25 Kasım Cuma sabahından herkese günaydın. Bugün Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü. Bugün ile 10 Aralık İnsan Hakları Günü arasındaki 16 gün Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddete Karşı 16 Günlük Aktivizm olarak kabul ediliyor. Bu yılın teması "Yakın partner şiddeti." Dünyada her 3 kadından 1'i çoğunlukla yakın ilişkide bulunduğu partnerleri tarafından fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalıyor. Yakın partner şiddeti konusunda farkındalık yaratmayı amaçlayan Birleşmiş Milletler Kadın Birimi de bu yıl #SheSaidNo kampanyasını yürütüyor. Bu vesileyle bir kez daha belirtiyoruz: Kadına yönelik şiddet suçtur ve insan hakları ihlalidir.
- 16 Günlük Aktivizm: Geçtiğimiz yıl 16 Günlük Aktivizm'de yayınlarımızda yer verdiğimiz Türkiye'de kadın haklarına, kadın hareketine, insan haklarına, LGBTİ+ haklarına ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dair makalelere ve röportajlara buradan ulaşabilirsiniz.
- Günün önerisi: Oxford'un 2022 yılının kelimesini seçmek için başlattığı oylamaya buradan siz de katılabilirsiniz.
- Son Düzlük'te bu hafta: Politika yayınımız Spektrum'un podcasti Son Düzlük'te, deneyimli gazeteci Murat Sabuncu güncel siyasi atmosferi değerlendiriyor. Sabuncu, Türkiye'de toplumun değerlerini, muhalefetin son dönemini ve "parti devleti" kavramını editörümüz Bartu ile konuşuyor. Bölüme buradan ulaşabilirsiniz!
- Günün çalma listesi: woman.
Mutlu hafta sonları!
-İrem
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), kasım ayı Para Politikası Kurulu toplantısında politika faizini 150 baz puan düşürerek %9 seviyesine indirdi. Böylece politika faizi 26 ayın ardından tek haneye ulaştı.
- Perspektif: Karar metninde; küresel büyümeye yönelik belirsizliklerin ve jeopolitik risklerin arttığı bir dönemde, sanayi üretimi ve istihdamdaki artış trendinin sürdürülebilmesi için finansal koşulların destekleyici olması gerektiği ve faiz indiriminin bu yüzden yapıldığı belirtildi.
- Son indirim: TCMB tarafından yayımlanan metinde ayrıca, "Kurul, mevcut politika faizinin küresel talebe ilişkin artan riskleri dikkate alarak yeterli düzeyde olduğunu değerlendirmiş, ağustos ayında başlatılan faiz indirim döngüsünün sonlandırılmasına karar vermiştir" ifadeleri kullanıldı.
• ÖTV matrahında yapılan güncellemeye ilişkin yorumlarda bulunan Otomotiv Distribütörleri Derneği (ODD) Başkanı Ali Haydar Bozkurt, "Bugün yapılan matrah güncellemesine göre, birkaç model dışında alt vergi dilimine düşen araç olmadığı görülmektedir. Yapılan matrah güncellemesinin müşterilerin ve sektörün beklentisinin gerisinde kaldığı görülmektedir" ifadelerini kullandı.
- Bir adım geriden: Binek araçlar için ÖTV matrahları, yakın zamanda Resmî Gazete'de yayımlanan kararla birlikte güncellenmişti. 1600 CC motor hacmine sahip binek otomobillerde %45 ÖTV oranı için matrah eşiği 120 bin TL'den 180 bin TL'ye, %80 ÖTV için 200 bin TL'den 280 bin TL'ye yükseltilmiş, 1600-2000 CC arasında motor hacmine sahip otomobiller için ise %45 ÖTV oranı matrahı 130 bin TL'den 228 bin TL'ye, %80 ÖTV oranı matrahıysa 210 bin TL'den 350 bin TL'ye çıkarılmıştı.

BloombergHT Araştırma
• TCMB net uluslararası rezervleri, 18 Kasım ile sona eren haftada 515 milyon dolar artışla 18,7 milyar dolar seviyesine yükseldi. TCMB toplam rezervleri ise aynı haftada 5,3 milyar dolar artışla 122,8 milyar dolara yükselerek 2022'nin en yüksek seviyesini kaydetti.
• İBB Meclisinde yapılan İSKİ Genel Kurul toplantısında, İstanbul'da konut ve iş yeri kademesinde suya %25 zam yapılması kararı alındı.
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre, 18 Kasım ile sona eren haftada Kur Korumalı Mevduat ve Katılma (KKM) hesaplarının toplam büyüklüğü %0,64 düşüş kaydetti. Böylece, KKM hesaplarında ilk kez haftalık gerileme gözlemlendi.
- Perspektif: KKM hesaplarında yaşanan azalışta, yakın zamanda dolar/TL'de izlenen yatay seyir ve hesapların TCMB politika faizinin yalnızca 3 puan üzerinde faiz verebilmesinin etkili olduğu düşünülüyor.
• TCMB, kasım ayında reel kesim güven endeksinin bir önceki aya göre 2,4 puan azalarak 97,9 seviyesine gerilediğini duyurdu. Böylece endeks, pandemi koşullarının geçerli olduğu Haziran 2020'den bu yana en düşük seviyesini kaydetti.
- Öte yandan: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), kasım ayında hizmet sektörü güven endeksinin %1 azalarak 118,1'e gerilediğini; perakende ticaret sektörü güven endeksinin %2,1 artışla 121,9'a, inşaat sektörü güven endeksinin ise %1,2 artışla 91,6 seviyesine gerilediğini duyurdu.
- Nedir? Güven endeksleri, sektörlerin mevcut ve gelecek duruma ilişkin beklentilerini ölçmeyi amaçlayan 200 puanlı endekslerdir. Endeksin 100'den büyük olması sektörün mevcut ve gelecek döneme ilişkin iyimserliğini gösterirken 100'den küçük olması kötümserliği gösterir.
• Birleşik Krallık enerji düzenleyicisi OFGEM, ülkede hane halkı enerji faturası üst limitinin ocak ayından itibaren %20,5 artışla 4 bin 279 sterline yükseltileceğini açıkladı.
- Öte yandan: 4 bin 279 sterlinlik faturanın 1779 sterlinlik kısmı mart ayına kadar Birleşik Krallık hükümeti tarafından karşılanacak ve böylece üst limit 2 bin 500 sterlin sınırında tutulmaya çalışılacak.
• Ekonomi Araştırma Enstitüsü (Ifo), Almanya'da iş ortamı güven endeksinin kasım ayında 1,8 puan artışla 86,3 puana yükseldiğini açıkladı. Ifo Başkanı Clemens Fuest, olumlu veriye ilişkin, "Şirketlerin mevcut duruma ilişkin değerlendirmeleri biraz daha az olumlu olsa da gelecek aylara ilişkin karamsarlık keskin bir şekilde azaldı. Alman ekonomisinde resesyon, birçok kişinin beklediğinden daha az şiddetli olabilir" ifadelerini kullandı.
• Güney Kore ve Vietnam menşeli polyester ipliklerin ithalatının dampingli olduğu ve yerli üretim dalında zarara yol açtığı saptandı. Güney Kore'den polyester iplik ithalatında şirketten şirkete farklılık gösterse de CIF bedelinin %8 ila 14,45'i oranında; Vietnam'dan yapılan ithalattaysa tüm üretici ve ithalatçılar için CIF bedelinin %37,54'ü oranında dampinge karşı kesin önlem uygulanacak.
• TOBB ve ASELSAN arasında yapılan iş birlikleri kapsamında TOBB ETÜ Teknoloji Merkezi’nde Kuantum Teknolojileri Araştırma Laboratuvarı açılacağı, KOBİ'ler için Millileştirme ve Tedarikçi Geliştirme Programı hayata geçirileceği ve Teknoloji Merkezi Ar-Ge Laboratuvarı tahsisi yapılacağı duyuruldu.
• Jeffrey Epstein’in davalarında şikayetçilerin büyük kısmını temsil eden avukatlar, Epstein’in seks trafiği operasyonlarını yürütmesini sağladıkları, uyarı işaretlerini görmezden geldikleri ve bu sayede kâr sağladıkları gerekçesiyle Deutsche Bank ve JPMorgan Chase'e dava açtı.
• Apple için iPhone üreten Foxconn'un Çin'deki fabrikasında meydana gelen olaylar sonrasında Apple, çalışanların şikayetlerini çözmeye çalıştığını açıkladı. Foxconn'un işten ayrılıp evine dönmek isteyen çalışanlara 1,400 dolar ödeme yapılacağını açıklamasının ardındansa çok sayıda çalışan evine döndü.
• Altılı Masa tarafından "Güçlendirilmiş Parlamenter Sisteme" geçiş süreci için hazırlanan anayasa çalışması tamamlandı. Mevcut anayasanın 89 maddesi ve 10 başlığında değişiklik yapılmasını öngören çalışmada, cumhurbaşkanının halk tarafından 7 yıllığına bir kez seçilmesi konusundaki muhalefet partilerin ortak kararı da yer alıyor.
• Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar, Rus mevkidaşı Sergey Şoygu ile yaptığı telefon görüşmesinde, "Türkiye'nin, Suriye'nin kuzeyinden yapılan saldırılara karşılık vermeye devam edeceğini" ve önceliğin terörizm tehdidini tamamen ortadan kaldırmak olduğunu ifade etti.
- Bir adım geriden: Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Hava harekatlarımızı kesintisiz sürdürürken bizim için en uygun vakitte karadan da teröristlerin tepesine tepesine bineceğiz" açıklamasında bulunmuş, Rusya'nın Suriye Özel Temsilcisi Lavrentyev de Türkiye'nin Suriye'ye topyekün bir kara harekatı düzenlemekten kaçınması gerektiğini, böylesi bir adımın bölgedeki şiddeti tırmandırabileceğini ifade etmişti.
• Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ın Özel Danışmanı Büseyna Şaban, Al Suriya TV'ye yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "Esad ile görüşebiliriz" açıklamasına ilişkin, “Bu haberleri seçim gerekçeleriyle, başka ülkelere girmek için bir koz olarak kullanmak ya da ülkelere baskı yapmak amacıyla çıkarıyorlar. Haberler Türkiye’de gündemde ama bu haberlerin gerçekle bir alakası yok” dedi.
- Bir adım geriden: Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Esad ile görüşme olabilir, siyasette küslük dargınlık olmaz eninde sonunda adımlarımızı atarız." açıklamasında bulunmuş; Rusya Devlet Başkanı Putin'in Suriye Özel Temsilcisi Aleksandr Lavrentyev de "Yavaş yavaş Suriye-Türkiye yakınlaşmasına tanıklık edeceğimizi umuyoruz. Hem Türk tarafının hem de Suriye tarafının birbirlerine doğru belirli adımları atmaya hazır olduklarının sinyallerini alıyoruz." demişti.
• Avrupa Parlamentosunda (AP) kabul edilen karar tasarısında milletvekilleri, Macaristan'ın AB bütçesinden sağlanan fonların kesilmemesi için önerdiği 'iyileştirici tedbirlerin' yeterli olmadığına karar verdi. AP milletvekilleri, Macaristan'ın AB'ye baskı yapmak için Ukrayna'ya yapılacak yardımlar gibi konularda AB Konseyindeki oy birliği esasını kötüye kullandığını iddia etti.
- Ne olmuştu? AB Komisyonu, hukukun üstünlüğü ilkesini ihlal ettiği gerekçesiyle AB bütçesinden Macaristan'a sağlanan fonların yaklaşık 7,5 milyar avroluk kısmının askıya alınmasını teklif etmiş; Macaristan da fonların kesilmesini önlemek için Komisyonun teklifinde yer alan 17 iyileştirici tedbiri yerine getirmeyi taahhüt etmişti.
• AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, Sırbistan ve Kosova arasında araç plakaları konusunda yaşanan gerginliğin çözülmesi amacıyla yürütülen müzakerelerde tarafların "gerginliğin daha da tırmanmasını önlemek ve ilişkilerin normalleştirilmesine yönelik teklife yoğunlaşmak" üzere anlaştıklarını açıkladı.
• Rusya Parlamentosu, "LGBTİ+ propagandası" yapma yasaklarının genişletilmesine yönelik son yasa tasarısını da kabul etti. Söz konusu yasaya göre, LGBTİ+ propagandası olarak değerlendirilen her eylem için Rusya vatandaşlarına 400 bin ila 5 milyon ruble arasında para cezası uygulanabilecek ve yabancı ülke vatandaşları 15 gün süreyle göz altına alınabilecek veya sınır dışı edilebilecek.
Efsane Kasım’ın Efsane Cuma’sı: Hepsiburada

Yedi yıldır her kasım ayında Türkiye’yi efsane fırsatlarla buluşturan Hepsiburada, Efsane Kasım indirimlerine Efsane Cuma ile devam ediyor.
Efsane Kasım’ın ilk haftasında neler oldu?
- Geçen yıla göre 2,5 kat daha fazla sipariş verilen bu yılki Efsane Kasım’ın sadece ilk haftasında Türkiye’nin dört bir yanından 7,5 milyondan fazla ürün sipariş edildi.
- Müşteri sayısında geçen yıla göre 2 kat artış yaşayan Hepsiburada, 110 milyondan fazla ziyaretçi aldı.
- Çoğunlukla 20.00 - 23.00 saatleri arasında alışveriş yapan Hepsiburada müşterilerinin en çok tercih ettiği ürünlerse çamaşır deterjanı, bulaşık deterjanı tableti, tuvalet kâğıdı, kakaolu fındık kreması, nano jel yastık, ev giyim ürünleri ve iç çamaşırı oldu.
Efsane Cuma’da neler var?
- “Şimdi al, şubatta taksitle ödemeye başla” fırsatı sayesinde Hepsiburada müşterileri ödeme kolaylığından faydalanıyor.
- Alışverişlerinden %3 Hepsipay Papel kazanan Hepsiburada Premium’lular, aynı zamanda ücretsiz kargo fırsatından da yararlanıyor.
- Link Gelir listesi hazırlayanlar, listesinden alışveriş yapıldıkça 20.000 TL’ye kadar gelir sağlayabiliyor.
- Hepsiburada müşterileri Oynadıkça Kazan ile Hepsipay Papeller kazanıyor.
- “Sana Özel” indirim kuponları ile Hepsiburada’lılar için alışveriş daha da efsane oluyor.
Siz de Hepsiburada'nın Efsane Cuma fırsatlarından faydalanmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.
• Türkiye İş Bankası, İzmir Girişimcilik Şubesi'ni; İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran, İzmir Ticaret Odası, İzQ Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener ve girişimcilik ekosisteminden paydaşların katılımıyla gerçekleşen törenle İzQ Girişimcilik Merkezi'nde açtı. Farklı şube tasarımı ve özelleştirilmiş hizmet modeliyle geleneksel banka şubelerinden ayrışan İzmir Girişimcilik Şubesi, İzmir'de girişimcilik ekosistemine hizmet verecek.

• Türkiye’nin Küresel Yapay Zeka Ortaklığı’na (GPAI) yaptığı üyelik başvurusu kabul edildi. Konuya dair Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA) Başkanı Zafer Küçükşabanoğlu, “Yapay zeka teknolojilerinin 2030’da 15,7 trilyon dolarlık ekonomi oluşturması bekleniyor. Dolayısıyla, GPAI üyeliğimiz uluslararası düzeyde işbirliklerimizi artırmada önemli bir adımdır.” ifadelerini kullandı.
• Digital Turbine tarafından yayımlanan rapora göre mobil oyun pazarının hacmi küreselde 116 milyar dolara; Türkiye’de ise 450 milyon dolara ulaştı. Sensor Tower’ın raporuna göreyse, 2025’e kadar App Store gelirlerinin %42’ini; Google Play gelirlerinin ise %71’ini sadece mobil oyunların oluşturacağı öngörülüyor.
- Detaylar: Geçen yıl mobil oyun gelirlerinde ilk sırada 56 milyar dolarla Çin’in yer aldığı ve Çin’i 43 milyar dolarla ABD, 20 milyar dolarla da Japonya’nın izlediği rapora göre, her 10 kişiden 8’inin mobil oyun oynadığı Türkiye’de mobil oyuncuların %41’i haftada 10 saati aşkın mobil oynuyor. Ayrıca, Türkiye’deki mobil oyuncuların %51’inin erkek, %49’unun ise kadın olduğu aktarılıyor.
• Bir süredir mobil oyun alanında büyümek için çalışmalar yürüten Netflix tarafından açılan bir iş ilanına göre, şirket Unreal Engine ile geliştirilecek FPS türünde yüksek maliyetli bir AAA bilgisayar oyunu üzerinde çalışıyor.
⚽ 2022 FIFA Dünya Kupası'nda günün maçları; İsviçre-Kamerun 1-0; Uruguay-Güney Kore 0-0; Portekiz-Gana 3-2; Brezilya-Sırbistan 2-0 skorlarıyla sona erdi.
- Öte yandan: İsviçre Teknik Direktörü Murat Yakın, ilk Dünya Kupası maçından galibiyetle ayrıldı.
- Bununla birlikte: Cristiano Ronaldo, Gana'ya attığı golle 5 ayrı Dünya Kupası'nda gol atan tek futbolcu oldu.
⏰ Dünya Kupası'nda bugünkü maçlar:
- Galler-İran: 13:00
- Katar-Senegal: 16:00
- Hollanda-Ekvador: 19:00
- İngiltere-ABD: 22:00
🥌 Millî Erkek ve Kadın Curling takımları, İsveç'te düzenlenen Avrupa Curling Şampiyonası'nı 6. sırada tamamlayarak dünya şampiyonasına kota hakkı aldı.
🏀 A Millî Kadın Basketbol Takımı, FIBA 2023 Kadınlar Avrupa Şampiyonası'nda Arnavutluk'u 140-44 mağlup ederek ve 3'te 3 yaptı.
🏀 EuroLeague'in 10. haftasında Fenerbahçe Beko, EA7 Emporio Armani Milan'ı 82-72 mağlup etti. Takım lige 9 galibiyetle lider devam ediyor
• Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC), 2022 verilerine göre çalışanlar için en kötü 10 ülkeyi açıkladı. Bangladeş, Guatemala, Filipinler gibi ülkelerin yer aldığı listede Türkiye sendika yetkililerin tutuklanması, grevlerin bastırılması, bazı iş kollarının işçi yasaları kapsamında alınmaması ve sendikalaşma karşıtı uygulamalar yapılması gibi nedenlerle listeye bu yıl da dahil oldu.
• Çarşamba günü Çin’de 31 bin 527 Covid-19 vakası görüldüğü ve bunun, pandeminin başladığı zamandan bu yana en yüksek seviye olduğu aktarıldı. 5 Nisan’daki günlük rekor 13 bin 436 vakaydı.
• San Francisco Polis Departmanı’nın, kolluk kuvvetlerinin “halkın veya memurların hayatını kaybetme riskinin olduğu”na yönelik yeterli tehdit olması hâlinde şüphelilerin öldürülmesi için robotların silahlandırılması amacıyla şehrin Denetleme Kuruluna dilekçe verdiği bildirildi.

Mikromobilite girişimi Martı, 21 Ekim günü yeni ulaşım çözümü Tek Araçla Gidelim’i (TAG) duyurmuştu. Sürücülerin şehir içinde gidecekleri noktaya kadar boş araçla tek başlarına seyahat etmesinin önüne geçerek aynı güzergahtaki başka kullanıcılarla yolculuk paylaşımı yapmasına imkan tanıyan TAG, yakıt tasarrufu sağlarken trafikteki araç yoğunluğunu da azaltmayı hedefliyor.
Ancak TAG’ın duyurulmasının hemen ardından, daha önce de Uber ile Taksiciler Esnaf Odası arasında yaşanan ‘korsan taksicilik’ ve ‘çalışma izni olmadan yolcu taşınması’ tartışmalarının bir benzeri daha gündeme geldi. Martı TAG’ın korsan taşımacılık değil ‘hatır taşımacılığı’ olduğunu savunan Martı CEO’su Oğuz Alper Öktem, geçtiğimiz gün İstanbul Taksiciler Esnaf Odası Başkanı’nı işaret ederek “Eyüp Aksu’ya kalsa insanlar eşleriyle misafirliğe giderken de aynı arabaya binemeyecek.” dedi.
Aksu’yu “Sen problemin ta kendisisin. İnsanlar teknoloji ile senin yarattığın problemi çözmeye çalışıyor.” sözleriyle hedef alan Öktem, “Buna engel olmaya çalışıyorsun. Zaten teknolojiyi yenemezsin.” ifadelerini kullandı.
- Bir adım geriden: Öktem geçtiğimiz hafta paylaştığı bir videoda İstanbul Taksiciler Odası Başkanı Eyüp Aksu’nun kendisi ve ailesini tehdit ettiğini ileri sürmüştü. Eyüp Aksu ise Halk TV’de katıldığı Kayda Geçsin programında Öktem’in iddialarını yalanlamış ve suç duyurusunda bulunduğunu açıklamıştı.
Hatır taşıması nedir?
ShiftDelete ve Webrazzi’de yer alan haberlere göre; Martı, TAG kapsamında herhangi bir ücret veya komisyon talep etmiyor. Ancak Martı tarafından aktarılan bilgilere göre; TAG yolculuklarında sürücü, araç yıpranma payını ve yakıt masrafını karşılamak için kullanmak üzere yolcudan yolculuk paylaşım ücreti talep edebiliyor. Buna göre yolcunun önceden anlaşılan miktarda katkı payını aracın sürücüsüne yolculuk sonunda nakit olarak ödemesi gerekiyor.
Hatır taşıması, kişinin tanıdığı olsun olmasın bir kimseyi aracına kabul ederek ücret almaksızın bir yerden bir yere götürmesi olarak tanımlanıyor. Aracın başkasına ödünç verilmesi de hatır taşımasına giriyor. Ancak otostopçuları aracına almak hatır taşıması olarak kabul edilirken, aile bireylerinin taşınması hatır kapsamında değil, kişinin ailevi ilişkileri ve yükümlülükleri içerisinde değerlendirilmekte. Yolculukta aracın yakıtına ortak olunması durumundaysa hatır taşımasından söz edilememekte.
ŞikayetVar’da deneyimini paylaşan bir TAG kullanıcısı, bu nedenle aracının 60 gün bağlandığını ve kendisine 9 bin 125 lira ceza kesildiğini belirtiyor:
Sorumlu kim?
İstanbul’un şehir içi taşımacılıkta sorun yaşadığı aşikar. Ancak sorunun kaynağı ve çözümler tartışılırken taraflar topu hep başkasına atıyor.
Mevzuata göre, taksi plakaları için geçim kaynağı şoförlük mesleği olanlara süresi ve şartları belirtilmek suretiyle ihale yöntemiyle hak sahipliği verilmesi gerekiyor. 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’na ve yürürlükteki 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göreyse bu sürenin 10 yılı aşmaması gerekiyor. 3 yıldan uzun süreyle tahsis yapılabilmesi ise Maliye Bakanlığı’nın iznine bağlı. 2020 Sayıştay raporlarına göre İstanbul’da son taksi plakası tahsisinin yapıldığı 1998 yılına kadar, dönemin belediye yönetimi tarafından 17 bin 395 araçtan bazılarına mevzuata aykırı bir şekilde süresiz hak tanınmış. Raporda plaka sahiplerinden herhangi bir imtiyaz ya da yıllık kira bedeli gibi bir ücret de tahsil edilmediği belirtiliyor.
Bu süre zarfında İstanbul’un nüfusu 7 milyondan resmî kayıtlara göre 16 milyona yükselir, resmî olmayan hesaplara göreyse 20 milyonu aşarken; kayıtlı taksi plakalarının sayısı ise 17 bin 395’te sabit kaldı. İstanbul’da bir taksiye 900 kişi düşerken bu sayı Paris’te 120, Tokyo’da 400, Berlin’de ise yaklaşık 500 kişi.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin 5 bin yeni taksi plakası tahsis edilmesi önerisi Ulaşım Koordinasyon Merkezi’nce (UKOME) şu ana dek 14 defa reddedildi. 750 minibüs ile 250 dolmuş plakasının taksi plakasına dönüştürülmesi teklifiyse UKOME’de bir buçuk yılda altı defa reddedilmesinin ardından geçtiğimiz yıl kabul edilmişti. UKOME’nin yapısı 19 Şubat 2020’de Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelikle değiştirilmiş; önceden üyelerin 11’i İBB, 10’u hükümet tarafından belirlenirken bu değişiklikle birlikte kurumun üye sayısı 27’ye çıkarılmış, hükümetin belirlediği üye sayısı da 16’ya yükselmişti.
Herkes şikayetçi
İBB AK Parti Grup Başkanvekili Mehmet Tevfik Göksu, Twitter’da yaptığı paylaşımda İBB Beyaz Masa’ya taksilerle ilgili gelen şikayetlerin; %33,12’si yol ve yolcu seçme, %11,33’ü kısa mesafe bahanesiyle yolcu almama, %3,06’su araç gelmemesi kaynaklı olmak üzere toplam %47,51 ile taksi bulamama sorunu olduğunu ifade ediyor.
Göksu’nun paylaşımına göre dünyanın en yoğun trafiğine sahip şehirleri sıralamasında 2018’de 6. sırada bulunan İstanbul’un 2021’de 1’inci sıraya yükselirken, trafikteki ortalama sürüş hızının ise 30 km/saatten 24 km/saate düştüğü kaydediliyor. Bu da trafikte geçirilen zamanın artmasına sebep oluyor.
Taksicilere göre de en büyük sorun trafik. Aydınlık’tan Recep Erçin’e konuşan bir taksi şoförü, Tarlabaşı’nda park halindeki taksileri işaret ederek “Hiçbiri çalışmıyor. Hepsi yatıyor. Neden? Çünkü trafik var. Götüreceği mesafeden kazanacağı para harcadığı zamana değmeyecek. Maalesef durum böyle. Sadece biz haklıyız demiyorum ama sorunlar var,” diyor ve “Tarifenin kilometreye göre değil zamana göre olması lazım. Bir de taksimetreye zam yapılması gerekiyor.” diye de ekliyor.
Haberlerin altındaki yorumlarda da taksiciler yaptıkları hesapları paylaşıyor:
“Bir taksici 16 saat çalışıyor, geri kalan 8 saate hem dinlenmesini hem de yemek yemesini sıkıştırıyor. Aracın sahibine 1000 TL ödüyor. 1000 TL mazota veriyor. 70 TL sigorta ödüyor. 50 TL araç yıkama için, 100 TL de yemek masrafı yapıyor. 16 saatte 2200 TL toplayacak da ondan sonra kendisine para kalacak, evine ekmek götürecek.”
Bir diğer taksicinin hesabı ise şöyle:
“Ben de 30 yıllık taksi şoförüyüm. 12 saat çalışıyoruz. Sigortamızı kendimiz ödüyoruz. Arabayla kaza yaparsak hem tamirini kendimiz yapıyoruz hem de sigorta bozulduğu için plaka sahibine sigorta farkı ödüyoruz. 500 TL plaka sahibine, 400 TL yakıta, 75 TL sigortaya ödüyoruz. 50 TL yıkama, 100 TL çayın yemeğin derken 1125 TL toplayacaksın ki ondan sonrası sana kalsın. Yani saat başı 100 TL toplamalısın.”
İstanbul Taksiciler Esnaf Odası Başkanı Eyüp Aksu da en büyük sorunun trafik yoğunluğu olduğunu ifade ediyor. “En kısa mesafe 20-30 dakika iken bir saate kadar çıkmaya başladı. Trafik kilitleniyor. Bundan kaynaklı yolcuyu aldığımız bir yerden diğerine götüremiyoruz,” diyen Aksu, “Kazancımıza göre Avrupa özelinde dünyanın en pahalı akaryakıtını kullanıp en ucuz taksimetresi ile çalışıyoruz.” diye de ekliyor.
Türkiye Gazetesi’nden Kaan Zenginli’nin haberine göreyse korsan taksiciler taksimetre zammının kendilerine yaradığını söylüyor. Beylikdüzü’nde yaklaşık 15 yıldır korsan taksicilik yaptığını belirten bir şoför, “Beylikdüzü-Levent arasını (40 km) 90 liraya götürüyoruz. Normal taksi 140 lira tutuyor. Bir de üstüne üstlük taksi bulamıyorsunuz. İstanbul’un nüfusu ciddi şekilde arttı. Artık sarı taksiler talebi karşılayamaz oldu. Üstüne üstlük liyakatsiz ve işi bilmeyen kişilerin şoförlük yapması vatandaşı canından bezdirdi. Doğal olarak vatandaş bizi tercih ediyor.” diyor.
Aksu ayrıca “Yetki bizde olsa üç defa uyarı verdikten sonra uygunsuz davrananları meslekten ihraç ederiz ama bütün yetkiler belediyede. Yetki bizde olsa yolcular sorun yaşamaz. Kaba davranış, taksimetre açmama, yolcu almama; bunları yapamazlar. Biz yetki istiyoruz,” diyerek taksilerle ilgili en çok şikayetin geldiği lokasyonları açıklıyor: “Belli kronikleşmiş bölgeler var. Taksim, Cevahir, Eminönü, Beşiktaş ve Yenikapı iskele bölgeleri gibi. Bunlar 300-500 kişi.”
İBB Genel Sekreter Yardımcısı Orhan Demir ise İstanbul Havalimanı’ndan farklı günlerde binilerek aynı yere gidilen taksilerin farklı ücretler yazdığını belirterek Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın denetimlerinde bunlara ceza yazıldığını ifade etmiş, ceza yazılan taksiler arasında İstanbul Taksiciler Esnaf Odası Başkanı Eyüp Aksu’nun aracının da bulunduğunu açıklamıştı.
İkna çabaları
Müşterilerin araç bulmakta zorlanması üzerine “Sana taksi bulmamız kolaylaşır” diyerek bu yıl içinde önce ‘Taksimetre Aç Gel’ ardından da ‘Bahşişli Çağır’ özelliklerini hayata geçiren mobil taksi çağırma uygulaması BiTaksi ise eleştirilerin odağı olmuştu. Teknoloji editörümüz İrem, bu hafta Mecidiyeköy’de katılacağı bir basın davetine yetişmek için tarihî yarımada bölgesinde taksi çağırdığını, ancak uygulama içerisinden 8 TL bahşiş teklif edene kadar hiçbir taksicinin kendisini almadığını belirtiyor.
Twitter’da ise bazı kullanıcılar Uber’de araç bulabilmek için sisteme Arapça isimle kaydolmak gerektiğini ifade ediyor. İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu da geçtiğimiz hafta katıldığı bir HaberTürk yayınında bu konuya parmak basmıştı:
Martı CEO’su Oğuz Alper Öktem de Ipsos tarafından yapılan bir araştırmanın sonuçlarını paylaşmış; araştırma İstanbulluların %68’inin taksi kullandığını, bunların %84’ünün ise taksi bulmakta zorlandığını ortaya koymuştu. Katılımcıların %81’i ise İstanbul’un taksi sorununu çözecek adaya oy verme isteklerini belirtmişti:

IPSOS
Çözümü var mı?
Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Ulaştırma Ana Bilim Dalı üyesi Prof. Dr. Halit Özen’e göreyse sorunun çözümü taksi sayısını artırmaktan değil, dijital yöntemler kullanarak yolculukların akıllı ulaşım sistemleri tarafından yönetilmesini sağlamaktan geçiyor.
“Şu an İstanbul’a baktığınızda bir taksi ortalama 400 kilometre yol kat ediyor. Taksi bu 400 kilometrenin yaklaşık 160 kilometresinde yolcu taşıyor, geriye kalan 240 kilometredeyse yolcusu yok.” diyen Özen, verimlilikte sağlanacak %10 artış ile trafiğe 1800 yeni taksi çıkmış gibi olacağını ifade ediyor.
Taksi sayısını artırmadan verimliliği artırmanın ilave trafik yükünü de engelleyeceğini söyleyen Prof. Özen; İstanbul’da taksi bulma sorunu olduğunun altını çizerken taksiyi bulduktan sonra bu sefer de taksicilerin müşteri beğenmediğini belirterek, müşteriyle taksinin dijital olarak buluşması neticesinde ‘taksicinin fazla ücret alması, taksimetreyi çalıştırmaması’ gibi hususların ortadan kalkıp ‘ne müşterinin ne de taksicinin itiraz edebileceği’ bir sistem kurulabileceğini ve tüm ihlallerin kayıt altına alınacağını vurguluyor.
ÖNERİYORUZ
Mobil okurlar için lokmalık çizgi roman: LOKMA STUDIO. Dijital gelişmelerden payını alan çizgi romanlar, günümüzde merakla takip edilen dijital çizgi roman formatı webtoon’la kendine yepyeni bir vücut buldu. Tam bu noktada, okurların ilgisine hikâyenin yukarıdan aşağı doğru aktığı, lokmalık webtoon’larla cevap veren LOKMA STUDIO, düzenli aralıklarla paylaştığı ücretsiz yayınları çizgi roman severlerle buluşturuyor. Pek çok farklı sanatçının birbirinden heyecanlı webtoon’larını keşfetmek için LOKMA STUDIO’yu App Store veya Google Play’den indirebilir, siz de kendi hikâyenizi tüm dünyayla paylaşmak isterseniz burayı ziyaret edebilirsiniz.









