İlkim krizine gıcık olanlar yeniden merhaba!
Yangın mevsimi geldi çattı. Ülkemizin ve dünyanın çeşitli yerlerinden irili ufaklı yangın haberleriyle sinirlerimizin bozulmasına, üzülmeye, öfkelenmeye, çaresiz hissetmeye ve daha bir çok duyguya ev sahipliği yapmaya başladık.
Esmiyor olarak Şubat ayında, Mart ayında ‘orman yangınlarını şimdi konuşmalıyız ki, hazırlıklı olalım’ diye yırtındık. Ama kimsenin pek de ilgisini çekmedi. Bir çok marka ve ‘influencer’, ‘şu anda ilgi görmez’ dedi.
Anlamıyoruz, maksat orman yangınlarının doğru yönetilmesi mi, yoksa yangınlar çıktıktan sonra ‘içim yanıyor’culuk yapmak ve duygu manipülasyonu mu?
Bu soru bir kalsın burada.
Ormanlar yanıyor. İlk orman yangınının çıktığı 420 milyon yıldan beri sürekli yanıyor ve yanmaya devam edecek. Ve bu konuda elimizden (sen, ben, biz gibi ‘vatandaşın’ elinden) - maalesef - pek de bir şey gelmiyor.
Bu şartlar, bu çaresizlik, altında nasıl “iyi” olabiliriz? Ya da iyi olabilir miyiz? Bu koşullarda iyi oluşumuzu korumaya çalışmak lüks mü, şımarıklık mı, ayıp mı yoksa sağlam durabilmek için gerekli mi?
Öte yandan iklim krizini ve onun etkisiyle gitgide artan doğal afetler nedeniyle değişen doğal çevrenin yarattığı “negatif” duyguları ne yapacağız?
Cevaplardan daha fazla soru barındıran yeni yazımıza buyurunuz!
Keyifli okumalar!
Esmiyor!
Solastalgia ve Ekolojik Yas
İklim krizi ve onun olumsuz etkileriyle birlikte hava, doğa, anılarımız ve daha pek çok şey değişiyor. Bazı insanlar evlerinden oluyor; yangın, sel gibi felaketler nedeniyle canlar yitiyor. Peki bu kayıp hissinin karşılığı var mı?

Son dokuz senedir her yaz Marmaris’e bağlı küçük bir koy olan Bördübet’e gidiyoruz.
Hatta bana soracak olursanız orası “bizim yazlık evimiz”. Orman, deniz ve doğayla iç içe geçen birkaç gün bile, yılın geri kalanında ne zaman içim daralsa hatırlayıp yüzüme gülümseme kondurmaya yetiyor.
Ancak Bördübet’te çıkan yangınları duydukça yüreğim ağzıma geliyor. İçimi korkunç bir ürperti kaplıyor. Yanan ağaçlara, hayvanlara, böceklere kısacası bütün bir ekosisteme dair acıya, geçmiş ve gelecek anılar da ekleniyor. Bu duygunun ya da halin ne olduğunu anlamaya çalışırken çıktı karşıma solastalgia ve ekolojik keder terimleri.
Solastalgia
Solastalgia kelimesinin nereden geldiğini araştırırken, 2007 tarihli, Gleen Albrecht’in yazdığı “Solastalgia: The Distress Caused by Environmental Change” adlı makaleye kadar uzandım. Kendisi The University of Newcastle’da felsefe profesörü. Ve Solastalgia’yı anlatırken “kişinin sevdiği bir yerin; fiziksel bir saldırı altında olması, kimlik bağlamında bir yere ait olma hissinin oranın yaşadığı dönüşüm nedeniyle tehdit altında olması ve bunun yarattığı psikolojik sıkıntıdan bahsediyor. “Kişi o güvende olma ve rahatlık hissinin devam etmesini arzularken, bir yandan da ‘ev’ dediği yerin kendisi hala evdeyken bir özleme dönüşme” biçimi olarak tanımlıyor. . Yani geçmişe dönüp ‘hey gidi günler’ şeklinde bir özlemden farklı olarak şimdiki anın kaybına duyulan acıyı barındırıyor bu kelime.
Kendisinin TEDxSidney'de yaptığı "Environment Change, Distress & Human Emotions Solastalgia" başlıklı konuşmasının linkini de aşağıya koyuyorum. Vaktiniz olursa, açar izlersiniz.
Sizi bilemiyorum elbette ama bana acayip romantik geldi bu tanımlama. Bir yandan da özellikle yaşadığımız dönemi düşündüğümüzde, taşları yerine oturtan bir bakış açısı. Yine de eksik kalan bir şeyler var gibi hissetmeye devam edince biraz daha araştırdım ve bu kez karşıma “ekolojik keder/yas” terimi çıktı.
Ekolojik Yas
İlk etapta birbirlerine yakınsayan terimler gibi dursalar da aslında başka yerlere dokunuyorlar. American Psychological Association yası kısaca “sevilen birinin kaybından sonraki dönem” şeklinde tanımlıyor. 2021 yılında Environmental Research and Public Health dergisinde yayınlanan “Ecological Grief as a Response to Environmental Change: A Mental Health Risk or Functional Response?” adlı makalede Ekolojik Yas; “çevrede meydana gelen ani ya da kronik değişim nedeniyle türlerin, ekosistemlerin ve doğal güzelliklerin kaybı dahil olmak üzere, gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesi beklenen kayıplara ilişkin yas” şeklinde tanımlanıyor. Yani aslında insan ve diğer diğer canlıların, hayvanların otlama alanlarının yok olması, insanların yaşam biçimlerinin değişmesi, içinde yaşanılan doğa ile kurulan ilişki gibi maddi olmayan kayıpları tanımlamak için de kullanılıyor.

Resim: Perrin Ireland http://www.experrinment.com/
Cunsolo ve Ellis’in Nature Climate Change dergisinde yayınlanan makalesinde ekolojik yası üç ana başlık altında topluyor. Bunlardan birincisi; Fiziksel ekolojik kayıplarla ilgili yas. Burada kastedilen bir doğal afet ya da orman yangını sonrasında o bölgedeki türlerin, ekosistem, doğanın kaybına ilişkin yas. Bu yas sadece yaşanan ani değişimlerle sınırlı değil. Aynı zamanda süreç içinde gelişen değişimleri de kapsıyor.
İkinci tür olarak tanımlanan ise; Yaşanılan ortama dair bilginin kaybına ilişkin yas. İklim krizi nedeniyle mevsimlerde ve hava koşullarındaki değişimlere bağlı olarak, nesiller boyu aktarılan bilgilerin ortadan kaybolmaya başlaması bu tür yasa örnek verilebilir.
Sonuncu olarak tanımlanansa, Gelecekteki kayıplara dair yas. Burada da kişinin gelecekte yaşanacak kayıp ve zararlara dair yaşadığı keder duygusu önplana çıkıyor. Bu kısım eko-kaygıyı da en çok tetikleyen yer olabilir. Çünkü eko-kaygının içinde de iklim krizi nedeniyle ilerleyen günlerde bizleri nelerin beklediğine ilişkin bir korku ve endişe hissi mevcut.
“Offf ya Merve içimiz karardı. Hani iyi olmak için rehber falan yazmıştın başta, huu huuu?” dediğinizi duyar gibiyim.
Haklısınız.
Okumaya devam.
Ekolojik Yas ve Psikolojik İyi Olma Becerileri
Doğal afetler ve iklim krizi kaynaklı olarak bu afetlerin sıklığı ve yoğunluğunda yaşanan artış hepimizde korku, endişe, stres, çaresizlik, kötümser bir hava, öfke, suçluluk ve benzeri pek çok duyguya neden oluyor. Burası çoooook açık ve net olarak ortada. Peki biz bu duygularla ne yapıyoruz? Nasıl başa çıkıyoruz?

Geçen yıl Beyhan Budak ile de eko-kaygı üzerine konuşmuş ve önerilerini almıştık. İstersen o bölümümüze de aşağıdaki linkten ulaşabilirsin.
Bu bölüme ne kadar çok atıf yaptık.
Australian Psychological Society tarafından hazırlanan “Coping with Climate Change Distess” çalışmasında 4 tip baş etme mekanizmasından -duygusal, davranışsal, ilişkisel ve bilişsel- bahsediliyor. Hadi gelin şimdi bunlara biraz daha yakından bakalım.
Davranışsal
- Harekete geç! Bu hareketin illa ki büyük bir hareket olması gerekmiyor. (Gidip kendinizi petrol şirketlerinin kapılarına zincirlemenize gerek yok). Elinden gelen küçük şeyleri yapmak da gayet yeterli. Büyük bir sorunun tamamıyla baş etmeye çalışmak insana kendini çok küçük ve güçsüz hissettirebilir.
- Kendi yakın çevrendeki kişilerle konuşarak, neyi yapamadığına değil birlikte yapabileceklerinize odaklan.
- Problemle uğraşırken kendine küçük molalar için izin ver. Bir konu üzerine her zaman kafa yormak bir süre sonra sizde yorgunluk ve umutsuzluk yaratabileceği için kendine nefes alma zamanları tanı. Örneğin; iklim krizi ya da orman yangınlarıyla ilgili devamlı Twitter akışını yenileyip bakma. Emin ol, sen bir gün akışı kontrol etmedin diye dünya büyük bir kayıp yaşamayacak.
- Eğlenmek ve iyi olmak için kendine izin ver. Unutma; sen iyi değilsen, bırak dünyayı balondaki menekşeye bile iyi bakamazsın. Daha huzurlu ve mutlu olman için biraz mizah, bolca oyun ve neşeye yer aç..
- “Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur” demiş Atamız. Sen de kendine sağlıklı olmak ve sağlıklı kalmak için bir rutin oluştur. Hareket et, yürüyüş yap, sağlıklı beslen, doğada olmayı ve tabii yine neşe ve oyunu ihmal etme.

Resim: Perrin Ireland http://www.experrinment.com/
Bilişsel
- Yargıları ve varsayımları bir kenara bırak! Yargılar ve varsayımlar seni, kendini ya da diğerlerini dövmekten öteye götürmez. Suçlamak, suçluluk duymak ya da öfkelenmek günün sonunda sorunun çözümü için işlevsel değil. Bunun yerine gözlemde kal. Hangi davranışını, nasıl değiştirebileceğine odaklan.
- Değişimin zaman alacağını unutma. Hiçbir şey bir anda olmaz! Önceki yıllarda iklim kriziyle ilgili bu denli bir farkındalık olmadığını ancak geldiğimiz noktada yapılan işleri ve bilinçlenmeyi hatırla.
- Umudunu devamlı taze tut ve kaybetme. Umutsuzluğa kapılmak, uçan balonunun ipini bırakmaktan farksız olur. Umutsuzluk ve korku bulaşması en kolay salgınlardan. Umuduna sıkıca sarıl!
- Kendinize mental olarak yatırım yap. Bu hareket etmek olur, terapiye gitmek olur, yoga yapmak, meditasyon, dua etmek, paylaşım gruplarına katılmak, hobi edinmek… Sana uyan hangisiyse onu seç ve yap.
- Umudunu canlı tut, demiş miydim?
Duygusal
- Duygularınızı fark et. Bunu yapmak gündelik koşturma içinde zor olsa da kendine nefes araları vererek o anki duygu durumunu yoklamayı ihmal etme. Zihninin ve bedeninin neye ihtiyacı olduğunu fark etmeye çalış.
- Bedeninle farkındalıklı bir ilişki kurmayı dene. Bedeninin aslında “ev”in olduğunu hatırla. Onunla temasta olmak duygularını fark etmek için çok destekleyici olacaktır.
- Duygularını iyi ya da kötü olarak etiketlemeden önce, fark edip isimlendirmeye çalış. “Şu an öfkeliyim”, “şimdi neşeliyim”, “biraz hayalkırıklığı hissediyorum” gibi. Unutma, hiçbir “olumlu”, “olumsuz” ya da “nötr” duygu sonsuza kadar devam etmez, duygular gelir ve giderler, bulutlar gibi.
- Kendine ve diğerlerine şefkatle yaklaşmayı dene. Bazı sorunlar yaşıyor veya iklim krizi nedeniyle acı çekiyor olabilirsin. Bu acıyı kendini harap etmeden, denge içinde yaşamayı da seçebilirsin. O acı sana bir şey anlatmaya çalışıyor olabilir. Ve bu şekilde onun sesini duyarak kendine yardım etmiş olursun.
İlişkisel
- Yaşadığın bu zorlanmayla tek başına mücadele etmek zorunda olmadığını hatırla. Seninle benzer şeyler düşünen insanlarla bir araya gel. Bu bir destek grubu, çember, dernek ya da birkaç arkadaşınız olabilir. Burada önemli olan endişelerini paylaşabildiğin ve yargılanmadığın bir ortamda olmak.
- Sadece iklim kriziyle ilgili dertlerin konusunda değil, onlardan bağımsız olarak da dostlarla birlikte olmak çooooooook önemli. Arkadaşlar, dostlar veya aile ile birlikte geçireceğin neşe, oyun ve kahkaha dolu bir gün sana kesinlikle iyi gelecektir. İlla ki, kahkaha da olmasına gerek yok, sıcak bir sarılma ve gülümse bile çooook kıymetli.
Unutma, sen iyi olmazsan dünyaya da iyi gelemezsin.
Yani oksijen maskesini önce kendine takmayı unutma.



