💉Coralie Fargeat sineması, Filmekimi notları

2024 baharı. Cannes Film Festivali’nden gelen haberlere göre, adını pek duymadığım bir yönetmenin imzasını taşıyan bir bilimkurgu, sadece türe getirdiği yeni solukla değil Demi Moore’un dönüşünü müjdelemesiyle de konuşuluyor. Birkaç gün sonra o yönetmen, Coralie Fargeat, ödül töreninde En İyi Senaryo ödülü için sahneye davet ediliyor. İzleyenlerin yorumlarından anladığım kadarıyla midemi ve tahammül sınırımı zorlayacak kanlı ve iğrenç sahnelerinin bilincinde olmama rağmen The Substance, yılın merakla beklediğim filmleri arasında yerini alıyor. Filmekimi’nden birkaç gün önce The Substance ile kavuşacak olmanın heyecanını yatıştırmak ve yönetmenin üslubuna aşina olmak için ilk uzun metrajlı filminin başına geçiyorum: Revenge (2017). 

Sıfır noktası: Çölün ortasındaki havuzlu lüks villasına bir hafta sonu kaçamağı ve av macerası için iki yakın arkadaşını davet eden zengin bir erkek, bu kısa tatile metresini, Jen’i de getiriyor. Jen’in parlak ve sıkı vücudunun tüm kıvrımlarını yakın çekimlerde görüyor, elindeki lolipoptan yürüyüş şekline kadar onu gördüğümüz her saniyede erkek bakışının en rahatsız edici hâllerine tanık oluyoruz. 

Kameranın ardında bir kadın olduğunu hatırlamak duyulan rahatsızlığın ötelenmesini sağlıyor belki. Erkeklerden biri genç kadına tecavüz ettikten ve bu “tatsız olay” örtbas edilmeye çalışıldıktan sonra film, av ve avcı pozisyonunun değiştiği bir intikam filmine dönüşüyor. Kadın gözü, erkek bakışının âlâsını önümüze koyduktan sonra, gerçek anlamda erkeklerin gözlerini oymaya başlıyor. Küllerinden doğan bir anka kuşu gibi, kanlar içinde yeniden yükselen Jen, yönetmen Fargeat’nın “Mad Max ve Rambo damarında bir intikam filmi” dediği bu filmi dimdik tamamlıyor. 

^{Revenge | Kaynak: The Hollywood Reporter}

Daha iyi, daha güzel bir beden. Body-horror türüne olan ilgisini Revenge’deki grafik şiddet sahneleriyle ve kamerasını bedene açılan yaralara ve kana karşı korkak alıştırmamasıyla belli eden Fargeat’nın filmografisinde daha geri gidince, bilimkurguya ise Reality+ (2014) adlı kısa filmiyle çoktan yakınlaşmış olduğunu görüyorum. 

12 saat şarj olduktan sonra 12 saatliğine seçilen bedene sahip olunmasını sağlayan bir çip ile Reality+ deneyimini yaşayan Parislilerin, başka bedenlerle yaşadığı cinsellik ve aşkı konu alan bu kısa film, The Substance’ın habercisi gibi: Yaşlanma korkusuyla başvurulan uçuk metodlar, daha iyi veya daha güzel bir bedene (yeniden) sahip olma hırsı ve aynı kişi olmasına rağmen alternatif versiyonuyla rekabete giren bireyin yaşadığı ikilemleri işleyen The Substance’ta çipin yerini yeşil bir aktivatör ve düzenli enjeksiyonlar alıyor. 12 saatlik periyodların yerini ise 7 günlük hayatlar. 

Tek bir benlik, Demi Moore ve Margaret Qualley’nin canlandırdığı bedenler arasında, Elisabeth ve Sue olmak arasında gidip geliyor. Üstelik Fargeat, Revenge’deki kanlı sahneleri ya da insan bedenine korkmadan uyguladığı kesme, biçme ve batırma eylemlerini Reality+’ın bilimkurgu evrenine entegre ediyor. Erkek bakışının en sığ ürünlerini bir komedi unsuru olarak filme bocalamayı da ihmal etmiyor. The Substance, kişinin kendisiyle olan yüzleşmesine ve yaşlanma korkusuna dair çağımızın en yaratıcı bilimkurgu hikayelerinden birini ortaya koyuyor. 

^{The Substance | Kaynak: İKSV}

Sırada ne var? Fargeat’nın bir sonraki projesinin ne olduğu henüz belli değil. Öte yandan, geçen yıl Fransa’dan bir diğer kadın yönetmenin, Justine Triet’nin izinden giderek 2024-2025 ödül sezonunda The Substance ile Oscar adaylığına kadar uzanacağı öngörülüyor.

^{Coralie Fargeat, The Substance (2024) ile kazandığı Cannes Film Festivali En İyi Senaryo ödülü ile | Fotoğraf: Sameer Al-Doumy}

Diyor ki...

“Kadın olduğunuzda, kamusal alanda bedeniniz sıradan olmak dışında her şeydir. Sürekli olarak incelenir, yargılaır, analiz edilir, fantezileştirilirsiniz. Ve bunu görmezden gelemezsiniz. [...] Konuşmanın hâlâ tabu olduğu bu gerçeği, bu miktarda bağırsak, kan ve şiddetle dışarıya çıkarıp, "Şubna bakın!" demek benim için önemliydi.”

🟠🟢🔵 Duende’nin Keşif kanalında yer verdiğimiz diğer 15 yönetmen ve yazılarda adı geçen filmleri için bu Letterboxd listesine göz atabilirsin.

İki yıl önceki Filmekimi sohbetimiz sırasında, İstanbul Film Festivali direktörü Kerem Ayan “Cannes’a gitmeyenler için Cannes filmlerini ayağınıza getiriyoruz” diye takılmıştı bana. Yalan değil; birkaç ay önce Cannes Film Festivali’ni uzaktan, imrenerek takip ederken izleme listeme eklediğim filmlerin hepsiyle birer birer buluştum, buluşuyorum bu Ekim ayında da. Filmekimi programında da yer alan filmlerden bazılarını üç hafta önce Ayvalık Uluslararası Film Festivali’nde izlemiş, yorumlarımı burada paylaşmıştım. Sırada Filmekimi günlükleri, ilk bölümde ise 9 filmle ilgili izlenimlerim var.

^{The Brutalist | Kaynak: İKSV}

The Brutalist

Venedik Film Festivali’nin en çok konuşulanlarından The Brutalist (yön. Brady Corbet), 3 saat 35 dakikalık süresine rağmen su gibi akıp giden bir başyapıt olarak şimdilik bu yılki Filmekimi’nin en iyisi benim için. Film, 2. Dünya Savaşı’ndan sonra “Amerikan rüyasını” yaşamak için ABD’ye göç eden Macaristan doğumlu, Bauhaus eğitimli Holokost kurtulanı mimar Laszlo’nun yolculuğunu ve hayat hikayesini anlatıyor. Bir insanın tüm duygularının ve geçmişinin nasıl sanatsal ifadesine ve sanatsal üretimine yansıyabileceğini yavaş ama akıcı bir üslupla tuğla tuğla inşa eden film, Corbet’in yönetmenlik becerisi, görselliği ve tabii Adrien Brody’nin performansıyla kendine hayran bırakıyor. 

^{Joker: Folie à Deux | Kaynak: İKSV}

Joker: Folie à Deux

Joker: Folie à Deux’nün yılın en büyük fiyaskolarından olduğunu söylemek abartı olmaz. Filmekimi’nin açılış filmi olarak izlediğimiz, hemen ardından da yaygın gösterime giren film, 2019’daki öncülünün kaldığı yerden, Arthur Fleck, namıdiğer Joker’in hapse girmesiyle başlıyor. Hapishaneye ve mahkemeye taşıdığı müzikal sahneleriyle, yargının magazin ve şov dünyasının gücü kullanılarak manipüle edilebileceğini ve hapishane sisteminin yozlaşmışlığını anlatış biçimiyle Todd Phillips’in kendi Chicago’sunu çekmek istediği her halinden belli. Oysa ortaya çıkan film, Joker’in değerini düşüren, psikolojik hastalıklarla adeta dalga geçen ve Lady Gaga gibi bir yıldızı layığıyla kullanamayan bu vasat devam filmi, bekleneni kesinlikle veremiyor, pazarlanan film asla olamıyor.

^{Emilia Pérez | Kaynak: İKSV}

Emilia Pérez

Altın Palmiye ödüllü yönetmen Jacques Audiard’ın bu kez Cannes’dan Jüri Ödülü’yle dönen filmi Emilia Pérez, Meksika’da, geçen bir müzikal. Film, Meksikalı bir uyuşturucu baronunun cinsiyet geçiş (uyum) sürecini büyük bir gizlilik içinde yürütmek için tuttuğu avukat ile olan, yıllara dayanan iş ortaklığı ve dostluğunu konu alıyor. Joker: Folie à Deux’nün aksine müzikal türünün gücünü en iyi şekilde kullanan film, henüz açılış sahnesindeki fısıltılarla başlayarak müziğe yasalanan anlatım biçiminden bir an bile ödün vermiyor. Kimi camp denilebilecek, klişe bulunabilecek müzikal numaralara rağmen vadettiği film olmaktan vazgeçmiyor. Cannes’da ödül alan ilk trans oyuncu Karla Sofía Gascón ve diğer üç kadın oyuncusunun (Zoe Saldana, Selana Gomez ve Adriana Paz) En İyi Kadın Oyuncu ödülünü paylaştığı oyuncu kadrosu beklediğim kadar etkileyici değil. Ne kuir ne Meksikalı olan beyaz bir erkek yönetmenin kadınlara dair kuir bir Latin Amerika hikayesi anlatmayı tercih etmesi bazı oryantalist sonuçlar vermiş olsa da, problematik ya da fobik hale gelebilecek felaketlerin ucundan dönülmüş. Müzikal türünün bir hayranı olarak ve iki gün önce Joker: Folie à Deux izlemiş biri olarak Emilia Pérez’i etkileyici ve başarılı buldum. Müzikal sahnelerin büyüsünden arınmış bir ikinci izlemede fikrim değişebilir fakat şimdilik yılın en iyi filmlerinden biri olduğunu düşünüyorum. 

Ve diğerleri...

^{On Becoming a Guinea Fowl | Kaynak: İKSV}

• Bu sezon The Apprentice’teki Donald Trump performansıyla da göz önünde olan oyunculardan Sebastian Stan, A Different Man (yön. Aaron Schimberg) filmindeki performansıyla da Berlin Film Festivali’nde En İyi Oyuncu Performansı ödülüne layık görülmüştü. Film, deforme yüzü nedeniyle iş, aşk ve sosyal yaşamında kabuğuna çekilmek zorunda hisseden bir adamın, gönüllü olarak katıldığı ilaç deneyinin ardından “normal” bir yüze kavuşmasını ve bunun hayatına etkilerini konu alıyor. Stan’in ve yan rollerdeki Renate Reinsve ile Adam Pearson’ın performansları hiç fena değil, filmin mizah anlayışı da alışılmışın dışında. Fakat  A Different Man, bu hafta izlediğim diğer filmlere kıyasla sınıfta kaldı.
• İsviçre’de yaşanmış gerçek bir olaydan ilham alan Dog on Trial / Le procès du chien (yön. Laetitia Dosch) ülkemizde sokak hayvanlarına yönelik katliamların önünü açan yasanın gündemde olduğu şu günlerde çok anlamlı bir film. Filmde, köpeği bir kadını ısırdığı için para cezasına çarptırılan ve köpeğini uyutmaya zorlayan bir adamın başvurduğu avukat, köpek Cosmos’un bir obje değil bir birey olarak yargılanması emsal kararını aldırıyor. Böylece ülke gündemine oturacak ve haftalarca sürecek bir dava süreci başlıyor. Oldukça sempatik yazılmış Cosmos ve avukat Avril Lucciani karakterleri bir yana, hayvan haklarına dair düşünmeye ve tartışmaya iten senaryosuyla keyifli bir komedi.

^{Dog on Trial | Kaynak: İKSV}

• İzlediğim ilk Zambiya filmi olan On Becoming a Guinea Fowl, 2017’de I Am Not a Witch filmiyle adını duyurmuş Rungano Nyoni’nin yeni filmi. Genç bir kadının gece yolda dayısının cansız bedenini bulmasıyla başlayan film, cenaze evinde açığa çıkan sırlar üzerinden ilerliyor. Filme adını veren beç tavuklarının aksine, bağırarak tehlikeyi duyurmak yerine sindirmeyi seçmiş geleneksel bir ailedeki kuşak çatışmalarına tanık oluyoruz. Yabancısı olduğumuz geleneklerin uzun uzun sahnelenmesi ülkemizdeki taşra filmlerini anımsatsa da, Nyoni’nin birçok seçimi umut vadeden bir yönetmen olduğunu kanıtlıyor. 
• The Second Act / Le Deuxième Acte, en son Yannick filmini izlediğimiz Quentin Dupieux’nün geçen Cannes Film Festivali’ni açan yeni filmi. Yönetmenin her zamanki absürt mizahını barındıran bu meta-film, dört oyuncu ve bir figürandan oluşan bir film sahnesinin çekimleri sırasında kurmacanın gerçeğe, film içindeki filmin gerçek hayata karışıp durduğu bir kaostan ibaret. Hepsi iyi oyuncular olan Léa Seydoux, Vincent Lindon, Louis Garrel ve Raphaël Quenard’ın varlığına rağmen izledikçe keyif kaçıran, politik olarak doğru olmakla alabildiğine dalga geçen, hatta esprileriyle birçok mücadeleyi küçümseyen bir metin filmin değerini düşürüyor.