İğneyi doğru yere batırmak!

Kevin Sloan, tuval üzerine akrilik çalışan aynı zamanda kağıt üzerine de çizimler yapan ve etkileyici işleriyle bizi büyüleyen başka bir sanatçı. Sloan'ı son dönemde heykel çalışmalarıyla da dikkat çekiyor. Bugünün Page'inde Sloan'ın dünyasına merhaba diyoruz.

Çizim yapmaya ne zaman başladın ve bu hayatında nasıl böyle bir yer edindi? Çalışmalarında oturttuğun kimlik nasıl oluştu?

Çocukken bir şeyler yapmayı çok severdim, el yapımı tasarımlar ilgimi çekerdi, model araba birleştirme gibi. Lise yaşlarında sanata ilgi duymaya başladım, özellikle çizim yapmak ve boyamak zamanımı harcamanın terapatik ve sağlıklı bir yolu olabilirdi. 15 yaşındayken hayatımdaki travmatik olaylar iyileştirici ve güvenli bir yer ve bir aktivite ihtiyacı yarattı, bu da sanat oldu. Birkaç öğretmenim sanata devam etmem konusunda çok destekleyici ve etkileyici oldu.

Çalışmalarında özellikle değindiğin konular var mı? Mesela çalışmalarında kullandığın elementler neyi temsil ediyor?

Çizimlerimde benzer görüntüleri sık sık kullanıyorum bir film yönetmeninin farklı filmeler için aynı oyuncuları kullanması gibi. Ben doğanın çehresine kapılmaya eğilimliyim özellikle kendi içinde narin, korkmuş veya kısaca olağanüstü olduğunda. Kuşlar ya da hayvanlar insanları sembolize edebilir, manzara bir ruh halini, örnek olarak dolup taşmış olan bir manzara kontrolü kaybetmiş gibi hisseden bir ruh halini temsil edebilir. Ya da derin, bataklık, orman korku ve esrarengizliği çağrıştırabilir.

Hayatla bir alıp veremediğin var mı? 

Çalışmalarımın izleyicilerinin bir dakika bekleyip dinlenmelerini istiyorum. Ben başlangıçta açık, bilinebilir ama biraz zamanla, soruların ortaya çıktığı resimler yaratmaya çalışıyorum. Sanat bir objeyle -benim durumumda bir resimle- etkileşim ile gerçekleştirilen bir deneyim. Benim hedefim aşinalıkla yankı uyandıran ama sıkı incelemeyle gizem ve şiirsellik yaratan resimler yapmak.

Çizimlerinde daha çok doğanın mucizevi halleri yer alıyor, doğanın sende bıraktığı etki nedir? 

Her zaman doğada görkemli anın cazibesine kapılmışımdır. Birçok açıdan Romantik olarak tanımlanabilirim. Ara sıra doğa bize hayret verici anlar sunuyor ve bu benim donakalmamı sağlıyor. Bu anlar sıklıkla çabuk geçiyor ve ilk önce doğayı azametiyle keşfedip, daha sonra bu nadir ve çabuk geçen anın değerini bilmek için sakin kafa gerektiriyor. Bunlar çalışmalarımda somutlaştırmayı arzuladığım şeyler.

Çizimlerinde oluşturduğun konseptler genelde bir harmoni içinde başka başka elemanların birleşiminden oluşuyor, bu konseptleri belirlerken önemsediğin konulardan bahseder misin? 

Çalışmalarım her zaman karşıtlar birlikte konumlandırıldığında oluşan drama ve hikâye anlatma fırsatına ilgi duyuyor. Diğer bir deyişle, bir şey bağlam dışı bir yerde konumlandırıldığında oluşan fırsatlarda büyük güç buluyorum. Ya da bir havyan insan karakteristiğine bürününce. Bu bileşimler başlangıçta uyumsuz olsa da, onların eninde sonunda uyumlu ve inanılır tasvir olmaları benim umudum.

Bir röportajında tarzını alegorik realizm olarak açıklamışsın. Bu alegori hayatının diğer alanlarında da var mı? 

Başıma gelen neredeyse her şeyi kişisel olarak bir tür sembolik ya da kinayeli bir gerçek barındırıyormuş gibi görmeye eğilimliyim. Bu çok eskiden kalma - her zaman anlamadığımız şeylere anlam vermeye çalıştık, hatta onları hikâyeler sayesinde idrak ettik. Hikâyeler ya da mitler büyük resimde hayatımda neler olup bittiğini anlamama yardım ediyor. 

Kuşları çok mu seviyorsun? 

Kuşlar beni her zaman büyülemiştir. Yerde yürürken ya da zıplayıp dururken birden havalanıp uçmaya başlayan neredeyse sihirli varlıklar olarak görüyorum! Bu çok büyüleyici ve kıskandırıcı bir özellik. Özellikle büyük, su kuşlarının cazibesine kapılıyorum. Uzunlar ve dik dürüyorlar sonra birden uçuyorlar. Şahit olması muhteşem bir şey.

Sanatçının eserlerini buradan inceleyebilirsin.

1900’lerin dünya genelinde etkisini düşünecek olursak onu; sanatın her alanında köklü değişimlerin yaşandığı, çeşitli akımların ortaya çıktığı sosyal ve kültürel açıdan yoğun ve yorucu bir dönem olarak değerlendirebiliriz. Endüstriyel gelişimin, savaşların ve değişen tüketim alışkanlıklarının katkısıyla(!) toplum psikolojisinin yanı sıra düşünürlerin, bilim insanlarının ve sanatçıların tekrar tekrar kendilerini buldukları bir dönem 20. yy.

Bilindiği üzere sanat, sanatçının özünün yanı sıra sosyal yaşamın, kültürel, siyasi ve ekonomik değişimlerin de etkisiyle kendini yenileyen, değiştiren ve geliştiren bir disiplin. Dolayısıyla 1900’lerde yaşananlar dönem ideolojilerinin, toplumlarının, sanatının da dahil olduğu pek çok şeyi değiştirdi.

Sanatın en çarpıcı ifadelerinden biri olan sinemada minimalizm etkisi ise yalınlık, gerçekçilik, nesnellik ve işlevsellik üzerinden şekillendi.

Daha önce de bahsettiğim gibi 60’larla birlikte yükselişe geçen minimalizm akımı tüm dallara yaşattığı yönelimi sinemaya da yaşattı. Tıpkı diğer disiplinlerde olduğu gibi minimalizm, sinemada da “abartı ve göz alıcı etkiden uzak, gerçekliği destekleyen ve can suyunu sadelikten alan” bir forma yerleşti. Biçimsel ve gerçekçi bir bakış açısıyla nesnelerin öznelliğine yönelen, abartı ve ekstra değişkenlerden uzak duran bir yapılanmaya eğilim gösterdi.

Aynı zamanda minimalizmi altında yatan “aşırıya kaçmış tüketim alışkanlıklarına bir tepki” olarak da düşünmeliyiz. Yani onun sosyolojik ve ekonomik boyutlarını da göz ardı etmemeliyiz. Konu oldukça detaylı ve üstüne tartışılabilir olsa da burada masaya koyacağım şeyin yalnızca minik detaylar oluştuğunu belirtmek isterim.

Barry Grant, Jim Hillier, Steve Blandford ele aldıkları The Film Studies Dictionary’de “Sinemada minimalizm terimi resimde minimalizm ile ilişkili olarak, kurgu, kamera hareketleri gibi sinematik olanın aza indirgendiği filmler için kullanılır” açıklamasına bulunuyorlar. Bu temelde değerlendirirsek sinemada etki şu şekilde gerçekleşiyor:

Profesyonelliğin getirdiği yapmacık, mimiklerin aşırı kullanıldığı oyunculuktan kaçınır. 

Amatör oyunculuğu destekler. 

Oyunculukta sadelik ve doğaçlama tercih edilir. 

Yapay efektlere başvurulmaz. 

Dış müzik gibi destek öğelere sık rastlanmaz. 

Birkaç oyuncu aynı tipi oynamaz. Bir oyuncu bir karakteri karşılar. 

Dekor ve objeler olabildiğince sade ve işlevseldir. 

Olabildiğince doğal ışıktan yararlanılır.

Öykülerde hayatın içinden, daha gerçekçi konular tercih edilir. 

Sıklıkla planların uzun tutulduğu, sabit kamera açıları tercih edilir. 

Dublaj yerine sesli çekim tercih edilir.

Gerçekliğe bağlı kalan ve tüm ifadesiyle sadeliği destekleyerek hareket eden sinemada minimalizm, yoğunluk ve yapaylıktan, tiyatral/teatral duruştan arınmış bir tavır sergiler ve zaten var olan gerçekliği ekstra efektlerle desteklemeye çalışmanın gereksiz olduğunu düşünür. 

Fakat, zamanla sinemada bu akımın kendiyle çeliştiği durumlar da meydana geldiğini görüyoruz. Sunulan gerçeklik bazı durumlarda daha sıradan ve iniş çıkışsız bir ifadeye evrilebiliyor. Yani hayatın içindeki etki tepki durumunu da yavanlaştıran bir olguya dönüştürebiliyor. 

Dolayısıyla gerçekliğe dönüş konusu aynı zamanda gerçeklikten kopuşu da doğurmuş oldu. Minimalizm akımını sahiplenenlerin belli kurallara fazlasıyla bağlı oluşu yoksunlaşan ve derin olmayan bir indirgemeyle karşı karşıya kalmalarına sebep oldu.

Bu yüzden bir yönetmeni tam anlamıyla minimalist olarak nitelendirmek doğru olmayacaktır. Ancak bugün sinemada minimalizm etkisini oldukça keyifli yansıtan yönetmenlerin de varlığı yadsınamaz. Öncü fiiller olarak Yasujiro Ozu ve Robert Bresson’ın sinematografideki yalın çizgilerinin yanında Bahman Gobadi, Satyajit Ray gibi isimlerin sayılabileceği gibi Türkiye’den verilebilecek en iyi örnek de Nuri Bilge Ceylan‘dır. Kendisinin gerçeklikle olan bağını hepimiz biliyoruz. 

Sinemada minimalist etkiyi yönetmenin kendisine ya da tarzına eklemektense üretimlerindeki etkisini değerlendirmeliyiz. Çünkü sanat başlı başına çok yönlü bir alan. 

Her ne kadar sinema alanında uzman olmasam da sanatın disiplinlerarasılığından faydalanarak bu metni yazmak istedim, varsa öneri ya da eklemen benimle paylaşırsan çok sevinirim. Haftaya görüşmek dileğiyle hoşça kal!

Kaynak: 

Blandford, S., Grant, B.K., Hillier, J. 2004, “The Film Studies Dictionary.” 

Pelin Özdoğru, 2004 “Minimalizm ve Sinema, Es Yayınları.” 

İlyas Kaya, 2011, “Sinemada Minimalizm ve 2000 Sonrası türk Sinemasında Minimalist Yaklaşımlar.”