben, platformdan Turna’nın formu doldurmasıyla haberdar oldum. Malumunuz, Mevzu arkadaşım da bir müzik endüstrisi çalışanı ve o da her organizasyon sürecine dair bir deneyimden geçiyor. Kendi adıma, müzisyen ya da endüstri çalışanı olmasam da "Müzik Platformu", bir müzik meraklısı olarak benim de ilgimi çekti. Sosyal medyadan takip edebildiğim kadar haberdar olmaya, gelişmeleri takip etmeye çalışıyorum.

Merve Eryürük’ten başlayayım. Kendisi pandemiden evvel uzun süre müzik endüstrisinde, telif hakları ile ilgili çalışıyormuş. Telif, oldukça geniş alanlara göz atma fırsatı sağlayan “hak”- “hukuk” işine de dokunan bir alan olduğundan, Merve Eryürük’ün gözlemi ve ilgisi bu çemberin yakınında duran çok önemli bir nokta üzerine olmuş. Türkiye’deki müzik endüstrisinin sorunları malum; müzisyenlerin ve müzik emekçilerinin sıkıntısı malum, pandemi durumu körüklemiş, yıllardır atılan adımların sonuçsuzluğu malum, derken Eryürük, elde bir veri / bir envanter olmadan ülke genelinde endüstrinin ve sorunlarının kurumlar önünde somutlaşmayacağına inanarak bu yola koyulmuş. Ne kadar da iyi yapmış!

Nasıl somutlaşacak? Müzik Platformu’nun bir internet sitesi var. Öncelikle ben de Eryürük’ün her fırsatta açıkladığı bilgileri burada kısacık tekrarla vurgulamaya çalışarak, sizleri bu sayfaya yönlendireyim.

Platformun sayfası oldukça sade, anlaşılır ve amacına hizmet edecek şekilde hazırlanmış. Siteye girer girmez, müzik endüstrisinde çalışan, hayatını buradan kazananların (rodisinden sesçisine, stüdyo çalışanından enstrüman yapımcısına kadar) doldurması beklenen bir form sizi karşılıyor. Bu form; Türkiye’nin neresinde, müzik endüstrisinin hangi basamağında, hangi koşullarda (sigortalı mı sigortasız mı örneğin) çalıştığınızı anlamayı, kayıt altına almayı hedefliyor. Sahne emekçilerinin sosyal güvencesiz yaşamı yıllardır canlı müzik yapan arkadaşlarımdan benim de yakından şahit olduğum, zorluklarını gözlemlediğim ciddi bir sorun. Bu envanter, sitedeki bu form ile güvence sorununun çözümüne hizmet edecek örneğin. Ya da diğer önemli sorunları düşünelim. Yurtdışında konser vermek, başka sebeplerle dünyaya açılmak isteyen ve tek geçim kanalı müzik olan bağımsız müzisyenlerin/onların ekiplerinin - müzik emekçilerinin vize sorunlarında; borçsuz yaşamanın neredeyse imkânsız olduğu, bankaya düşmeyen yolun şans olduğu ülke koşullarında kurumsal iletişimlerde “mesleki yeterlilik belgesi” sunulabilirse, yani müzik emekçileri diğer meslek kolları gibi kendilerini “tanıtabilirlerse” buralardaki sorunların çözümü de çok daha kolay olacak. Yineleyerek, bu form sağlayacağı envanter açısından birçok soruna çözüm sağlanabilmesi, sanat ve müzik emekçilerinin tanınması için önemli bir veri sağlayacak.  

Yanı sıra, projenin resmiyetini merak edenlerimize, Müzik Platformu, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na ilaveten müziğe - sanata dair çalışmalar yürütmekte olan önemli topluluk ve kuruluşların (Mesam, Müyap, Müya-Bir, Anadolu Müzik Kültürleri Derneği, Müzik-Sen, MÜYORBİR, TOBB, Kreksa Kültür, MÜZSAN, USSAF, MİDER ve Non Verba Media) desteğini de alarak ilerliyor.

Merve Eryürük, ilgimi çeken, müzisyene söz / soru hakkını iade niyetine de işaret ettiğini düşündüğüm canlı yayın isimleriyle İnstagram yayınlarında projeyi yalın bir dille anlatıyor. Kısaca, “… Soruyor, Merve Eryürük Cevaplıyor”. Bu yayınlarda da formun önemine işaret ederken, bilgilerini vermekte çekincesi olacak müzik emekçilerine gizlilik esasını hatırlatıp altını çiziyor. “Bilgileriniz hiçbir kurumla paylaşılamaz!” Forma girilen bilgilerin sorumluluğuna dair kanuni açıklamalarda da bulunuyor. Bilgilenmek ve etrafımızla paylaşmak için bile bu yayınları, platformu takip etmek çok önemli diye düşünüyorum.

Projenin Instagram sayfası, veri sağlandıkça anonim rakamları aralıklarla paylaşıyor. Sektördeki iş kollarına, kadın/erkek çalışanı oranına, kaç kişinin sigortalı ya da sigortasız olduğuna, diyelim sigortası var ama başka yerden sağlamak ya da başka mesleklere kaymak zorunda kalmış sektör çalışanlarının sayılarına dair fikir sahibi olmamızı sağlıyor. Sektörü yakından tanıyan biri olarak da müzisyenlerin / müzik emekçilerinin, sanatın biz izleyicisi ya da dinleyicisine ulaşmasını sağlayanların bu kadar görünmez olmasını bir türlü hazmedemediğini, dinlediğim kadarıyla her görüşmede vurguluyor Eryürük. Zaten bu kadar anlayan bir yerden baktığını projenin hedeflerinden de hissedebiliyoruz. Hem, haklı değil mi?

Ben de projeye verebilmiş olacaksam, naçizane, bu yazıyla destek vermiş olmayı umuyorum. Merve Eryürük, kadın bir girişimci olarak binlerce emekçinin ve sorunlarının somut biçimde tanınması için elini taşın altına atıyor. Sağ olsun var olsun. Bu proje işe yarar, güzel yol alırsa kendisine borcumuz dinleyici olarak da büyük… Neden derseniz, uzun yıllar hem yüksek lisans tez alan çalışmamda gözlemlediklerim hem de yakın arkadaşlarımı, İstanbul’da yaşadığımız vakitlerde eşimi canlı müzik mekanlarında çok sık dinlemeye gittiğimde deneyimlediklerimle; mutfağından sahne önüne herkesin risk alarak mesleğini yaparken biz dinleyicilerin buna pek aymadığını söylemem gerek. Barda ya da bir canlı müzik mahallinde sahne almak, sahne var etmek yalnızca müzisyen özelinde değil tüm teknik ekipten servis çalışanına kapsayıcılığı olan, zaman zaman tehlikesi kazası olan, zaman zaman boş mekâna çalışmayı gerektiren kaygan bir zemin. Sahne kazaları dediğimiz bir şey var örneğin… Liste uzar gider… İş yapmamış bir geceden de sağlığa gelecek olası zevalin arından da evine dönen müzik emekçisinin kendini biraz güvende hissedebilmesi için sosyal güvence şart… Bu yalnızca şu an akla gelen bir örnek tek bir yan… Konserler, festivaller, müzik emekçilerinin var ettiği performansların organizasyonu ve yürütülmesi, çok katmanlı, çok basamaklı bir iş çevresi. Sorunu da tek bir cephede, az buz olmuyor. O yüzden bu proje ve rakamlarla ikna olacak kurumlara karşı eli güçlendirmek çok önemli.

Sizin de etrafınızda varsa; müzisyen, enstrüman yapımcısı, DJ, aranjör, söz yazarı, teknisyen, menajer, prodüksiyondan geçimini sağlayan, stüdyo çalışanı, organizasyon kısmında çalıştığını bildiğiniz (hep platformun sitesinden kopya bunlar) ve bu projeden haberdar olmamış, bu formu doldurmamışlarsa haberdar etmenizde büyük fayda var.

Pandeminin bize öğrettiklerine, hatırlattıklarına bu projenin ruhunu da ekleyelim mi? Ne dersiniz?

Yolculukların tüm konforunu yitirdiği, hatta yolculuk edemediğimiz son bir buçuk yıl, hafta boyu hissettiğim sıkışıklığın altını çizdi durdu. Bu sıkışma hâli, durduğumuz yerde dahi içerdeki yolları tıkadı sanki. Belli noktalarda hareketsiz beklemede aklım ve kalbim.

Bir taşıtta yolcu olmayı, dışarda akan yolu izlemeyi, kavuşmaları – ayrılmaları, evden uzaklaşıp eve dönmeleri, her gittiğim yeri kısacık zaman için ev bellemeyi ve hatta yolcu koltuğumu sığınak etmeyi özlediğim günlerdeyim. Ben de bu hissi biraz okşar, biraz pohpohlar bir liste hazırladım bu hafta.

Yol Boyu, yirmi beş parçayla zaman zaman sakin, zaman zaman hareketli, hüznü- neşeyi sırt çantasına atarak size de yolda hissettirir umarım. İyi dinlemeler. 

Not: Okurumuzdan gelen şarkıları biriktirme arzusu bâki! Yolculuk favori şarkı ya da şarkılarınızı bize yazsanız ne şahane…!