Haftanın Konusu
Haftanın Önerisi
Bizi Takip Edin

Dayanıklı ve döngüsel bir yapı malzemesi: Ahşap

🪵Döngüsel yaşam alanlarında ahşap
unsplash.com

unsplash.com

"Döngüsel ekonomi prensipleriyle tasarlanmış sürdürülebilir malzemelerin tercih edildiği, yeniden kullanılabilir, çevreye zarar vermeyen yaşam alanlarının inşasında hangi malzemeler kullanılmalı?" sorusuna cevap olarak aklınıza sadece beton veya çelik mi geliyor?

Peki geleneksel alternatiflerine göre çok daha dayanıklı, ekonomik ve çevreci olan ahşap, yaygın bir şekilde kullanılabilecek bir yapı malzemesi olabilir mi? Yoksa ormansızlaşmaya neden olur mu? Bu haftaki yazımızda ahşabın neden döngüsel yaşam alanlarının inşası için kritik öneme sahip olduğunu tartışmaya açıyoruz.

İletişim: [email protected]

Haftanın Konusu

Dayanıklı ve döngüsel bir yapı malzemesi: Ahşap

🪵Döngüsel yaşam alanlarında ahşap

Dayanıklı ve döngüsel bir yapı malzemesi: Ahşap

Yaşam alanlarının yeniden inşası, yaşadığımız deprem felaketi nedeniyle Türkiye’nin en önemli gündem maddeleri arasında yer alıyor. Çevresel ve sosyal etkiler, alanında uzman kişiler tarafından detaylı olarak analiz edilmiş, olası çevresel veya sosyal olaylara (doğal afetler, alt yapı sistemleri, gıdaya erişim vb.) karşı dayanıklı yaşam alanlarının inşası hem günümüzü hem de geleceğimizi olumsuz etkileri azaltılmış şekilde yaşamamızı sağlayacak önemli bir etkendir.

Son sayımızdaki afet sonrası dayanıklı ve doğa ile uyumlu yaşam alanlarının tasarlanması konulu “Döngüsel yaşam alanları” başlıklı yazımızda bu yaşam alanlarının nasıl tasarlanması gerektiğini ele almıştık. Bu hafta ise bu konu özelinde tartışmamızı derinleştiriyor ve yaşam alanlarının inşasında sürdürülebilir ve döngüsel bir alternatif olduğu için kullanımı her geçen gün daha da yaygınlaşan, sürdürülebilir orman uygulamalarıyla elde edilmiş ahşap yapı malzemesini ele alıyoruz.

Sürdürülebilir orman yönetimi

Bina inşasında ahşap kullanımı dendiğinde akla ilk gelen sorun inşaat malzemesi olarak ağaç kullanımının ormansızlaşmaya neden olabileceği oluyor. Özellikle Türkiye’deki gibi gereğinden fazla yapılaşma olan ülkeler düşünüldüğünde -ki hızla artan nüfus gereğinden fazla yapılaşma riskini tüm dünya için artırıyor- inşaatlarda çok fazla ağaç kullanımının ormansızlaşmaya neden olacağını düşünmek çok da mantıksız değil. Fakat uzmanlar aslında bu bilginin “doğru bilinen bir yanlış” olduğunu belirtiyor.

Sürdürülebilir orman yönetim uygulamaları olarak karşımıza çıkan uygulamalar, doğru bildiğimiz bu yanlışı düzeltmek için önemli bir konsept. Ormanların sürdürülebilir şekilde yönetilmesini sağlamak için belirli standartların karşılandığını uygulamalar sayesinde ormansızlaşmanın önüne geçilmesi ve ahşabın birçok farklı alanda sürdürülebilir bir malzeme olarak kullanılması mümkün. Yetiştirilenden daha fazla orman hasat edilmez ve ormanın sağlığı, biyolojik çeşitliliği ve karbondioksit (CO2) depolama potansiyeli korunur veya iyileştirilirse, bir orman sürdürülebilir şekilde yönetilebilir. Sürdürülebilir orman yönetimi, su tutma, toprak kalitesi, ince toz tutma gibi diğer ekolojik işlevlerin korunmasına olanak tanırken, işçi refahı ve yerli halkın hakları gibi sosyoekonomik dinamiklere de katkı sunuyor.

Özellikle Avrupa Birliği üye ülkelerini kapsayan sürdürülebilir ormancılık regülasyonlarına bakıldığında katı kurallar ve kriterler ışığında verilen sertifikalar (FSC, PEFC) ahşabın kullanım alanlarını artırırken, ormansızlaşmanın da önüne geçilmesini sağlıyor. Bu tarz sertifikaların alınması için temelde ormansızlaşmanın önüne geçmeye yönelik “sorumlu ormancılık faaliyetleri” ve “adil ücret ve çalışma ortamı” gibi farklı çevresel ve sosyal kriterlerin karşılanması gerekiyor.

Bu noktada sürdürülebilir orman yönetimi ile ilgili dikkat çeken bir farktan da bahsetmemiz gerekiyor. Sürdürülebilir orman yönetimi kapsamında “preservation” ve “conservation” kelimeleriyle karşılaşıyoruz. Her iki kelime de temel anlamıyla “korumak” olarak Türkçeye çevriliyor olsa da kullanım amaçları birbirinden farklı. “Conservation” doğal kaynakların sorumlu kullanımı sayesinde doğanın korunmasını tanımlamak için kullanılırken, “preservation” doğanın insan faaliyetleri nedeniyle ortaya çıkan zararlardan korunması olarak ele alınıyor. Yani bir diğer deyişle; “conservation” doğa ile uyumlu, kaynakların sorumlu şekilde kullanıldığı bir koruma sürecini anlatırken, “preservation” doğanın insan faaliyetlerinin ortaya çıkarttığı sorunlardan korunması için, bu sorunlar ortaya çıktıktan sonra yapılan koruma süreçlerini tanımlıyor.

Sürdürülebilir orman yönetim uygulamaları temelde “preservation” yaklaşımından “conservation” yaklaşımına geçilmesini öneriyor. Böylelikle bu zamana kadar yaptığımız gibi, önce doğaya zarar verecek uygulamaları hayata geçirip, ardından bundan etkilenen doğanın kendini yenilemesine olanak tanıyacak uygulamalara dönmeye çalıştığımız mantıksız sürecin değişmesi amaçlanıyor.

🔎 Döngüsel Ekonomi 101 yorumu: Küresel çapta yürütülen sürdürülebilirlik çalışmaları doğaya uyumlu bir sistem kurgulanması için mi yürütülüyor yoksa bugüne kadar hiç önemsemeden zarar verdiğimiz doğayı insanlığın neden olduğu sorunlardan korumaya mı odaklanıyor diye sorgulayabiliriz. Sürdürülebilir orman yönetimi kapsamında “conservation”a yönelen yaklaşım sayesinde aslında içinde bulunduğumuz iklim değişikliğiyle mücadele çalışmalarının ne kadar doğru olduğunu sorgulamamız gerekiyor. Karbon salımını azaltacak uygulamalar yerine daha çok karbon yutak alanı inşa etmeye çalışmak, doğayla bütüncül bir yaşam arayışı yerine doğaya verdiğimiz zararı gidermeye çalışmak anlamına gelebilir mi?

Ahşap kullanımının ormansızlaşmaya neden olmayacağını öğrendikten sonra ahşabın neden küresel olarak özellikle yaşam alanlarının inşasında yaygın olarak kullanılması gerektiği sorusuna geçiyoruz. Fakat doğru bilinen yanlışlarla ilgili daha detaylı bilgi isteyen okurlarımız için Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions tarafından yayımlanan “Building in timber is bad for the environment. Fact or fiction?” yazısının bağlantısını buraya bırakıyoruz.

Yaşam alanlarının sürdürülebilir ve döngüsel malzemesi: ahşap

Ahşabın ana inşaat malzemesi olarak kullanılması sayesinde çevresel, sosyal ve ekonomik olarak diğer alternatiflere göre çok daha faydalı bir süreç yürütmek mümkün. World Economic Forum’da yayımlanan “5 reasons why sustainable timber must become a core global building material” yazısında ahşabın küresel olarak yoğun kullanılan bir inşaat malzemesi olması gerektiğini gösteren belli sebepler var:

➡️ Karbon depolama: Ağaçlar doğal karbon yutaklarıdır ve atmosferdeki karbonu yutarak ağacın odunsu biyokütlesi içinde tutulmasını sağlarlar. Bu ağaçlar kesilip tahtaya dönüştürüldükten ve bir binanın inşaatı sırasında binanın iskeletinden kapılarına, mutfak tezgâhlarından yer kaplamalarına kadar farklı kullanım alanlarında bile yutulan bu karbonun ağacın biyokütlesi içinde depolanması mümkün olur. Döngüsel ekonomi prensipleri ile inşa edilecek olan binalarda kullanılan ahşabın zamanı geldiğinde farklı amaçlarla tekrar kullanıma girmesi sayesinde (farklı R-stratejileri ile) karbonun bu ahşap içinde depolanması devam eder.

Bu noktada mevcut süreçlerde beton ve çelikten yapılan geleneksel binaların yaklaşık 2 bin ton CO2 emisyonu üretmesi beklenirken, eşdeğer bir ahşap binanın karbon depolamasının buna eşdeğer olabileceği biliniyor. Buna ek olarak, ahşap kullanımı yalnızca mevcut tekniklerin yerine geçerek CO2 salımının önüne geçilmesine engel olmakla kalmaz, aynı zamanda sürdürülebilir orman yönetimi uygulamaları ile elde edilecek olan ahşap talebini artırarak bu uygulamalara yapılan yatırımların artmasını sağlayabilir. Böylelikle orman yangınlarının önlenmesi ve doğal yaşam alanlarının korunması gibi pozitif etkiler yaratılabilir.

➡️ Dayanıklılık: En son teknolojileri ve üretim süreçlerini kullanarak ahşabın esnek ve dayanıklı bir türünü elde etmek mümkün. Bu teknik aslında adını bir şekilde duymuş olabileceğiniz yapı malzemesi olarak kullanılan çapraz lamine ahşap (cross laminated timber/CLT) ya da masif ahşap adıyla karşımıza çıkıyor. Bu ahşap türü son derece sağlam ve esnek bir yapı malzemesi oluşturmak için ahşabın farklı katmanlarla preslendiği bir yapı malzemesi olarak görülüyor ve bu malzeme günümüzde son derece hızlı bir şekilde beton ve çelik de dahil olmak üzere karbon salımına neden olan, geleneksel süreçlerde kullanılan dayanıklı inşaat malzemeleri yerine kullanılıyor.

Masif ahşabın yangınlara, depremlere veya şiddetli patlamalara karşı dayanıklı olduğunu kanıtlayan çalışmalar sayesinde aslında doğal veya insanlar yüzünden ortaya çıkan birçok afete karşı tercih edilmesi gereken bir malzeme olduğu da görülebilir.

  • İyi bir uygulama: The Climate Smart Forest Economy Program (CSFEP), ahşap tabanlı, esnek, uygun fiyatlı konut çözümlerini ölçeklendirmek için Easy Housing ile birlikte çalışıyor. Easy Housing'in sürdürülebilir orman yönetimi uygulamaları ile tedarik ettiği esnek, prefabrike ahşap evleri sel, deprem ve kategori 4 kasırga gibi doğal afetlere dayanabilecek şekilde tasarlanıyor.

Kaynak: https://www.csfep.org/


➡️ Kolay ve ekonomik inşaat: Ahşap geleneksel yapı malzemelerine göre çok daha hafiftir ve prefabrik olarak değerlendirilebildiği için, inşa etmesi beton ve çeliğe göre daha kolaydır. Ahşabın, özellikle diğer geleneksel yapı malzemeleri ile kıyaslandığında beton ve çelik gibi alternatiflere göre çok daha kolay şekilde üretilmesi, inşa sürecini hızlandırması ve hem çevresel hem de sosyal olarak çok daha sağlıklı bir alternatif olması dikkat çekiyor. Dayanıklılığı sayesinde çok daha güvenli bir çalışma ortamı yaratması mümkünken zamanla çok daha uygun maliyetli olacağına dair sahip olunan öngörüler gelecekte beton ve çelikten çok daha ucuz bir yapı malzemesi alternatifi olabileceğini gösteriyor.

Değer zincirinin tamamı döngüsel ekonomi prensipleri ile ele alındığında bina inşasında ahşabın kullanılması, daha az iş gücü, daha az maliyet, daha güvenli çalışma ortamı, daha çevreci bir ürün olması ve tekrar tekrar kullanılabilir olması gibi pozitif etkilerin potansiyelinin artırılmasına olanak tanır. Ek olarak ahşap metaller, cam ve betondan çok daha etkili bir yalıtkan olarak görülmekte ve bu nedenle kışın daha az ısıtmaya ve yazın daha az soğutmaya ihtiyaç duyar. Bu durum ahşabın enerji ve diğer operasyonel maliyetleri azaltma potansiyelini de gösterir.

➡️ Yeni fırsatlar: Ahşap, gün geçtikçe çok daha yaygın olarak kullanılan bir yapı malzemesi hâline geliyor ve bu durum küresel çapta kereste tedarik zincirlerinin hızlı bir şekilde şekillenmesine olanak tanıyor. Günümüzde yaygın olarak kullanılmaya başlanan çapraz lamine kereste (CLT) üreten fabrika sayısının artması olası görülse de bu sürecin de sürdürülebilir orman yönetimi uygulamaları kapsamında tasarlandığından emin olmalıyız. Aksi taktirde çevresel etkileri azaltmak yerine ormansızlaşmaya neden olarak çok daha büyük felaketlere zemin hazırlarız.

Kaynak: https://www.csfep.org/


Toparlamak gerekirse, iklim değişikliğiyle mücadeledeki yerine ek olarak ahşap yapı malzemelerinin küresel çapta çok daha yaygın olarak kullanılması sayesinde doğal veya insan eliyle ortaya çıkan afetlere karşı dayanıklı, döngüsel yaşam alanları tasarlamak mümkün olabilir. Ahşap, sürdürülebilir orman yönetimi uygulamaları dahilinde tedarik edildiğinde mevcut alternatiflerinin aksine birçok çeşitli alanda pozitif etki yaratma potansiyeline sahiptir. Bu nedenle ahşabın çok daha yaygın kullanıldığı yenilikçi bir inşaat sektörü kurgulanması önem arz etse de burada tekrar sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarının önemini vurgulamak gerekiyor. Ormansızlaşmanın önlenebilmesi, doğal ekosistemlerin kendilerini yenileyebilecekleri imkânlar yaratılması ve bu sayede biyoçeşitlilik kaybının da önüne geçilmesi için çevresel ve sosyal etkileri azaltılmış, sürdürülebilir, yeniden kullanılabilir ahşap tedarik ve üretim süreçlerinin tasarlanması gerekiyor.

Ülkemizdeki inşaat sektörünün mevcut durumu düşünüldüğünde çevreci ve sosyal refahı önceliklendiren ahşap yapı malzemelerinin yaygın olarak kullanılacağı fikri fazla iyimser bir düşünce olarak görülebilir. Fakat yalnızca depremden etkilenen bölgelerin yeniden inşası için değil, bir deprem ülkesi olarak tüm Türkiye’nin yeniden inşası açısından dayanıklı, esnek, ekonomik ve iklim değişikliğiyle mücadelede de doğal bir araç olarak görülen ahşabın sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarına tamamen uygun olacak şekilde, yaygın olarak kullanılmasını umuyoruz.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Haftanın Önerisi

Guatemala'da kasırga felaketinden sonra evlerini kaybeden iklim mültecileri için geliştirilen bambu ev projesini buradan inceleyebilirsiniz.

Bizi Takip Edin

Deprem bölgesinin yeniden inşası için çoğunlukla ahşap kullanımı hakkında siz ne düşünüyorsunuz? Ya da ahşabın geleceğin en yaygın olarak kullanılan yapı malzemesi olacağına inanıyor musunuz?

Görüşlerinizi paylaşın, hep birlikte tartışmaya devam edelim. Benzer içerikler için Döngüsel Ekonomi 101 Instagram ve LinkedIn hesaplarını takip etmeyi unutmayın! Destekleriniz, yorum ve önerileriniz bizim için çok değerli.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi Hakkında Her Şey!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir