1 Nisan Pazartesi sabahından herkese günaydın.
Geçen hafta MediaMarkt Türkiye'nin yapay zeka destekli işe alım sistemini devreye sokmasının ardından mülakat süreçlerini yapay zekanın yürütmesinin eşitsizliği derinleştirip derinleştirmeyeceğini konuşuyoruz. Dört günlük çalışma haftası tartışmaların ardından konuşulmaya başlanan "erken biten iş günü" de bültenimizde.
- Ek olarak: SPK, belli sektörlerde payların ilk halka arzı öncesi uyulacak ön şartlardaki tutarlarda indirime gitti. TÜİK'in İşgücü Maliyeti İstatistikleri sonuçlarına göre 2022 yılında aylık ortalama işgücü maliyeti 11.602 lira olarak kaydedildi.
- O sırada Aposto'da: Bankacılıktan sanayiye, perakendeden turizme, Türkiye ve dünyada farklı sektörlerden gelişmeleri mercek altına aldığımız üyelere özel bültenimiz Pareto Sektörel'in son sayısına buradan; otomotiv, ulaştırma ve mobilite gündeminden son gelişmeleri derlediğimiz Pareto Mobilite'nin son sayısına ise buradan ulaşabilirsiniz.
İyi okumalar,
İdil
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
İş dünyasının yeni trendi: Kısa cumalar
Dört günlük çalışma haftası hiçbir zaman kurumsal dünyanın normu olmayabilir. Ancak daha kısa ve hafif geçecek cuma günleri, çalışanların organik olarak sunduğu bir alternatif hâline gelebilir.

Dört günlük çalışma haftası tartışılmaya devam ediyor, ancak bu hayata geçene kadar başlayan yeni bir gelişme daha var: Çalışanlar artık cuma günleri işten daha erken çıkıyor.
Bu neden önemli? Cuma günleri daha hafif işler üzerine daha kısa süre çalışmak Covid-19'un hayatımıza getirdiği değişikliklerden biri. Dahası, cuma günü çevrimiçi ve yüz yüze görüşmelere daha az vakit ayıran bazı çalışanlar, bu sayede işgünlerinin daha anlamlı işlerle geçtiğini söylüyor.
The Wall Street Journal haberine göre, ActivTrak'ın 816 şirketteki 75 bin çalışanın işten çıkış saatlerini incelediği analiz, işten çıkış saatlerinin hafta boyunca git gide erkene kaydığını gösteriyor. 2021'in başında, cuma günleri işten çıkış saati 17.00 civarındayken şu anda 16.00 civarında.
- Ek olarak: Daha fazla çalışanın uzun saatler uzaktan çalışmak yerine ofise gitmeye başlaması nedeniyle pazartesi-perşembe çıkışları da daha erkene, 17.00 civarına kaymış durumda.
Ancak: Görünüşe göre bu bir problem değil çünkü zaten cuma öğleden sonraların haftanın en verimsiz saatleri olduğu düşünülüyor. Giderek daha fazla çalışma, haftanın bir gününü daha hafif geçirmenin diğer günlerdeki performansı artırabileceğini, ayrıca çalışanların tükenmişlik ve işten ayrılma maliyetlerini azaltabileceğini gösteriyor.
- Hatta: Bazı patronlar, çalışanların cuma günlerini sıkı kurallar olmadan geçirmesinin daha verimli çalışmalarına neden olduğunu belirtiyor ve evden çalışma günlerine cumayı mutlaka dahil ediyor.
- Rakamlar: İnteraktif bir öğrenme platformu olan Albert'in kurucusu ve CEO'su Luke Liu, cuma öğleden sonraları herkese izin vermeye başlamasından bu yana geçen 20 ayda yalnızca altı çalışanın işten ayrıldığını söylüyor; bu sayı bir önceki 20 ayda işten ayrılanların yaklaşık beşte biri.
Sonuç olarak: Sıklıkla konuşulan dört günlük çalışma haftası belki hiçbir zaman resmî olarak kurumsal dünyanın normu olmayabilir. Ancak daha kısa ve hafif geçecek cuma günleri, çalışanların organik olarak sunduğu bir alternatif hâline gelebilir.
• Orjin Gayrimenkul Grubu, İstinyepark İstanbul'da sahibi olmadığı %42'lik payı da satın aldı. Böylece grup, 2021 yılında açtığı İstinyePark İzmir AVM'den sonra İstinyePark İstanbul AVM'nin hisselerinin de tümünün sahibi oldu.
• HSBC Holdings, Kanada birimi HSBC Bank Canada'nın Royal Bank of Canada'ya (RBC) 9,96 milyar dolarlık satışını tamamladığını duyurdu. İşlemin 2024'ün ilk çeyreğinde tahminî 4,9 milyar dolarlık kazançla sonuçlanacağı belirtildi.
• Türk Telekom yeni yatırımlar, stratejik girişimler ve büyüme planlarının finansmanı için Bank of China ve The Export-Import Bank of China ile 200 milyon avroluk uzun vadeli kredi anlaşması imzaladı.
• ASELSAN ile Asya-Pasifik bölgesinde yer alan müşterileri arasında savunma sistemlerinin ihracatına yönelik toplam bedeli 34,96 milyon dolar olan yurt dışı satış sözleşmeleri imzalandı.
• Şişecam, Eskişehir'de hayata geçirdiği yeni cam ambalaj fırınını ve soğuk tamirini tamamladığı cam ev eşyası fırınını ateşledi.
- Neden önemli? Yatırımlar sonucunda kompleks yaklaşık 1 milyon tonluk konsolide kapasitesiyle dünyanın en büyük cam üretim noktası hâline geldi.
• Ülker Bisküvi, Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ile 2 yıl vadeli, 75 milyon avroluk kredi sözleşmesi imzaladı.
• Rekabet Kurulu, ABC Deterjan’a 4 milyon 635 bin 94 lira idari para cezası verilmesini kararlaştırdı. Soruşturmanın uzlaşma usulü ile sonlandırılması sebebiyle cezada %25 indirim uygulanacak.
• Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), altyapı açığını gidermek ve alt bölgenin ekonomik büyümesini sağlama yönündeki temel hedeflerine ulaşmak için yaklaşık 5,2 milyar dolara ihtiyaç duyduğunu açıkladı.
• Bankalararası Kart Merkezi verilerine göre kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlar ile 2023 yılında yapılan toplam ödeme tutarı bir önceki yılın aynı dönemine göre %122 artarak 8 trilyon 241 milyar lira oldu.
• CoinShares verilerine göre geçen hafta küresel kripto fonlarından 942 milyon dolarlık rekor çıkış yaşandı.
- Arka plan: 7 hafta üst üste kripto fonlarına 12 milyar dolardan fazla giriş kaydedilmesi, Bitcoin'in 14 Mart'ta 79.798 dolar ile tüm zamanların en yüksek seviyesine çıkmasına neden olmuştu.
• CarrefourSA'da 8 bin işçiyi ilgilendiren yeni dönem toplu iş sözleşmesi imzalandı. Sözleşme kapsamında çalışanların ücretlerine, kıdemleri dikkate alınarak birinci yıl Ocak ayında %61–69 arasında zam yapıldı.
• Nakit avans limitlerine %25 sınırı konulmasının ardından, kamu bankaları Ziraat Bankası ve Vakıfbank sonradan taksitlendirme uygulamasına kısıtlama getirdi.
- Kısıtlamaya göre: Sonradan taksitlendirme uygulaması bireysel kredi kartları için 1 Nisan'dan itibaren sağlık, eğitim, vergi ve sigorta ödemelerinde kullanılabilecek. Giyim, market, elektronik ve benzeri alışverişlerde ise sonradan taksitlendirme kullanılamayacak.
• EPDK, 6 Şubat tarihli Kahramanmaraş merkezli depremlerin etkilerinin devam etmesi nedeniyle deprem bölgesinde avans ödemelerini ertelediğini duyurdu. Söz konusu karar, 1 Nisan'da yürürlüğe girecek.
• SPK, belli sektörlerde payların ilk halka arzı öncesi uyulacak ön şartlardaki tutarlarda indirime gitti.
- Detaylar: Söz konusu kararın, 2024-2028 yıllarını kapsayan 12. Kalkınma Planı doğrultusunda alındığına yer verilen SPK bülteninde, kararla Türkiye'nin cari açığının azaltılmasına katkı sağlanacağı, yeşil ve sürdürülebilir büyümeye katkı verileceği ifade edildi.
• TÜİK'in İşgücü Maliyeti İstatistikleri sonuçlarına göre 2022 yılında aylık ortalama işgücü maliyeti 11.602 lira olarak kaydedildi.
- Ayrıntı: Finans ve sigorta faaliyetleri sektörü 28.790 lira ile aylık ortalama işgücü maliyetinin en yüksek olduğu sektör, inşaat sektörü ise 6.621 lira ile aylık ortalama işgücü maliyetinin en düşük olduğu sektör oldu.
İşe alımda yapay zeka kullanan şirket sayısı artıyor
Peki bu süreç zamandan ve emekten tasarruf sağlarken, işyerinde hâlihazırda varolan eşitsizliği derinleştirebilir mi?

Geçen hafta MediaMarkt Türkiye, dijital dönüşüm adımlarının bir parçası olarak yapay zeka entegrasyonlu işe alım sistemi AI’M Hiring’i hayata geçirdiğini duyurdu; sistem video mülakat uygulamalarına başladı. Şirket, başlangıç ve orta kademe pozisyonlarda işe alım sürecini hızlandırmak amacıyla ön mülakatları AI’DA üzerinden yürütecek.
- Arka plan: MediaMarkt Türkiye, işe alımlarda kolay video mülakatıyla süreçleri hızlandıran bu sistemin geliştirilmesi için Vire Up ile işbirliği yaptı.
Süreç nasıl işliyor? Açık pozisyonlara uygun nitelikteki adaylar, e-posta linki üzerinden AI’M Hiring’e davet ediliyor. Daveti kabul eden adaylar sisteme kaydolup giriş yaptıktan sonra AI’DA’nın bilgilendirme videosuyla karşılaşıyor. Bilgilendirme videosunu izleyen adayın ön mülakat süreci başlatılıyor ve adaya yetkinlikleriyle ilgili Türkçe ve İngilizce sorular yöneltiliyor.
- Ardından: Sorulara verdiği yanıtlar çerçevesinde adayın "ısı haritası analizi" yapay zeka tarafından oluşturuluyor. Sistem bu analizle, işe alım uzmanlarına işe alıma yönelik kısa bir liste sunarak, ilk 5 sırada yer alan adayların ikinci aşamaya geçmesini ve işe alım yöneticisiyle görüşmesini sağlıyor.
Gidişat
Vücut dili analizi, ses değerlendirmeleri, oyunlaştırılmış testler ve CV tarayıcıları, şirketlerin yapay zeka işe alım yazılımı ile adayları değerlendirmek için kullandıkları araçlardan bazıları. İş başvurusunda bulunan adaylar bu makine yönlendirmeleriyle karşı karşıya kalıyor ve yapay zeka şirketle aralarında iyi bir eşleşme olup olmadığına karar veriyor.
İşletmeler bu araçlara giderek daha fazla güveniyor. IBM'in 2023 yılı sonlarında 8.500'den fazla küresel BT uzmanıyla yaptığı bir anket, şirketlerin %42'sinin "işe alım ve insan kaynaklarını iyileştirmek için" yapay zeka taraması kullandığını gösterdi, katılımcıların %40'ı ise bu teknolojiyi entegre etmeyi düşünüyordu.
Ancak: Kurumsal dünyadaki birçok kişi, yapay zeka işe alım teknolojisinin işe alım sürecindeki önyargıları sona erdireceğini umuyordu. Ancak bazı durumlarda bunun tam tersi yaşanıyor. Bazı uzmanlar, bu araçların en nitelikli iş başvurularından bazılarını yanlış bir şekilde taradığını ve en iyi adayları eleyebildiğini gösteriyor.
- Hatta: Bir vakada, elenen bir kullanıcının doğum tarihini değiştirip kendisini daha genç göstererek yeniden başvuru yaptığında mülakata girmeyi başardığı görüldü. Başka bir şirkette, hâlihazırda şirkette çalışanların özgeçmişleri üzerinden eğitilmiş bir yapay zeka özgeçmiş tarayıcısının "beyzbol" veya "basketbol" kelimelerini kullanan kişilere ekstra puan verdiği, "softball"dan bahsedenlerin notlarını düşürdüğü görüldü.
- 📌 Okuma önerisi: OpenAI GPT Sorts Resume Names With Racial Bias, Test Shows
Yani: Zaman ve emekten tasarruf edilse de, bu teknoloji geliştikçe olumsuz etkilerinin de yayılması muhtemel. Şirketlerin ve işe alım uzmanlarının avantaj ve dezavantajları doğru tartması gerekiyor. Yapay zekanın geleceğin işyerini eskisinden bile daha eşitsiz hâle getirmemesi için bazı düzenlemeler üzerine de çalışılabilir.
Kitap önerileri
📚 O Kadar Basit ki!, Ken Segall
📚 Milyon Dolarlık Adam, Genki Kawamura
Mutlaka göz atın
🗞️ Wonder, Marc Lore’s Food-Delivery Startup, Raises $700 Million
🗞️ Startup Lessons From Y Combinator’s Most Sought-after Executive Coach
Geçen hafta neler konuştuk?
🔖 Bir nezaket sorunu: Hayalet başvurular
🔖 Elon Musk tek değil: İşte performans için madde kullanımı artıyor
🔖 Popüler şarkılar, yatırım aracına dönüşüyor
🔖 Çin'in ulusal güvenlik yasası yabancı şirketler için ne anlama gelecek?
🎧 Pareto Spot'un üçüncü sezonuna tüm podcast mecralarından, Dönüm Noktası'nın dolar bazlı ürünlere erişimi kolaylaştıran yenilikçi süper cüzdan Cenoa'nın kurucuları Emre Ertan ve Seçkin Çağlın ile sohbet ettiğimiz dokuzuncu bölümüne link üzerinden ulaşabilirsiniz.
📱 Son olarak: Aposto'nun LinkedIn hesabını takip etmeyi unutmayın!



