💫 K-pop'ta dönüşüm, yıldızı parlayanlar

Türkiye’nin en çok abonesi bulunan dijital müzik dinleme platformlarından Spotify, yeni sanatçıları desteklemek amacıyla başlattığı küresel projesi Radar’ı geçen yıl Türkiye’ye de getirdi. Programın hedefi, gelişmekte olan yeni sanatçılara hem platformda hem de platform dışında yerleşik bir pazarlama gücü sağlamak. Bu da sanatçıların kariyerlerinin bir sonraki adımına geçmelerini sağlayacak kaynak ve bütünsel pazarlama fırsatlarına erişimini kolaylaştırıyor. Geçen yıl Radar’a dahil olan sanatçılar platformun güçlü müzik listelerinde yer almanın yanı sıra Times Meydanı’ndaki reklam panolarında da tanıtılma şansı yakalamıştı.

Müziğin çok hızlı tüketildiği bu dönemde, bir gecede başarıya ulaşan bazı sanatçılar, bundan sonra ne yapacaklarını veya bu başarıyı nasıl sürdüreceklerini bilmediklerinden Spotify bu programla onlara pusula oluyor.

Bu yılın Radar programına dahil olan isimler Baran Mengüç, Ceren Sagu, Lotusx, Rana Türkyılmaz ve TUANA. Spotify’ın Radar için nasıl bir yol haritası izlediğini sanatçı ve yapım şirketi ilişkilerinden sorumlu müdür Fırat Tekaüt ile konuştuk.

Spotify’ın Radar sanatçılarını seçme süreci nasıl işliyor? Plak şirketleri ile birlikte mi yol alıyorsunuz?
Aslında Radar programında yer alacak sanatçılar için öngörülerimiz oluşuyor. Bir yıl boyunca zaten müzik ekibi olarak seneye Radar’a kimlerin uygun olabileceğini düşünmekteyiz. Bu sürecin bir parçası olarak Spotify’daki performanslarını da izliyoruz. Ağırlıklı olarak veri temelli çalışıyoruz ama bunun yanında, kültürel gözlemlerin ve insan unsurunun da önemli olduğunu söyleyebilirim. Partnerlerimizle sanatçıların geleceğe dair planlarını ve demolarını paylaşmaları için iletişime geçiyoruz. Bu da sanatçıları daha iyi anlamamıza olanak tanıyor. Radar Türkiye listesinde sadece buradaki 5 sanatçı yer almıyor. Ek olarak bir sürü isim daha var listede. Bu isimler ülkedeki müziğin de bir yansıması gibi.

Özellikle büyük yapım şirketlerinden sanatçılara dair sunumlar istiyor musunuz?
Sanatçının bağımsız ya da büyük bir yapım şirketine bağlı olması bizim için önemli değil. Spotify’da editoryal seçimlere sanatçının bağlı olduğu dağıtımcı veya yapımcı herhangi bir etkide bulunmaz. Radar Türkiye listesinde bu yıl Warner’dan sadece bir sanatçı yer aldı, diğer sanatçılar bağımsız. Yapım şirketlerinden sanatçıların ilerisini görmek için bilgi alıyoruz sadece. Mesela düşündüğümüz bir sanatçı önümüzdeki yıldan itibariyle kendini bir yere kapatacak, dinlenecektir. Bu gibi planları anlayabilmek için plak şirketleri ile görüşüyoruz.

Bu yıl Radar’ın Türkiye’deki ikinci senesi. Bu programı bir okul gibi düşünmek mümkün mü? Sanatçılar birbirini destekleyerek bir zincir oluşturuyor mu?
Evet, Radar bir okul gibi düşünülebilir. Globalde, bu mezun sanatçılara alumni diyoruz. Mesela İspanyol rapçi Quevedo iyi bir örnek. Sıfırdan başlayıp Radar ile tanınıp süperstara dönüşen bir sanatçı. Türkiye’de de benzer bir ekosistem yaratmayı amaçlıyoruz. Yeni sanatçıların önceki Radar mezunlarıyla biraraya gelerek tecrübelerini paylaşmasını istiyoruz.

Radar sanatçıların dinlenme oranlarını nasıl etkiliyor?
Programa dahil olan sanatçıların takipçi oranlarında %26-82 arasında bir artış gözlemledik. Ortalama %50 civarında bir takipçi artışı sağlanıyor. Bu bizim için oldukça olumlu bir gelişme.

Radar’a sanatçılar kendileri başvurabiliyor mu?
Hayır, Radar bir yarışma değil. Radar Türkiye’de yer alacak isimleri Spotify’ın müzik ekibi olarak biz değerlendiriyoruz. Partnerlerimizle gelecek planları hakkında bilgi alışverişi yapıyoruz ama bir başvuru süreci yok.

Türkiye’ye özgü ek bir sansür politikası yok

Türkiye pazarını küresel pazara kıyasla nasıl değerlendiriyorsunuz?
Türkiye dijital yeniliklere hızlı adapte olabilen bir ülke. Spotify’ın küresel olarak sunduğu birçok yeni özellik burada hızla benimsendi, örneğin şarkı sözü paylaşımı konusunda en yüksek oranlardan birine sahibiz. Yani paylaşmayı seviyoruz. Kendi içeriklerimizi yapmayı seviyoruz. Dijital anlamda oldukça güçlü bir pazar burası. Şu an 11. yılımızdayız Türkiye’de. Aslında kurulduğumuzdan beri hem sanatçı hem endüstri hem de kullanıcı tarafı bizi çok sevdi. Genel olarak Spotify’ın küresel programları Türkiye’de çok hızlı bir şekilde benimseniyor.

Spotify’da Türkiye’ye özgü bir sansür uygulanıyor mu? Örneğin şarkı sözleri veya liste adları konusunda herhangi bir müdahale söz konusu mu?
Spotify’ın tüm dünyada uyguladığı tek bir platform kuralı var. Nefret söylemi veya açık şiddet çağrısı içeren içerikler bu kurallar çerçevesinde kaldırılır. Türkiye’ye özgü ek bir sansür politikası yok.

Siz hem çok desteklenen hem de en çok eleştiren bir dijital müzik dinleme platformsunuz. Birçok müzik dinleme platformu var ama günün sonunda bütün tartışma sizin üzerinizden dönüyor...
Bunu büyük güç, büyük sorumluluk olarak nitelendirmek yanlış olmaz. Genel olarak akla ilk gelen marka olmak, herkesin bilmesi buna sebep. Ülkemizin de kültürel yapılarını anlayabiliyoruz. Editoryal anlamda da Spotify’da hiç kimse tek başına tek bir ülkeden sorumlu değil. Radar programının her adımı dünyanın her tarafındaki Spotify çalışanları ile iletişim hâlinde kalarak atılıyor. Bütün küresel trendleri takip ediyoruz. Neyin, nerede ve ne kadar dinlendiği; kültürün nereye doğru, nasıl hareket ettiği önemli detaylar bizim için. Hem müzikal hem de kültürel okuma yapıyoruz fakat insan elementi bizim için en önemli unsur. Verilere ve algoritmaya da bakabiliyoruz ama asıl mercek altına aldığımız şey ülkede olup bitenler ve kullanıcıların verdiği tepkiler.

Bu yılın Radar sanatçıları

Baran Mengüç, adını Edis ile düeti Ayyaş ile duyurdu. Müzisyen bir aileden gelen sanatçı, müziğini Ottoman pop olarak adlandırıyor. Tabii böyle tür yok ama pop, R&B ve geleneksel Türk sound’unu dansla birleştirmesi onun en büyük silahı. Bence bu seneki Radar programının en güçlü ismi.

Ceren Sagu, son dönemde popüler olan arabesk trap türünde bir müzik ortaya koyuyor.

Lotusx, müziğini hyper pop ve modern hip hop olarak tanımlıyor. Şarkıları hip hop'ın merkezindeki politik ve sivri şarkı sözleri yerine daha duygusal bir lirik düzenlemelere sahip.

TUANA’nın müziği dans pop ile alternatif indie tarzında. Kalp kırıklıkları ve aşk üzerine şarkılar söylüyor.

Rana Türkyılmaz ise dinleyicisine 2000’ler indie ve rock nostaljisi sunuyor. Birçok cover şarkısı da var. Merkezde gitarın olduğu parçaların yanı sıra deneysel düetler de yapıyor.

Yılın sonuna yaklaşırken, listelerde ve sosyal medyada kullanılan müziklerde yeni bir şarkı hızla popülerlik kazanmaya başladı. Rosé ve Bruno Mars’ın düeti APT. iki hafta içinde YouTube’da 264 milyon izlenmeye, Spotify’da da 206 milyon dinlenmeye ulaşarak 2024’ün en dikkat çeken düeti oldu. Dünyanın en ünlü kadın K-pop grubu Blackpink’in üyelerinden Rosé’nin ilk solo albümünün ayak seslerini duyuran bu şarkının başarısı aslında çok da şaşırtıcı değil.

^{Gangnam Style klibinden}

Rosé, 1996 yılında kurulan ve Güney Kore’nin kültürünü küresel anlamda dünyaya tanıtan en ünlü müzik markası olan YG Entertainment tarafından 15 yaşından itibaren pop yıldızı ya da K-Pop dünyasında anılan adıyla idol olmak için yetiştirildi. Şirket sadece sanatçıların şarkılarını yapmakla kalmıyor aynı zamanda onlara yeni bir imaj da yaratıyor. YG Entertainment’ın hem borsada para kazanmasını hem de dünyada tanınmasını sağlayan ise Psy’nin 2012’deki global hit’i Gangnam Style olmuştu. Şarkı ve Psy’nin dansı o dönem kafanızı çevirdiğiniz her yerdeydi. Şu an 5 milyardan fazla tıklanmaya ulaşan klibi, YouTube tarihinin en çok izlenen videosu olmanın yanı sıra K-pop’un küresel olarak tanınmasını da sağladı.

Açlık oyunlarının bir benzeri idol kampları

K-pop; pop, hip-hop, R&B, EDM ve trap gibi birçok türü biraraya getiren bir sound’a sahip. En belirgin özelliği, hareketli parçaların senkronize koreografiler eşliğinde sergilenmesi.

Güney Kore kökenli Rosé de 2012’de YG’nin Avustralya’daki idol seçmelerini kazandı ve ardından Seul’a taşınarak beş yıl sürecek sıkı bir kampa girdi. Bu süreçte idol adaylarından, başarılı olanlar bir K-pop grubuna dahil ediliyor, başarısızlarsa evlerine gönderiliyor. Her ne kadar şirketler kabul etmese de kamp süreçleri insani olmayan koşullarıyla birçok eleştiriye maruz kaldı. Güney Kore’nin sosyokültürel yapısına dair çalışmalar yapan Pensilvanya Eyalet Üniversitesi’nden Prof. Dr. Samuel Richards, Anadolu Ajansı’nın “Yükselen Kore Kültürü” dosyasında bu kampları açlık oyunlarına benzetmiş, idol adaylarının mükemmelliğe odaklanılan bir eğitim sürecinden geçtiğinin altını çizmişti:

"İdol olma hayaliyle yola çıkan bazı adaylar, eğitimlerini yarıda bırakarak ve aile fertleriyle görüşmemeyi göze alarak hayalleri uğruna idollük eğitimi alıyor. Adaylar, şirketlerin katı sözleşmelerini imzalayarak dışarıdan bakıldığında ışıltılı görünen bu dünyaya adım atıyor."

İdol adaylarının kaldıkları yurtlardan izinsiz dışarı çıkması ya da cep telefonu kullanımları sözleşmede belirlenen kıstaslara bağlı. Uzun çalışma saatleri ve rekabetçi bir atmosferin yer aldığı bu kamplarda adayların belli bir kilonun üzerine çıkmaması gerekiyor. Kurallara uymayanlar eğitmenler tarafından acımasızca eleştiriliyor. Kamptaki adayların aynı zamanda pürüzsüz bir tene ve güzel görünüşe, hepsinden de önemlisi sevimli ve masum bir ifadeye sahip olması bekleniyor.

Her şeyin kırılma anı: Coachella konseri

Rosé’nin sahne macerası 2016’da YG Entertainment’ın Blackpink’i bir basın toplantısında tanıtmasıyla başladı. Jisoo, Jennie ve Lisa ile birlikte WHISTLE ve BOOMBAYAH şarkılarıyla çıkış yapan grup, K-pop’ta girl crush temasını yeniden canlandırdı. Bu temada, geleneksel K-pop imajından farklı olarak özgüvenli ve güçlü kadınların anlatıldığı şarkılar ve görüntüler yer alıyordu. Ayrıca geleneksel K-popçular gibi şirin veya masum karakterler olarak değil, daha hırslı ve asi bir imajla topluma sunuluyorlardı. Bu tarzın şarkı sözleri de çok daha iddialıydı.

^{2019 Blackpink Coachella konseri}

Blackpink’in K-pop takipçilerini aşarak Batı’yı fethetmesini sağlayan ise 2019’daki Coachella konseri oldu. Grup, üyeleri tamamen solo kariyerlerine odaklanmadan önce yani 2023’te bir kez daha Coachella’da sahne alarak festivalin ana sahnesinde performans sergileyen ilk K-pop ekibi oldu.

Rosé sahnede gözyaşları içinde "Güney Kore’den buraya kadar gelirken ne beklememiz gerektiğini bilmiyorduk ve belli ki tamamen farklı dünyalardanız. Ama bugün çok derinden anladık ki müzik bizi bir kılan şey" derken sınırların kültürle nasıl yok olduğunu gösteriyordu.

Kariyerimin bir sonraki bölümünü çözmeye çalıştım

Bir yıl sonra Rosé, idol ceketini bir kenara bıraktı ve YG Entertainment ile bireysel sözleşmesini sonlandırmaya karar verdiğini açıkladı. Sanatçı hemen ardından Atlantic Records ile küresel bir solo albüm anlaşması imzaladı. Yavaş yavaş Instagram paylaşımlarındaki personası da değişti. Çok daha rock chick ve salaş bir tarza bürünmeye başladı.

K-pop gruplarındaki idoller, küçük yaşlardan itibaren kamplarda eğitildikleri için, yöneticilerin onlara biçtiği karakterleri benimseyip zamanla bu rolleri kişiliklerinin bir parçası gibi hissetmeye başlıyorlar. Bu yüzden Rosé’nin sosyal medyadaki bu adımları oldukça dikkate değer bulundu. Sanatçı, yakında sadece kendisine ait olan müziğini sunacağını ve 6 Aralık’ta Rosie adlı albümünü yayınlayacağını duyurdu:

"Bir yıl boyunca stüdyoya girip çıktım. İlk kez tanıştığım söz yazarları ve yapımcılarla şarkılar yazdım. Kariyerimin bir sonraki bölümünü çözmeye çalıştım. Kafamın karıştığı ve kaybolmuş hissettiğim birçok gece uyuyakaldım. Ve sonunda albümüm çıkıyor. Bu albüme kanımı ve gözyaşımı akıttım. Bu küçük günlüğümü dinlemenizi sabırsızlıkla bekliyorum. Rosie ise arkadaşlarım ve ailemin beni çağırdığı isim."

Üniversite sınavına giren öğrencilerin şarkıyı dinlemesi yasak

Albümün ilk teklisi Rosé’nin Bruno Mars ile seslendirdiği APT. oldu. Özellikle klipteki indie rock havası ve ikilinin uyumu büyük beğeni topladı. APT. Kore’de popüler olan bir içki oyunu olan “apartment” anlamına geliyor. YG’nin sevimli kız imajından kurtulmakta zorlanan Rosé, bir röportajında şarkıyı tasarlarken içki oyunu hakkında yazmanın doğru olup olmadığını çok fazla düşündüğünü itiraf etti.

Şarkı sound olarak Toni Basil’in Mickey’si, The Thing Things’in That's Not My Name’i gibi birçok parçaya benzetilse de APT.’nin catchy bir pop şarkısı olduğu kesin. İlk dinlediğiniz andan itibaren nakaratı, dilinize yapışıp kalıyor ve tekrar tekrar zihninizde dönüyor. Öyle ki APT., Güney Kore’de üniversiteye giriş sınavlarına hazırlanan öğrencilerin dinlenmesi yasak olan şarkılardan biri olarak seçildi. Veliler, akılda kalıcılığı nedeniyle dikkat dağıttığını düşündükleri için çocuklarına parçayı dinlemelerini yasakladı. Bu arada Güney Kore müzik sahnesinde, öğrenci ve veliler tarafından seçilen ve aslında tamamen gayri resmî olan bu yasaklı listeye girmek bir onur madalyası olarak görülüyor.

Sektörü adeta kış uykusundan uyandırdı

Şarkının başarısı, Blackpink’in hâlâ bağlı olduğu YG Plus hisselerinin de artmasına katkıda bulundu. Şirket hisseleri, şarkının 18 Ekim’de yayınlanmasından bu yana %30 yükselerek son yedi ayın en yüksek seviyesine çıktı. Rosé tek bir şarkı ile adeta bir sektörü kış uykusundan uyandırdı. K-Pop, 2018’den bu yana dünya genelinde %360’ın üzerinde dinlenme artışı yaşasa da BTS üyelerinin zorunlu askerlik hizmetini yerine getirmek için ara vermesi, imza günlerinin azalması, yeni küresel idollerin çıkmaması gibi etkenler nedeniyle bir krizin eşiğinde. YG Entertainment gibi şirketlerin genç yetenekleri ticari bir ürün gibi şekillendirmesi de bu krizin büyümesine katkıda bulundu. ABD’deki plak şirketlerinin formülü keşfedip K-pop’u Güney Kore’nin tekelinden almaya çalışması ve kendi sanatçılarının benzer işler yapmasını sağlaması da bir başka etken olarak gösteriliyor.

Her ne kadar 2025’te yeniden Blackpink ile turneye çıkacağını söylese de Rosé bağımsızlığını ilan etti bile. Tüm malzemeleri ile paketlenmiş bir kültür ürünü olan K-pop’tan ufak ufak ayrılıp farklılığını göstermeye başlayan sanatçı, K-pop şöhreti sayesinde çok istediği indie rock ve elektro pop sound’una sahip bir albüm ile dinleyicisinin karşına çıkacak. Görünen o ki albüm, Blackpink ile sözleşmesini tamamen sonlandırdığı gün, K-pop dışındaki müzikseverlere de sound olarak neler sunabileceğinin kanıtı ve ufak bir fragmanı gibi olacak. APT.’yi daha çok duyup Rosé’nin sesini daha çok işiteceğiz gibi görünüyor.