Düne geri dönebilir misin?

Bir pazar günü. Şehirde sessizlikle kutlanan ve neredeyse paralel evrenin varlığına inandıran bir tatil dinginliği hâkim. Kıymetli. Karşılıklı açılan pencerelerin bana verdiği yetkiye dayanarak müziğiyle dalgalı serinlikler vadettiğini düşündüğüm biriyle tanışmak üzereyiz. Nandi Rose Plunkett, ailesinden ona kalan mit ve hikâyelerin değerinden bahsettiği bir röportajında "Hikâye anlatmanın gücü, acının kaynağından beslenerek uzaklık duygusu yaratmak için değerli bir araç. Hikâye anlatmak ve şarkı yazmak, kendimden uzaklaşmak için birer yol. Mesafelerin hem yararlı hem de tehlikeli bulduğum koruyucu bir mekanizma olduğunu düşünüyorum." sözleriyle zihnimde ilk perdeyi açtı. 

Hafızam, onun bu cümlelerine hemen Douwe Draaisma'nın Unutmanın Kitabı'ndan notlarıma eklenen "her insan içinde, hayat hikâyesinin sürekli yeniden gözden geçirilen bir ham taslağını taşır," cümlesiyle karşılık verdi. Bir çeşit düet ya da sadece bir yolculuk hatırası… Plunkett, çoktandır kendi tarihini, yaşanmışlıklarını ve parçalanmış benlik duygusunu keşfetmeye açık. Bunu onun aydınlık ve karanlık, analog ve dijital, yalnızlık ve topluluk temaları arasındaki çizgiye yerleşmiş müziğinde de duymak mümkün. 

Kendi hâlinde: Çocukken çoğu vaktimi salondaki kare desenli halımızın üzerinde oyunlar kurarak geçirirdim. O kareler her seferinde başka bir senaryonun parçası oldu. Bazen balkondan gördüğüm dağların tepesine kurulmuş bir kasaba bazen tarih öncesi bir dönemde hayalimdeki medeniyete ait bir buluşma noktası… Hepsi, en yakını benden 7 yaş büyük olan kardeşlerimden kalan tekilliğin birer yansıması âdeta. Batı Massachusetts'te kocaman arka bahçesi olan bir evde saatlerce tek başına oyunlar oynayarak büyüyen Nandi Rose Plunkett için de durum aynı. 6 yaş büyük kız kardeşiyle ortak bir ilgi alanı bulamayan Plunkett, zamanının çoğunu bahçedeki salıncakta ya da trambolinde geçirdi. Tam anlamıyla kendi hâlindeydi.

Yirmilerinde koluna yaptırdığı biri yumuşak kenarlı ve gölgeli organik şekilli, diğeri sert çizgili ve soyut formdaki iki gül dövmeleriyle hayali ve plancı kimliğini dışa vurduğunu söyleyebiliriz. O da benim gibi büyüdüğü şehri terk ederken geriye bakıp "En iyi hâlimle tekrar görüşmek üzere," demiş midir? Bilinmez.

Fotoğraf: Tonje Thilesen

Birincil enstrüman: Lise yıllarında şarkı sözleri yazmaya başlayan Nandi Rose Plunkett, zamanla ritüele dönüşen bu üretimini Ohio'daki Kenyon College'da klasik müzik eğitimi aldığı dönemde de sürdürdü. 2010 yılında Pinegrove isimli bir grupla kampüs konserlerinde sahne almaya başlayan Plunkett'in Bandcamp üzerinden kayıtlara geçen ilk solo üretimi, 2012'de gerçekleşti. 

"Ruh hâllerimi kimliğimin bir parçası olarak görüyorum. Ben yaşananları yoğun bir şekilde hisseden biriyim ve bundan vazgeçmek istemiyorum," sözleriyle kendini tanımladığında Half Waif adını verdiği solo projesini başlattı. Söz yazımını varlığının en zor kısımlarını ayrıştırmak için bir araç olarak gören Plunkett, hafiflemek ve daha net olmak için şarkılara sığındı. Turneye çıktığı ilk andan itibaren hayatı göçlerle dolu büyükannesiyle kader ortaklığı yaşadığına inanan Plunkett için artık tek bir ev vardı, o da müziğiydi. Bu evde ona her daim eşlik eden de "birincil enstrümanım" diyerek tanımladığı vokaliydi — ona atfedilen her rolü üstlenmeye ve kimsesiz duygulara hizmet etmeye hazır bir eşlikçi.

Tecrit hissi: Yirmili yaşlarının heyecanına ve New York'taki tek pencereli küçücük odasına ikişer yıl arayla yayımladığı Kotekan, Probable Depths ve Lavender isimli üç albüm sığdıran Nandi Rose Plunkett, bu süreçte fısıltıyla mırıldandığı kimsesiz sözleri, yayımlanmış birer şarkıya dönüştürmeyi öğrendi. Yeteri kadar özgüven biriktirdiğinde, New York'tan taşınma kararı aldı. Onun için bir döngüyü tamamlamanın vakti gelmişti. Bu sefer arka bahçesini kendisi seçen Plunkett, koca gölgeli ağaçların arasında ve kuş seslerinin ahenkli melodileri eşliğinde egosunu susturarak yaratma dürtüsünü tetiklemeyi başardı. 

Yaşamın hızına hizmet eden şehirli metronun yerini çatı penceresi manzarasına yerleşen bir yük treni aldı. Yaşadığı tecrit hissi, Plunkett'ın "androjen, kir bulaşmış, alacakaranlıkta verandada volta atan ve ateş böceklerini, arabaların farlarını, uzaktaki cep telefonu kulelerinin kırmızı parıltısını izleyen" sözleriyle tanımladığı bir karakteri ortaya çıkarttı. O karakterin korkuyu reddeden ve en iyi benliğini bulma dürtüsü, The Caretaker albümünü doğurdu. Bu albüm aynı zamanda Plunkett'in 30'larını karşılama töreni oldu.

Half Waif, Mythopoetics

Dönüm noktaları: Ağustos 2020'nin Nandi Rose Plunkett için yeri ayrı. Bir yıl önce aynı ay içinde evlenen Plunkett, bu sefer yeni dünyada anlamlı ve tatmin edici bir şekilde nasıl ilerleyeceğine dair bilinçli kararlar vermenin peşine düştü. Müziğinin yanına doğada, başkalarına fayda sağlayacak ve ihtiyacı olanlara hizmet edebilecek işler ekledi. Çoçukluktan beri sevdiği ağustoslar, peşi sıra dönüm noktalarına dönüştü. Tam da bu sırada benliğinden çıkardığı, kendisine ve ailesine ait karanlık peri masalları, usulca şarkı sözlerine dönüştü. Bu sözlerin yuvasıysa bu ay başında yayımladığı Mythopoetics adlı albüm oldu. Annesinin Alice Harikalar Diyarında'dan alıntılayarak Facebook'ta paylaştığı "Düne geri dönemem çünkü o zamanlar farklı bir insandım," sözüne sarılan Plunkett'le yeni hikâyelerde görüşmek üzere. Hoşça kalın.

Bu zamana kadar Keşif Sahnesi'ne konuk olan sanatçıların tamamını Spotify çalma listemizden dinleyebilirsiniz.

DİNLE

Performans sanatçısı Ayça Ceylan, Geleceğin Fısıltıları serisinin yeni konuğu. Ceylan, performans sanatından bahsederken yaşamın kendisinden doğan bir sanatın insanlar üzerindeki dönüştürücü ve iyileştirici etkisini "muazzam" olarak tanımlıyor. Kendisiyle 2027 yılına ışınlanarak hayalî performansını ve pek tabii performans sanatı hakkındaki düşünelerini konuştuk.

Performans sanatının hayat ve deneyimlerle kurduğu ilişki nedir?

Performans sanatında olmazsa olmaz bir beşli var: beden, mekân, zaman, izleyici, ve bir bağlam, mesele veya hayaliniz olması. Tüm bunları bazı boşluklar bırakarak bir araya getirdiğinizde performans sanatından en basit hâliyle bahsettiğimizi söyleyebilirim. 

Performans sanatı, izleyicinin sürece katılabildiği ve o an, orada gerçekleşen, rollerin değil gerçeğin yansıtıldığı bir disiplin. Bu anlamda yaşamın kendisine çok yakın gelebilir — beden, mekân, zaman dediğimizde varoluştan bahsediyoruz, üstüne diğer ikiliyi de ekleyince bu disiplin ortaya çıkıyor. Yaşamın kendisinden doğan bir sanatın da insanlar üzerindeki dönüştürücü ve iyileştirici etkisi muazzam! 

Bu sanatın çıktığı döneme bakmanın ve zamanın dinamiklerini tanımlamanın, bu disiplinin ne denli yaşamla yan yana yürüdüğüne açıklık getireceğini inanıyorum. 2. Dünya Savaşı ve etkileri, ailenin bir ferdi gibi geldi, masanıza oturdu. Yerinden edilen, evleri yerle bir olan, eserleri yok edilen, sevdiği şeyleri geride bırakanlar için devam etmenin bir yolu vardı: bedenlerini sanat nesnesi olarak kullanmak. Performans sanatının çıkışı direnmenin hâlidir. Beden varsa her şeyle mücadele edilir, kaybedilen tekrar inşa edilebilir.

#MyInnerFlora / #İçselBahçem manifestosundan

Senin için en zor performansın hangisiydi, neler deneyimledin? 

“Zor” kelimesi benim hayatımda pek de yeri olan bir kelime değil! Her bir eylemimiz ya da eylemsizliğimiz bize bazı deneyimler getirir elbet, öte yandan kelimelerin barındırdığı enerjileri de hatırlamak lazım. Biraz klişe olabilir ama neyi gerçekten çağırır ve yüklerseniz size o hâliyle geleceğine inanıyorum.

Performanslarımı da "izleyicinin katılımcıya dönüşmesine alan açan, deneyimlerimizin dairesel bir düzende birbiriyle iç içe geçtiği ritüeller" olarak tanımlıyorum. Aşkınlık hâlinin kendini dünyada görünür kıldığı bu üretimimin her bir aşamasında etrafımızı saran tanecikler yolumu öyle berraklaştırıyor ki, güvende, yaratıcı ve dengenin salıncağında gibi hissediyorum. Doğal olarak performansı başlatan kişi olarak kolektif bilinçten gelen bu hissiyatım izleyiciye veya katılımcıya da dokunuyor. 

Gelecekten bildir: Bir tarih seç, oraya git ve bize o gün performans sanatının geleceğini düşündüğün noktadan bildir. 

22 Haziran 2027, dijital bir arayüz aracılığıyla katılımcıların 5 duyusunu aktif bir biçimde kullandığı ve dünyanın 56 milyon yıl önceki hâlinin mekân olarak tasarlandığı #MyInnerFlora serilerimin son performansı. Bedenin, o an, orada olma hâlinin de bedensel kalıpların ötesine geçtiği, sanatçı ve katılımcıların deneyimlerini paylaşmasıyla topluluğun kolektif bilincine göre çeşitlenmeler yaratılarak 56 milyon yıl önceki dünyanın farklı coğrafyalarına seyahat ettiği bir an — amaç, o zamanki dünyayı görebilmek, duyabilmek, tadabilmek, koklayabilmek, dokunabilmek.

"Lineer zamana göre gelecekte geçen bir performansı neden 55 milyon yıl öncesinin mekânında kurguladın?" sorusuna cevabım şu olur: 55 milyon yıl önce dünya, bilim insanlarının "ateş dönemi" diye de adlandırdıkları Paleosen-Eosen Termal Maksimum devrini yaşamış. Şu an tüm yeraltı rezervleri yakılsa yine de dünyanın sıcaklığının o zamanki kadar yüksek olmayacağı söyleniyor; kuraklık, seller, bazı türlerin yok olması derken bu süreç 150 bin yıldan fazla sürmüş. Performans mekânı olarak tasarlanan 55 milyon yıl önceki dünyada kanyonların zirvelerine yakın dereler, Nil Nehri'nin yatağının farklılığı ve nice veri bir araya gelecek. 

#MyInnerFlora / #İçselBahçem mekâna özgü performatif yerleştirme serilerimse kadın, doğa ve eko-feminizm kavramları eşliğinde bitkiler dünyası üzerinden ziyaretçilerini tanrıça kültleri, ritüeller, bitki sembolizmi ve bitkisel tedaviyle beraber zamanlar arası bir yolculuğa çıkarıyor.

#MyInnerFlora / #İçselBahçem performansı

Geleceği zihninde nasıl konumlandırıyor, tanımlıyorsun? 

#İçselBahçem / #MyInnerFlora manifestosuyla.

Gelecek deyince aklına gelen: Bir isim, bir albüm, bir performans, bir kitap, bir mekân. 

İsim, dünyanın ışıldayan zamanlarına denk düşen Andromeda; mekân, hiyerarşilerin eridiği dairesel düzen olarak Pasifik Ateş Çemberi ve Nabta Playa; türler arası dengenin korunması temasını yansıtan albüm, Mort Garson, Mother Earth's Plantasia; aynı temadaki kitap, Olga Tokarczuk, Sür Pulluğunu Ölülerin Kemikleri Üzerinde ve geçmişle geleceği birbirine bağlayan anahtar olan ayın döngüsünün son aşaması performansı, yani ayın balzamik fazı.